The Man Who Killed Don Quixote
Previously Unreleased
Carne y arena
Tiere
Grace Jones: Bloodlight and Bami
Trojaans paard aan boord

THE FORGOTTEN SPACE

Nederland, 2010 | Allan Sekula, Noël Burch
In het filmessay the forgotten space reizen filmmaker Allan Sekula en filmtheoreticus Noel Burch in het kielzog van containerschepen, om de effecten van globalisering te onderzoeken.

Het Belgische dorp Doel aan de Schelde dreigt door de uitbreiding van de Antwerpse haven te verdwijnen. De mensen trekken weg en de enige winkel heeft nog amper klanten. Het hogere doel van dit alles is dat Antwerpen Rotterdam en Hamburg moet voorbijstreven als 'poort naar Europa'. Het dorp Doel mag dan wel via een dijk beschermd worden tegen de zee, maar wie beschermt hen tegen de zee-economie? vraagt Allan Sekula zich af aan het begin van de Nederlandse productie the forgotten space, winnaar van de Orrizonti juryprijs op het Filmfestival van Venetië. Sekula trekt zich het lot aan van de gewone mensen die vermalen dreigen te worden tussen de schoepen van de zeeschepen die de oceanen bevaren om de wereld te bevoorraden.
Het vakblad Variety ergerde zich aan de 'very tired Marxist theory' van het visueel verzorgde the forgotten space, en de documentaire plaats inderdaad veel kanttekeningen bij het kapitalisme door de nadruk te leggen op het harde leven van de arbeider. Hij laat veel mensen in de transportsector aan het woord, die bevestigen dat er niets romantisch meer is aan het werken in de binnenvaart of op de goederentrein. De scheepsbemanning van containerschepen bestaat tegenwoordig vooral uit Filippino's, Chinezen, Indonesiërs, Oekraïeners en Russen, wier arbeidsvoorwaarden niet wezenlijk anders zijn dan die voor de Zuid-Aziatische matrozen uit de achttiende eeuw.

Rijst
Aanleiding voor het maken van the forgotten space is de aanleg van de Betuweroute. De gemeente Lingewaal gaf de opdracht voor een kunstwerk, waarna SKOR met het initiatief kwam voor deze filmproductie. Hoewel een opdrachtfilm altijd wat argwaan oproept, mag Femke Halsema in de documentaire gerust protesteren tegen de Betuwelijn: "Er is inmiddels een Tweede Maasvlakte nodig om de Betuwelijn te laten functioneren."
Er is veel waar Sekula en Burch zich over verbazen of zich druk over maken. De kabeljauw uit de Noordzee die een omweg via China maakt om voor een laag arbeidsloon te worden gefileerd. De brandstof van veel schepen bestaat uit een teerachtige stof, de goedkoopste scheepsbrandstof die er is, die de oceanen laat verzuren. Maar een terugkerend punt van zorg is de slechte situatie van de mensen in de transportsector. Een vrachtwagenchauffeur uit Californië liet uitrekenen wat hij netto overhoudt aan zijn werk: na het aftrekken van de vaste lasten voor zijn vrachtwagen blijkt hij zo'n 3 dollar per uur over te houden, dat is ver onder het minimumloon.
the forgotten space beweegt zich daarbij tussen vier havensteden: Bilbao, Rotterdam, Los Angeles en Hongkong. In Californië verbaast Sekula zich over de rijst. De rijst die de Koreaanse en Indonesische matrozen aan boord eten, komt uit Californië en niet uit Korea. Hierdoor kampen de Koreaanse rijstboeren met verliezen, aldus Sekula. Ook hekelt hij Wallmart, die de laagbetaalde klanten enkel kan bedienen door gebruik te maken van de goedkoopste arbeidskrachten en hoge kortingen af te dingen bij leveranciers.
Een ander probleem dat hij signaleert, zijn de teruglopende opdrachten voor de containerschepen. Doordat er nu eenderde minder containers wordt vervoerd, zijn er soms schepen die met lege containers varen: door het lichte gewicht steekt de boeg hoog boven het water uit.

