Lady Bird
Zama
Cobain
The Rider
Foxtrot
Architect Roark (Gary Cooper) Absurde maquettes dienden absurd doel

THE FOUNTAINHEAD

Verenigde Staten, 1949 | King Vidor
The fountainhead werd direct na het verschijnen in 1949 door critici en architecten neergesabeld. De decors, met omhoogzwiepende plafonds, glazen wanden en zwevende trappen, zijn een parodie op de ontwerpen van Frank Lloyd Wright, die ook vijftig jaar later nog een lust voor het oog zijn. In het kader van de Dag van de Architectuur is dit melodrama vol anti-communistische propaganda opnieuw te zien.

Als Dominique Francon, een ijskoude architectuurcritica met de proporties van een afgeslankte Griekse godin, instemt met een huwelijk met de verachtelijke krantenmagnaat Wynand, laat ze zich als een ledenpop omhelzen. Haar ogen wijken uit naar de horizon, waar de skyline van New York haar troost biedt. Want de wolkenkrabbers staan symbool voor de enige man die zij zozeer aanbidt dat ze hem via dit huwelijk ontvlucht: de onverbiddelijke architect Howard Roark.
The fountainhead (1949) van King Vidor is een melodrama van de bovenste plank. Maar dat is niet de reden dat het Haags Filmhuis nu een nieuwe kopie laat zien in het kader van de Dag van de Architectuur. Het beeld van de rechtschapen architect, door Gary Cooper neergezet als één stug brok principe, werd gelijk na het verschijnen van de film door critici en architecten als te belachelijk voor woorden verworpen. De ontwerpen waren een aanfluiting, de rol van de architect als wereldverbeteraar was een karikatuur.
De bestseller 'The fountainhead' (1943) van Ayn Rand moet je waarschijnlijk lezen op een ontvankelijke leeftijd, ergens tussen de vijftien en de twintig jaar. "Each man is an end in himself", is een van de bekende uitspraken van de schrijfster — en een fijne basis om de start als volwassene te maken. Of om te getuigen voor het comité van 'Un-American Activities', zoals Ayn Rand deed in 1947, in de aanloop naar de Koude Oorlog. De genaturaliseerde Russische schrijfster zag haar leven in Rusland verwoest worden door de Revolutie van 1917, en de strijd tegen het communisme (in 'The fountainhead' het 'collectivisme' genoemd), werd na haar komst naar de Verenigde Staten haar levenstaak.

Drijfzand
En dus die van Howard Roark, de architect die Rand modelleerde naar Frank Lloyd Wright. Tot aan Roark weten architecten niet beter dan hun gebouwen aan te kleden met klassieke stijlen. Griekse zuilen, Gotische vensters en Romeinse friezen moeten de immense gebouwen die op Manhattan verrijzen het geruststellende aanzicht van het verleden geven. Helemaal liegen doet Rand niet: Frank Lloyd Wright deed inderdaad de historiserende stijlen in de ban en ging uit van de plattegrond. "Form follows function!" roept ook Roarks enige (miskende) leermeester Henry Cameron.
Lloyd Wright was echter niet alleen, maar verkeerde in het goede gezelschap van Le Corbusier, Meyer, Mies van der Rohe en vele anderen, die een vormentaal ontwikkelden voor de nieuwe materialen, de nieuwe eisen, de nieuwe mens; de nieuwe eeuw.
Dergelijke nuances kwamen Rand niet van pas. Háár architect trekt als eenling ten strijd tegen de massa. De decors, met omhoogzwiepende plafonds, glazen wanden en zwevende trappen, onderstrepen in sublieme grijstonen de krachtige individuen die erin rondlopen. Het volk, 'the mob', krijg je van King Vidor nauwelijks te zien. Maar het is voortdurend als gevaarlijk drijfzand aanwezig, krioelend in de straten waar de futuristische kantoren op uitkijken.
Zijn spreekbuis is The Banner, een opportunistische krant die hetzes kweekt om de verkoopcijfers op te drijven. Zijn streven is niet op te vallen, aangepast te zijn en 'gezelligheid' na te streven. "You know, homey!" kirt een met parels behangen tut die een gebouw van Roark bezoekt en wil omschrijven wat er aan mankeert — en even veracht je, opgehitst door Ayn Rand, de doorsnee en dus domme smaak. Een creatief genie heeft dus het recht om banale wensen te negeren of, zoals Roark uiteindelijk door zijn eigen integriteit gedwongen is te doen, met dynamiet op te blazen.

