La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Thomas Vinterberg: Aanval op de middelmatigheid

FESTEN

Denemarken, 1998 | Thomas Vinterberg
Festen (Het feest) zal hoogstwaarschijnlijk goed scoren op het Filmfestival Rotterdam. En terecht, de film is een briljante zwarte komedie over een familietragedie, die je met stijgende verbazing bekijkt. De film is gemaakt volgens de strenge Dogma 95-regels, waar de Deense regisseur Thomas Vinterberg juist zijn voordeel mee deed. "Dogma is een wapen tegen middelmatigheid. Dat is mijn grootste vijand, juist omdat ik er zo dichtbij in de buurt kom."

Harmony Korine (Gummo) heeft zich al aangemeld, een bekende Franse acteur, van wie de naam nog niet onthuld mag worden, neemt er op dit moment één op, en tijdens het komende Filmfestival Berlijn draait de derde Dogma-film Mifune's last song in het competitieprogramma. Coppola, Scorsese en Kubrick bedankten voor de eer, maar desondanks kan geconstateerd worden dat het Dogma-manifest geen eendagsvlieg is. In dit manifest, dat Thomas Vinterberg samen met Lars von Trier heeft opgesteld, wordt ten strijde getrokken tegen de 'technologische storm' die door de cinema raast. Ze pleiten voor zuiverheid, voor een cinema zonder illusies. De Dogma-filmer moet zich aan een tiental strenge regels houden. Zo mogen ze geen decors, kunstmatige belichting en rekwisieten gebruiken, ten gunste van een goed script en ijzersterke acteurs.
Op dit karige dieet heeft Vinterberg goed kunnen gedijen. Festen won de Speciale Juryprijs op het Filmfestival van Cannes, en is de één na best bezochte film in Denemarken, vlak na Titanic. Deze zwarte komedie volgt de afbrokkeling van een rijke familie tijdens de zestigste verjaardag van vader Klingenfeldt. Meteen aan het begin van de feestdag gaat het mis: de verloren zoon Michael duikt plotseling op in het afgehuurde hotel. Deze herrieschopper werd verstoten omdat hij niet op de begrafenis van zijn zus kwam. Zij pleegde kort geleden zelfmoord, en tijdens de copieuze maaltijd wordt duidelijk waarom. De oudste zoon Christian steekt een speech af waarin hij het grote familiegeheim onthult, maar geen van de tafelgenoten lijkt onder de indruk. Christian wordt hardhandig buiten de deur gezet, maar het mag niet baten. De eerst zo hechte familiestructuur ontaardt in een chaos.

Imiteren
Het conflict tussen structuur en chaos is ook iets wat Vinterbergs eigen leven domineert. Het ijzeren harnas van Dogma is voor hem een noodzakelijk middel om de wanorde te lijf te gaan. In zijn woonplaats Kopenhagen vertelt hij: "Ik ben bang voor chaos. Ik ben zelf nogal een verward persoon, en ben mijn hele leven conflicten uit de weg gegaan. Chaos maakt me blind, ik voel dan niets meer. Het is alsof ik opstijg, zoals op het afgelopen filmfestival van Cannes waar ik werd overspoeld door aandacht. Een uur lang heb ik geprobeerd met beide benen op de grond te blijven, maar al snel bevond ik me ergens ver daarbuiten. Ik lach dan wel naar de buitenwereld, maar eigenlijk speel ik een rol. Ook tijdens het filmen merk ik dat ik zekerheid nodig heb. Daarom ben ik zo blij met de Dogma-regels. En met film in het algemeen, want daarin kan ik een wereld imiteren waar ik in het echte leven bang voor ben. Je creëert je eigen pad waar je op kunt wandelen. Het professionalisme van het filmen garandeert veiligheid, want de gehele dag ben je omgeven door mensen die rondlopen met schema's en je vertellen wat te doen. Ik hou van schema's en kalenders." Net als het jongetje in zijn eerste korte film The boy who walked backwards, die net als vele kinderen lijdt aan een lichte dwangneurose door alles om zich heen te tellen, en daar vervolgens conclusies uittrekt. Zo zal zijn leraar vast en zeker binnenkort sterven omdat hij zes knoopjes op het overhemd heeft. "Voor kinderen is het de normaalste zaak van de wereld om alle stoeptegels te tellen, volwassenen durven dat vaak niet meer toe te geven."