Guggenheim
Sekula laat zich regelmatig van een sombere kant zien. Hij geeft een sneer naar het Guggenheim museum in Bilbao, "gemaakt van goedkoop Russisch titanium", een elitaire plek waar de Basken schouderophalend aan voorbij zouden lopen. Het museum, volgens Sekula een gesloten bastion voor toeristen, zou het enige eigentijdse aan de stad zijn. Het succes van het Guggenheim zou in schril contrast staan met de rest van de stad en de wegkwijnende haven met zijn grote maritieme geschiedenis. Guggenheim verdiende een fortuin door de kopermijnen in Nieuw-Mexico en Chili, zegt Sekula er nog even bij, alsof dat relevante informatie is. Dat er inmiddels weer een ander architecturaal interessant cultuurcentrum in Bilbao is gebouwd, La Alhondiga, die deze keer wel voor de Basken is bedoeld, is informatie die de documentairemakers niet meer konden of wilden opnemen. 'Bilboa is hét voorbeeld van een stad die door de investering in cultuur een economische renaissance beleeft', noteerde NRC Handelsblad op 9 oktober. Wie heeft er nu gelijk?

Vezel
Het is in ieder geval de verdienste van Sekula en Burch dat ze de zeehandel in kaart proberen te brengen, hoe gekleurd ze dat ook doen. Van de zee zien we voornamelijk het eindpunt, de branding waar de golven tegen het land slaan. De dagelijkse stroom aan zeeschepen is aan ons zicht onttrokken. De zee wordt vergeten totdat zich een ramp als een tsunami voltrekt. 'Maar misschien is de grootste zeeramp de mondiale toeleveringsketen, die — misschien op een meer fundamentele wijze dan de financiële sector — de wereldeconomie de afgrond in leidt', beweert Sekula. Wie de zee overheerst, ruïneert de wereld, is het dreigende motto van de documentaire.
Door het gebruik van oude filmfragmenten, zoals de radioactieve doos in Robert Aldrichs kiss me, deadly, lijken de makers te willen zeggen dat film een middel kan zijn om verandering te bewerkstelligen. the forgotten space is dan ook geen neutrale documentaire die de omgeving observeert; de filmmakers geven continu commentaar op wat we zien. Door het traject van de containerlading aan boord van schepen, treinen en vrachtwagens te volgen, hopen ze antwoorden te bieden op de impact van globalisering, die is doorgedrongen tot elke vezel van de samenleving. the forgotten space, gebaseerd op Sekula's langetermijnproject Fish story, luistert vooral naar de mensen op de werkvloer, mensen die gemarginaliseerd zijn door het globale vervoerssysteem, maar ook naar de ingenieurs, planners en politici. Ze bezochten matrozen aan boord van megaschepen die pendelen tussen Azië en Europa, en de werknemers van de fabrieken in China, wier lage lonen volgens de makers de sleutel tot de gehele puzzel zijn.

Roest
Sekula maakt veel omtrekkende bewegingen, zoals de geglobaliseerde scheepvaart dat ook doet, zodat het lastig is om een duidelijk standpunt te vinden. Hij laveert tussen een aanval op en een duiding van het kapitalisme en de scheepvaart. Hij haalt in zijn director's statement net zo makkelijk de eerste wet van het kapitalisme aan ('markten moeten zich vermenigvuldigen door buitenlandse handel of ze zullen stagneren en sterven') als de meest felle verdediger van het mercantilisme van de zeventiende eeuw, William Petty, die zei: "Er valt veel meer te verdienen door fabricage dan door veeteelt, en meer door handel dan door fabricage. Een zeeman is dus drie boeren waard." (Political Arithmetic, 1690).
Die rekensom lijkt inmiddels wel veranderd. Zeehandel is in de ogen van velen een overblijfsel van een verouderde economie, een afgeleefde wereld van roest en krakende kabels. Er doemt een mistig beeld op van logge schepen die zware dingen vervoeren. De toekomst is aan de cyberwereld, zullen de meeste mensen denken: het reizen zal minder fysiek en meer virtueel zijn. De ruimteschepen van de toekomst zullen geen vliegende auto's zijn maar elektronische uitwisselingen. Afstand zal worden afgeschaft. Maar die mensen vergissen zich, zegt Sekula, want meer dan negentig procent van alle lading in de wereld gaat nog over zee, dus cyberspace heeft nog lang niet de overmacht. De traditionele fabrieken in de industrieel ontwikkelde gebieden zijn weliswaar versnipperd en verspreid over de hele wereld, de lopende banden zijn nog lang niet vervangen door de digitale snelweg.