Krachtpatserij
De regisseur probeerde Frank Lloyd Wright te strikken voor de ontwerpen van Roark's megalomane gebouwen, maar die was te duur. Dus parodieerden de ontwerpers van Warner zijn gebouwen en dat is een lust voor het oog. Natuurlijk doet het allemaal geen recht aan Lloyd Wright, maar de overdrijving is zo grotesk dat de verontwaardiging van de architecten van destijds nu kinderachtig aandoet. De gebouwen (die nergens de illusie van een model ontstijgen) zijn pure krachtpatserij, die niets dienen behalve Ayn Rands heilige doelen, het Individualisme en het Kapitalisme, te verkondigen.
Eenzelfde doelbewustheid zit in de ronkende volzinnen die de acteurs voor de kiezen krijgen, culminerend in een speech van Roark voor de rechtbank. In de sculpturale jurken van Patricia Neal, en in de aan haat grenzende liefde tussen haar en de bevroren Gary Cooper die het sadomasochisme van het boek dicht benadert. En in de misselijkmakende kruiperigheid van de ander, die alles doet 'to be loved by the public'.
Ayn Rand's filosofie, het 'Objectivisme', werd door de film eerder achter- dan vooruit geholpen. Het leverde wel een excentrieke vorm van propaganda op, gevat in monumentale beelden; avontuurlijk voor een breder publiek dan smalende architecten alleen.

Sacha Bronwasser



top
THE FOUNTAINHEAD

Juni 1999 #201

Productie
Henry Blanke
Regie
King Vidor
Scenario
Ayn Rand, gebaseerd op haar gelijknamige boek
Camera
Robert Burks
Montage
David Weisbart
Geluid
Oliver S. Garretson
Art direction
Edward Carrere
Muziek
Max Steiner
Met
Gary Cooper
Patricia Neal
Raymond Massey
Kent Smith
Robert Douglas

Zwart-wit, 114 minuten

Distributie
speciale import
Te zien
van 1 tot en met 7 juli het Haags Filmhuis (070-3656030). De Dag van de Architectuur: op 3 en 4 juli in heel Nederland