Lafaard
Filmen is voor Vinterberg niet alleen een middel om de wereld te ordenen, het is ook één groot gevecht tegen de middelmatigheid. "De meeste mensen interpreteren het Dogma-manifest als een aanval op Hollywood, maar dat klopt niet. Het is een aanval op de middelmatigheid. In Hollywood is er een constante productie van films met een groot budget, maar daar zijn ze dan ook eerlijk in. Ze zetten de grootte van het budget zelfs op de poster. Het is een lege industrie, maar wel een eerlijke. De echte exploitatiefilms zijn die waarin het uitbuiten zorgvuldig wordt verborgen. De grootste hekel heb ik aan grote arthousefilms, die onder het laagje artisticiteit gewoon middelmatige films blijken te zijn. Het is erg gemakkelijk om zo te eindigen als filmmaker. Ik moet er dan ook voor waken om zo niet te worden. Dogma is een wapen tegen middelmatigheid. Dat is mijn grootste vijand, juist omdat ik er zo dichtbij in de buurt kom.
"Ik weet hoe moeilijk het is om de cinema te vernieuwen, want film is een uiterst conventioneel medium. Juist omdat je zoveel mogelijkheden hebt om je verhaal vorm te geven, bedien je je al snel van conventies. Je zoekt onbewust een herkenbaar houvast, je kiest een genre, je hebt licht nodig, je mag niet de ene scène in het zonlicht opnemen en de volgende in het donker. En dan is er nog dat enorme spook: het publiek. Die zou het niet pikken dat de hoofdpersoon een dikke jas in de zomer draagt. Ik heb gemerkt dat dat allemaal onzin is. Het publiek hoeft niet in de watten te worden gelegd.
"Met Festen heb ik niet zozeer de conventies doorbroken, maar ben er precies naast gaan zitten. Het is met alles wat niet mag, het spoort je onmiddellijk aan om het net iets anders te doen. Het was voor mij juist een bevrijding om met de Dogma-regels te werken. Hierdoor hield ik grote schoonmaak in mijn hoofd.
"Het bleek dat hele banale beperkingen van Dogma grote gevolgen voor het verhaal hadden. Omdat we geen rekwisieten mogen meenemen naar de set, waren we op zoek naar een huis met een grote keuken, waar al een koelkast en keukengerei aanwezig was. We vonden het landhuis uit de film, en plotseling is het een verhaal over een upperclass familie, en plotseling is het een scherpe kritiek op de bourgeoisie, zoals de Fransen de film hebben bestempeld. Zelf vind ik dat de film gaat over lafheid, de waarheid niet onder ogen willen zien. De film is mijn meest persoonlijke film, ook al is dat in strijd met Dogma, die zegt dat de filmmaker geen persoonlijke smaak mag hebben. Maar juist doordat de film technisch gezien is uitgekleed, heb ik mijn meest pure film gemaakt.
"Festen liet me ook nadenken over de lafaard die ikzelf ben, omdat ik alleen via de illusionaire wereld van film de conflicten opzoek. Mijn hele leven lang bekijk ik de mensen om me heen op veilige afstand, al vanaf de tijd dat ik een hippiekind was en in een commune leefde. Ik ben getraind in het bepalen naar welke mensen ik op het juiste moment moet gaan om te voorkomen dat er een conflict ontstaat. Het is als een schaakspel waarin je de veilige tactiek gebruikt."

Elite
In Festen wordt dat spel tussen mensen tot in de puntjes beheerst. Totdat de familie-idylle compleet uiteen spat. "Eigenlijk is mijn film een lofzang op de familie. Dat klinkt cynisch om dat over deze leugenachtige familie te zeggen, maar uiteindelijk vind ik het een enorme kracht van een familie dat de band blijft bestaan, wat er ook gebeurt. De familieleden zijn de enige die je je hele leven van het begin af aan hebben meegemaakt. Je zult altijd lid van een familie zijn, ook al beslis je om nooit meer wat met ze te maken te hebben. Die hele ambivalentie fascineert me. Ik snap dat de ouders uit de film zich zo vastklampen aan hun familie, en dat ze de waarheid niet onder ogen willen zien, want ze staan op het punt om het belangrijkste uit hun leven te verliezen: de structuur van de familie, waar je niet voor hebt gekozen, maar blijkbaar erg aan gehecht raakt."
Iedereen kan zich vrijwillig aansluiten bij Vinterbergs alternatieve groepsverband Dogma. "Je hoeft niet te worden uitgenodigd en je hoeft geen toestemming te vragen. Als blijkt dat je je aan de regels hebt gehouden, krijg je van ons een certificaat. Het gevaar dat bij Dogma dreigt is dat we gezien worden als een elite, wat nog erger is dan wegzakken in middelmatigheid. Daarom kunnen we niet hard genoeg roepen dat iedereen welkom is, zelfs als er een fascistische filmer met de Dogma-regels aan de slag gaat. De slechtste film ter wereld kan van ons een certificaat krijgen, als hij zich maar aan de voorschriften houdt. Ik hoop zelf dat juist de middelmatige filmers hun voordeel met Dogma zullen doen, want eerlijk gezegd is het natuurlijk nogal voor de hand liggend dat Harmony Korine zich heeft aangesloten. Die filmt al in de Dogma-lijn. Ons kader is vastomlijnd, maar daarbinnen kan alles."