Sleutel
Sekula en Burch willen dan ook twee mythes onderuit halen: de eerste mythe is dat de zeehandel niets meer is dan een residu, een anachronisme. De tweede mythe is dat we in een postindustriële samenleving leven, dat cybernetische systemen en de diensteneconomie radicaal de 'oude economie' (de fabricage van zware materialen) hebben uitgesloten. Dat hebben ze niet.
Hun reactie op deze 'mythen' is dat de zee de sleutel is tot het begrijpen van de geglobaliseerde industrialisering. De anonieme containers bevatten goederen die ergens anders zijn vervaardigd, door onzichtbare werknemers aan de andere kant van de wereld. Apologeten van de globalisering vertellen ons dat deze stroom aan goederen onmisbaar is voor onze welvaart. Sekula spreekt liever over "de ijle belofte van de 'nieuwe economie' en het kapitalisme, een Trojaans paard dat zich tegen zijn ontwerpers keert."

Mariska Graveland



top
THE FORGOTTEN SPACE

November 2010 #326

Productie
Frank van Reemst
Joost Verheij
Regie en scenario
Allan Sekula
Noël Burch
Camera
Attila Boa
Wolfgang Thaler
Montage
Menno Boerema
Muziek
Riccardo Tesi
Louis Andriessen

Kleur en zwart-wit, 112 minuten

Distributie
Amstelfilm
Te zien
vanaf 18 november

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


F

F FOR FAKE
LE FABULEUX DESTIN D'AMÉLIE POULAIN
Faccia a faccia
FACE
The Face of an Angel
The Face of Love
FACE/OFF
FACES
Facing Mirrors
FACTORY GIRL
FACTOTUM
THE FACULTY
Fading Gigolo
FADOS
FAIL SAFE
FAILURE TO LAUNCH
FAIR GAME (Andrew Sipes)
FAIR GAME (Doug Liman)
Fair Wind (Fahrtwind)
FAIRUZ — WE HIELDEN ZOVEEL VAN MEKAAR
FAIRY TALE — A TRUE STORY
Faith Connections
FAITHFUL
FAITHLESS
FALCONE
FALKENBERG FAREWELL
THE FALL
FALL TIME
FALLEN
FALLEN ANGELS
A Fallible Girl
FALLING DOWN
DIE FÄLSCHER
FAME
FAMILIA RODANTE
FAMILIE
De familie Slim
FAMILIEGEHEIM
Familieweekend
La famille Bélier
A Family
FAMILY
A Family Affair
The Family Fang
FAMILY FILES
THE FAMILY MAN
A Family Quartet
THE FAN
FANFAN LA TULIPE
FANNY & ALEXANDER
FANTASIA 2000
Fantastic Beasts and Where to Find Them
Fantastic Four (Josh Trank)
FANTASTIC FOUR (Tim Story)
FANTASTIC FOUR: RISE OF THE SILVER SURFER
FANTASTIC MR. FOX
Les fantômes d'Ismaël
FAR AND AWAY
FAR FROM HEAVEN
Far from the Madding Crowd
FAREWELL
FAREWELL MY CONCUBINE
The Farewell Party
A Farewell to Arms
FARGO
FARINELLI, IL CASTRATO
Fashion Chicks
FAST & FURIOUS
FAST & FURIOUS 5
Fast & Furious 7
Fast & Furious 8
Fast and Furious 6
THE FAST AND THE FURIOUS
FAST AND THE FURIOUS 3
FAST FOOD FAST WOMEN