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


F

F FOR FAKE
LE FABULEUX DESTIN D'AMÉLIE POULAIN
Faccia a faccia
FACE
The Face of an Angel
The Face of Love
FACE/OFF
FACES
Facing Mirrors
FACTORY GIRL
FACTOTUM
THE FACULTY
Fading Gigolo
FADOS
FAIL SAFE
FAILURE TO LAUNCH
FAIR GAME (Andrew Sipes)
FAIR GAME (Doug Liman)
Fair Wind (Fahrtwind)
FAIRUZ — WE HIELDEN ZOVEEL VAN MEKAAR
FAIRY TALE — A TRUE STORY
Faith Connections
FAITHFUL
FAITHLESS
FALCONE
FALKENBERG FAREWELL
THE FALL
FALL TIME
FALLEN
FALLEN ANGELS
A Fallible Girl
FALLING DOWN
DIE FÄLSCHER
FAME
FAMILIA RODANTE
FAMILIE
De familie Slim
FAMILIEGEHEIM
Familieweekend
La famille Bélier
A Family
FAMILY
A Family Affair
The Family Fang
FAMILY FILES
THE FAMILY MAN
A Family Quartet
THE FAN
FANFAN LA TULIPE
FANNY & ALEXANDER
FANTASIA 2000
Fantastic Beasts and Where to Find Them
Fantastic Four (Josh Trank)
FANTASTIC FOUR (Tim Story)
FANTASTIC FOUR: RISE OF THE SILVER SURFER
FANTASTIC MR. FOX
Les fantômes d'Ismaël
FAR AND AWAY
FAR FROM HEAVEN
Far from the Madding Crowd
FAREWELL
FAREWELL MY CONCUBINE
The Farewell Party
A Farewell to Arms
FARGO
FARINELLI, IL CASTRATO
Fashion Chicks
FAST & FURIOUS
FAST & FURIOUS 5
Fast & Furious 7
Fast & Furious 8
Fast and Furious 6
THE FAST AND THE FURIOUS
FAST AND THE FURIOUS 3
FAST FOOD FAST WOMEN
Fata morgana
Fataal (Jesse Bleekemolen over)
FATAL REACTION: BOMBAY
FATAL REACTION: NEW YORK
FATAL REACTION: SINGAPORE
FATELESS
FATHER AND SON (OTETS I SIN)
Father Figures
FATHER OF THE BRIDE PART 2
FATHER'S DAY
FATHERLAND
The Fault in Our Stars
Faust (Aleksander Sokoerov)
FAUST (F.W. Murnau)
FAUST (LECKE FAUST)
FEAR
Fear and Desire
FEAR AND LOATHING IN LAS VEGAS
THE FEAR INSIDE ME
FEARLESS (Peter Weir)
FEARLESS (Ronny Yu)
Fedora
FEEL THE NOISE
FEELING MINNESOTA
FEESTJE!
FELICE...FELICE...
FELICIA'S JOURNEY
Félicité
Félix & Meira
FÉLIX ET LOLA
FELLINI DVD-BOX
FEMALE PERVERSIONS
LA FEMME DE GILLES
FEMME FATALE
LES FEMMES DE 6ÈME ETAGE
LES FEMMES... OU LES ENFANTS D'ABORD
Fences
Ferdinand
FERIEN
FERNGULLY, THE LAST RAINFOREST
FESTEN
FESTIVAL EXPRESS
Feuchtgebiete
Feuten: het feestje
FEVER PITCH
A Few Best Men
A FEW GOOD MEN
FEW OF US
Le fidèle
Fidelio
A Field in England
FIERCE CREATURES
Fietsen naar de maan
FIETSMUG & DANSMUG
THE FIFTH ELEMENT
The Fifth Estate
FIFTY DEAD MEN WALKING
Fifty Shades Darker
Fifty Shades of Black
Fifty Shades of Grey
FIGHT CLUB
THE FIGHTER
FIGHTING
Fighting fish
THE FIGHTING TEMPTATIONS
FIGNER, THE END OF A SILENT CENTURY
LE FIL DE L'HORIZON
Fill the Void
LA FILLE D'ARTAGNAN
La fille de Brest
LA FILLE DE L'AIR
LA FILLE DU RER
La fille inconnu
LA FILLE SUR LE PONT
LES FILLES DU BOTANISTE
A Film About Coffee
FILM IST. A GIRL & A GUN
Film Stars Don't Die in Liverpool
A FILM WITH ME IN IT
FILMPJE!
THE FILMS OF ALEJANDRO JODOROWSKY
THE FILMS OF JEAN ROLLIN
THE FILMS OF KENNETH ANGER VOLUME TWO
LE FILS
Le fils de Jean
Le fils de l'autre
LE FILS DE L'EPICIER
THE FILTH AND THE FURY
FIN AOÛT, DÉBUT SEPTEMBRE
THE FINAL CURTAIN
THE FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION 2
FINAL DESTINATION 3
Final Destination 5 3D
FINAL FANTASY VII
FINAL FANTASY: THE SPIRITS WITHIN
Final Portrait