Waarachtig
Festen draait op het Filmfestival Rotterdam in het onderdeel Digital New Wave, dat een overzicht geeft van de recente films die op de een of andere manier met digitale middelen tot stand zijn gekomen. Als het aan Vinterberg had gelegen, had hij die digitale camera helemaal niet ter hand genomen. De Dogma-regels schrijven voor dat de film op 35mm Academy (Normaalbeeld) moet worden opgenomen, maar Lars von Trier drong er bij Vinterberg op aan om vanwege geldbesparing met een digitale camera te werken. "We hadden wat interne problemen binnen Dogma. Ik dacht dat we zoveel hadden bespaard door geen decors enzo te gebruiken, dat ik daarom juist geld had om met celluloid te werken. Lars zette door, wat achteraf gezien niet erg is, omdat de cameraman met die kleine camera heel makkelijk één kon worden met de acteursgroep. Ik ben me ervan bewust dat de wilde camerabewegingen die hij gebruikt ondertussen al een conventie zijn geworden, waarbij mensen onmiddellijk het idee moeten krijgen dat het daardoor authentieker wordt. Dat is inderdaad een groot misverstand. Maar deze cameraman heeft echt gezocht naar het hier en nu, en dat op film vastgelegd. Ik wil het meest waarachtige moment binnen de illusie vangen."

Mariska Graveland



top
FESTEN

Februari 1999 #197

Productie
Brigitte Hald
Regie
Thomas Vinterberg
Scenario
Thomas Vinterberg
Mogens Rukov
Camera
Anthony Dod Mantle
Montage
Valdis Oskarsdottir
Geluid
Morten Holm
Met
Ulrich Thomsen
Henning Moritzen
Thomas Bo Larsen
Paprika Steen
Birthe Neumann

Kleur, 105 minuten

Distributie
Cinemien
Te zien
vanaf 4 februari en tijdens het Filmfestival Rotterdam