Fata morgana
Fataal (Jesse Bleekemolen over)
FATAL REACTION: BOMBAY
FATAL REACTION: NEW YORK
FATAL REACTION: SINGAPORE
FATELESS
FATHER AND SON (OTETS I SIN)
Father Figures
FATHER OF THE BRIDE PART 2
FATHER'S DAY
FATHERLAND
The Fault in Our Stars
Faust (Aleksander Sokoerov)
FAUST (F.W. Murnau)
FAUST (LECKE FAUST)
FEAR
Fear and Desire
FEAR AND LOATHING IN LAS VEGAS
THE FEAR INSIDE ME
FEARLESS (Peter Weir)
FEARLESS (Ronny Yu)
Fedora
FEEL THE NOISE
FEELING MINNESOTA
FEESTJE!
FELICE...FELICE...
FELICIA'S JOURNEY
Félicité
Félix & Meira
FÉLIX ET LOLA
FELLINI DVD-BOX
FEMALE PERVERSIONS
LA FEMME DE GILLES
FEMME FATALE
LES FEMMES DE 6ÈME ETAGE
LES FEMMES... OU LES ENFANTS D'ABORD
Fences
Ferdinand
FERIEN
FERNGULLY, THE LAST RAINFOREST
FESTEN
FESTIVAL EXPRESS
Feuchtgebiete
Feuten: het feestje
FEVER PITCH
A Few Best Men
A FEW GOOD MEN
FEW OF US
Le fidèle
Fidelio
A Field in England
FIERCE CREATURES
Fietsen naar de maan
De fietser
FIETSMUG & DANSMUG
THE FIFTH ELEMENT
The Fifth Estate
FIFTY DEAD MEN WALKING
Fifty Shades Darker
Fifty Shades of Black
Fifty Shades of Grey
FIGHT CLUB
THE FIGHTER
FIGHTING
Fighting fish
THE FIGHTING TEMPTATIONS
FIGNER, THE END OF A SILENT CENTURY
LE FIL DE L'HORIZON
Fill the Void
LA FILLE D'ARTAGNAN
La fille de Brest
LA FILLE DE L'AIR
LA FILLE DU RER
La fille inconnu
LA FILLE SUR LE PONT
LES FILLES DU BOTANISTE
A Film About Coffee
FILM IST. A GIRL & A GUN
Film Stars Don't Die in Liverpool
A FILM WITH ME IN IT
FILMPJE!
THE FILMS OF ALEJANDRO JODOROWSKY
THE FILMS OF JEAN ROLLIN
THE FILMS OF KENNETH ANGER VOLUME TWO
LE FILS
Le fils de Jean
Le fils de l'autre
LE FILS DE L'EPICIER
THE FILTH AND THE FURY
FIN AOÛT, DÉBUT SEPTEMBRE
THE FINAL CURTAIN
THE FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION 2
FINAL DESTINATION 3
Final Destination 5 3D
FINAL FANTASY VII
FINAL FANTASY: THE SPIRITS WITHIN
Final Portrait
FIND ME GUILTY
Finding Dory
FINDING FORRESTER
FINDING NEMO
Finding Nemo 3D
FINDING NEVERLAND
Finding Your Feet
THE FINE ART OF LOVE
Fine, Thanks (Dakujem, dobre)
The Finest Hours
LA FINESTRA DI FRONTE
Finn
IL FIORE DELLE MILLE E UNA NOTTE
FIORILE
FIRE
FIREFLIES IN THE GARDEN
FIREWALL
THE FIRM (Alan Clarke)
THE FIRM (Sydney Pollack)
FIRST KILL
FIRST KNIGHT
FIRST MISSION
The First Purge
First Reformed
FIRST STRIKE
THE FIRST WIVES CLUB
THE FISH FALL IN LOVE
FISH TANK
Fissa
Fist Fight
Five Came Back
FIVE MINUTES OF HEAVEN
THE FIVE OBSTRUCTIONS
THE FIVE SENSES
The Five-Year Engagement
FIXING IN THE SHADOW
FL 19,99
FLAGS OF OUR FATHERS
FLAMENCO, FLAMENCO
Flandres