FIND ME GUILTY
Finding Dory
FINDING FORRESTER
FINDING NEMO
Finding Nemo 3D
FINDING NEVERLAND
Finding Your Feet
THE FINE ART OF LOVE
Fine, Thanks (Dakujem, dobre)
The Finest Hours
LA FINESTRA DI FRONTE
Finn
IL FIORE DELLE MILLE E UNA NOTTE
FIORILE
FIRE
FIREFLIES IN THE GARDEN
FIREWALL
THE FIRM (Alan Clarke)
THE FIRM (Sydney Pollack)
FIRST KILL
FIRST KNIGHT
FIRST MISSION
FIRST STRIKE
THE FIRST WIVES CLUB
THE FISH FALL IN LOVE
FISH TANK
Fissa
Fist Fight
Five Came Back
FIVE MINUTES OF HEAVEN
THE FIVE OBSTRUCTIONS
THE FIVE SENSES
The Five-Year Engagement
FIXING IN THE SHADOW
FL 19,99
FLAGS OF OUR FATHERS
FLAMENCO, FLAMENCO
Flandres
DE FLAT
Flatliners
FLAWLESS
FLED
LA FLEUR DU MAL
UN FLIC
Flight
FLIGHT OF THE PHOENIX
FLIGHTPLAN
THE FLINTSTONES
THE FLINTSTONES IN VIVA ROCK VEGAS
FLIPPER
FLIRT (Hal Hartley)
FLIRT (Jaap van Eyck)
FLIRTING WITH DISASTER
Flits & het magische huis 3D
FLOATING LIFE
THE FLOCK
FLODDER 3
Florence Foster Jenkins
The Florida Project
FLORIS
FLUBBER
FLUSHED AWAY
FLY AWAY HOME
Flypaper
Focus (Glenn Ficarra, John Requa)
FOCUS (Neal Slavin)
FOEKSIA DE MINIHEKS
THE FOG
THE FOG OF WAR
La folie Almayer
FOLIE PRIVÉE
FOLLOWING
FONS RADEMAKERS DVD-BOX
FOOL'S GOLD
Footloose
Footnote
FOR FUN
FOR LOVE OF THE GAME
FOR MY BABY
FOR ROSEANNA
For Those in Peril
THE FORBIDDEN KINGDOM
THE FORBIDDEN QUEST
The Forbidden Room (Previously Unreleased)
FORCE OF EVIL
FORCES OF NATURE
FOREIGN LAND
The Foreigner
The Forest
FOREVER
FOREVER FEVER
FOREVER YOUNG
Forget Me Not
FORGET PARIS
FORGETTING SARAH MARSHALL
The Forgiveness of Blood
FORGOTTEN SILVER
THE FORGOTTEN SPACE
Formula 1
FORREST GUMP
FORTRESS
FORTY GUNS
The Founder
THE FOUNTAIN
THE FOUNTAINHEAD
FOUR BROTHERS
FOUR DAYS IN SEPTEMBER
FOUR EYED MONSTERS
THE FOUR FEATHERS
Four Lions
FOUR ROOMS
FOUR WEDDINGS AND A FUNERAL
FOURBI
THE FOX AND THE CHILD
Foxcatcher
Foxfire
Foxtrot
FRACTURE
FRAGILE
FRAILTY
LA FRANCE
Frances Ha
Francofonia
FRANÇOIS OZON DVD-BOX
Frank (Lenny Abrahamson over)
FRANK CAPRA COLLECTION
FRANK ZAPPA: PHASE II — THE BIG NOTE
Frankenweenie
Franny
FRANS ZWARTJES, THE GREAT CINEMA MAGICIAN
Frantz
Die Frau des Polizisten
FRAUDS
FREAKY FRIDAY
FRED CLAUS
FREDDY THE FROG
FREDDY VS. JASON
Free Birds
Free Fire
Free in Deed
Free Range (Retrospectief Veiko Õunpuu)
Free State of Jones
FREE WILLY
FREE WILLY 2
FREEDOM
FREEDOM WRITERS
Freeheld
DER FREIE WILLE
DIE FREMDE
FRENCH KISS
FREQUENCY
FRESA Y CHOCOLATE
FRESH
FRESH AIR
FRIDA
FRIDAY THE 13TH (2009)
FRIENDS
The Friends of Eddie Coyle
Friends with Benefits
Friends with Kids
Fright Night
THE FRIGHTENERS
DIE FRISEUSE
Frits & Franky
FRITZ LANG COLLECTION
FROM DUSK TILL DAWN
FROM HELL
FROM PARIS WITH LOVE
FROM THE JOURNALS OF JEAN SEBERG
FROST/NIXON
FROWNLAND
Frozen (Chris Buck, Jennifer Lee)
FROZEN (Wang Xiaoshuai)
The Frozen Ground
FROZEN LAND
FROZEN RIVER
Frozen Sing-A-Long
Fruitvale Station
FUCKING ÅMÅL
FUDOH
THE FUGITIVE
DE FÛKE
Fukushima, mon amour
Full Contact
FULL FRONTAL
THE FULL MONTY
FUN WITH DICK AND JANE
THE FUNERAL
FUNNY BONES
FUNNY GAMES U.S.
FUNNY HA HA
FUNNY PEOPLE
Fuocoammare
FUR: AN IMAGINARY PORTRAIT OF DIANE ARBUS
THE FURIES
Fury
The Fury of a Patient Man
The Future
Il futuro