DE FLAT
Flatliners
FLAWLESS
FLED
LA FLEUR DU MAL
UN FLIC
Flight
FLIGHT OF THE PHOENIX
FLIGHTPLAN
THE FLINTSTONES
THE FLINTSTONES IN VIVA ROCK VEGAS
FLIPPER
FLIRT (Hal Hartley)
FLIRT (Jaap van Eyck)
FLIRTING WITH DISASTER
Flits & het magische huis 3D
FLOATING LIFE
THE FLOCK
FLODDER 3
Florence Foster Jenkins
The Florida Project
FLORIS
FLUBBER
FLUSHED AWAY
FLY AWAY HOME
Flypaper
Focus (Glenn Ficarra, John Requa)
FOCUS (Neal Slavin)
FOEKSIA DE MINIHEKS
THE FOG
THE FOG OF WAR
La folie Almayer
FOLIE PRIVÉE
FOLLOWING
FONS RADEMAKERS DVD-BOX
FOOL'S GOLD
Footloose
Footnote
FOR FUN
FOR LOVE OF THE GAME
FOR MY BABY
FOR ROSEANNA
For Those in Peril
THE FORBIDDEN KINGDOM
THE FORBIDDEN QUEST
The Forbidden Room (Previously Unreleased)
FORCE OF EVIL
FORCES OF NATURE
FOREIGN LAND
The Foreigner
The Forest
FOREVER
FOREVER FEVER
FOREVER YOUNG
Forget Me Not
FORGET PARIS
FORGETTING SARAH MARSHALL
The Forgiveness of Blood
FORGOTTEN SILVER
THE FORGOTTEN SPACE
Formula 1
FORREST GUMP
FORTRESS
FORTY GUNS
The Founder
THE FOUNTAIN
THE FOUNTAINHEAD
FOUR BROTHERS
FOUR DAYS IN SEPTEMBER
FOUR EYED MONSTERS
THE FOUR FEATHERS
Four Lions
FOUR ROOMS
FOUR WEDDINGS AND A FUNERAL
FOURBI
THE FOX AND THE CHILD
Foxcatcher
Foxfire
Foxtrot
FRACTURE
FRAGILE
FRAILTY
LA FRANCE
Frances Ha
Francofonia
FRANÇOIS OZON DVD-BOX
Frank (Lenny Abrahamson over)
FRANK CAPRA COLLECTION
FRANK ZAPPA: PHASE II — THE BIG NOTE
Frankenweenie
Franny
FRANS ZWARTJES, THE GREAT CINEMA MAGICIAN
Frantz
Die Frau des Polizisten
FRAUDS
FREAKY FRIDAY
FRED CLAUS
FREDDY THE FROG
FREDDY VS. JASON
Free Birds
Free Fire
Free in Deed
Free Range (Retrospectief Veiko Õunpuu)
Free State of Jones
FREE WILLY
FREE WILLY 2
FREEDOM
FREEDOM WRITERS
Freeheld
DER FREIE WILLE
DIE FREMDE
FRENCH KISS
FREQUENCY
FRESA Y CHOCOLATE
FRESH
FRESH AIR
FRIDA
FRIDAY THE 13TH (2009)
FRIENDS
The Friends of Eddie Coyle
Friends with Benefits
Friends with Kids
Fright Night
THE FRIGHTENERS
DIE FRISEUSE
Frits & Franky
FRITZ LANG COLLECTION
FROM DUSK TILL DAWN
FROM HELL
FROM PARIS WITH LOVE
FROM THE JOURNALS OF JEAN SEBERG
FROST/NIXON
FROWNLAND
Frozen (Chris Buck, Jennifer Lee)
FROZEN (Wang Xiaoshuai)
The Frozen Ground
FROZEN LAND
FROZEN RIVER
Frozen Sing-A-Long
Fruitvale Station
FUCKING ÅMÅL
FUDOH
THE FUGITIVE
DE FÛKE
Fukushima, mon amour
Full Contact
FULL FRONTAL
THE FULL MONTY
FUN WITH DICK AND JANE
THE FUNERAL
FUNNY BONES
FUNNY GAMES U.S.
FUNNY HA HA
FUNNY PEOPLE
Fuocoammare
FUR: AN IMAGINARY PORTRAIT OF DIANE ARBUS
THE FURIES
Fury
The Fury of a Patient Man
The Future
Il futuro