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


F

F FOR FAKE
LE FABULEUX DESTIN D'AMÉLIE POULAIN
Faccia a faccia
FACE
The Face of an Angel
The Face of Love
FACE/OFF
FACES
Facing Mirrors
FACTORY GIRL
FACTOTUM
THE FACULTY
Fading Gigolo
FADOS
FAIL SAFE
FAILURE TO LAUNCH
FAIR GAME
FAIR GAME
Fair Wind (Fahrtwind)
FAIRUZ — WE HIELDEN ZOVEEL VAN MEKAAR
FAIRY TALE — A TRUE STORY
Faith Connections
FAITHFUL
FAITHLESS
FALCONE
FALKENBERG FAREWELL
THE FALL
FALL TIME
FALLEN
FALLEN ANGELS
A Fallible Girl
FALLING DOWN
DIE FÄLSCHER
FAME
FAMILIA RODANTE
FAMILIE
FAMILIEGEHEIM
Familieweekend
La famille Bélier
A Family
FAMILY
A Family Affair
The Family Fang
FAMILY FILES
THE FAMILY MAN
THE FAN
FANFAN LA TULIPE
FANNY & ALEXANDER
FANTASIA 2000
Fantastic Beasts and Where to Find Them
FANTASTIC FOUR
Fantastic Four
FANTASTIC FOUR: RISE OF THE SILVER SURFER
FANTASTIC MR. FOX
Les fantômes d'Ismaël
FAR AND AWAY
FAR FROM HEAVEN
Far from the Madding Crowd
FAREWELL
FAREWELL MY CONCUBINE
The Farewell Party
A Farewell to Arms
FARGO
FARINELLI, IL CASTRATO
Fashion Chicks
FAST & FURIOUS
FAST & FURIOUS 5
Fast & Furious 7
Fast & Furious 8
Fast and Furious 6
THE FAST AND THE FURIOUS
FAST AND THE FURIOUS 3
FAST FOOD FAST WOMEN
Fata morgana
Fataal (Jesse Bleekemolen over)
FATAL REACTION: BOMBAY
FATAL REACTION: NEW YORK
FATAL REACTION: SINGAPORE
FATELESS
FATHER AND SON (OTETS I SIN)
FATHER OF THE BRIDE PART 2
FATHER'S DAY
FATHERLAND
The Fault in Our Stars
Faust
FAUST
FAUST (LECKE FAUST)
FEAR
Fear and Desire
FEAR AND LOATHING IN LAS VEGAS
THE FEAR INSIDE ME
FEARLESS
FEARLESS
Fedora
FEEL THE NOISE
FEELING MINNESOTA
FEESTJE!
FELICE...FELICE...
FELICIA'S JOURNEY
Félix & Meira
FÉLIX ET LOLA
FELLINI DVD-BOX
FEMALE PERVERSIONS
LA FEMME DE GILLES
FEMME FATALE
LES FEMMES DE 6ÈME ETAGE
LES FEMMES... OU LES ENFANTS D'ABORD
Fences
FERIEN
FERNGULLY, THE LAST RAINFOREST
FESTEN
FESTIVAL EXPRESS
Feuchtgebiete
Feuten: het feestje
FEVER PITCH
A Few Best Men
A FEW GOOD MEN
FEW OF US
Fidelio
A Field in England
FIERCE CREATURES
Fietsen naar de maan
FIETSMUG & DANSMUG
THE FIFTH ELEMENT
The Fifth Estate
FIFTY DEAD MEN WALKING
Fifty Shades Darker
Fifty Shades of Black
Fifty Shades of Grey
FIGHT CLUB
THE FIGHTER
FIGHTING
Fighting fish
THE FIGHTING TEMPTATIONS
FIGNER, THE END OF A SILENT CENTURY
LE FIL DE L'HORIZON
Fill the Void
LA FILLE D'ARTAGNAN
La fille de Brest
LA FILLE DE L'AIR
LA FILLE DU RER
La fille inconnu
LA FILLE SUR LE PONT
LES FILLES DU BOTANISTE
A Film About Coffee
FILM IST. A GIRL & A GUN
A FILM WITH ME IN IT
FILMPJE!
THE FILMS OF ALEJANDRO JODOROWSKY
THE FILMS OF JEAN ROLLIN
THE FILMS OF KENNETH ANGER VOLUME TWO
LE FILS
Le fils de Jean
Le fils de l'autre
LE FILS DE L'EPICIER
THE FILTH AND THE FURY
FIN AOÛT, DÉBUT SEPTEMBRE
THE FINAL CURTAIN
THE FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION 2
FINAL DESTINATION 3
Final Destination 5 3D
FINAL FANTASY VII
FINAL FANTASY: THE SPIRITS WITHIN
FIND ME GUILTY
Finding Dory
FINDING FORRESTER
FINDING NEMO
Finding Nemo 3D
FINDING NEVERLAND
THE FINE ART OF LOVE
Fine, Thanks (Dakujem, dobre)
The Finest Hours
LA FINESTRA DI FRONTE
Finn
IL FIORE DELLE MILLE E UNA NOTTE
FIORILE
FIRE
FIREFLIES IN THE GARDEN
FIREWALL
THE FIRM
THE FIRM
FIRST KILL
FIRST KNIGHT
FIRST MISSION
FIRST STRIKE
THE FIRST WIVES CLUB
THE FISH FALL IN LOVE
FISH TANK
Fissa
Fist Fight
Five Came Back
FIVE MINUTES OF HEAVEN
THE FIVE OBSTRUCTIONS
THE FIVE SENSES
The Five-Year Engagement
FIXING IN THE SHADOW
FL 19,99
FLAGS OF OUR FATHERS
FLAMENCO, FLAMENCO
Flandres
DE FLAT
FLAWLESS
FLED
LA FLEUR DU MAL
UN FLIC
Flight
FLIGHT OF THE PHOENIX
FLIGHTPLAN
THE FLINTSTONES
THE FLINTSTONES IN VIVA ROCK VEGAS
FLIPPER
FLIRT
FLIRT (Hartley)
FLIRTING WITH DISASTER
Flits & het magische huis 3D
FLOATING LIFE
THE FLOCK
FLODDER 3
Florence Foster Jenkins
FLORIS
FLUBBER
FLUSHED AWAY
FLY AWAY HOME
Flypaper
FOCUS
Focus
FOEKSIA DE MINIHEKS
THE FOG
THE FOG OF WAR
La folie Almayer
FOLIE PRIVÉE
FOLLOWING
FONS RADEMAKERS DVD-BOX
FOOL'S GOLD
Footloose
Footnote
FOR FUN
FOR LOVE OF THE GAME
FOR MY BABY
FOR ROSEANNA
For Those in Peril
THE FORBIDDEN KINGDOM
THE FORBIDDEN QUEST
The Forbidden Room (Previously Unreleased)
FORCE OF EVIL
FORCES OF NATURE
FOREIGN LAND
The Forest
FOREVER
FOREVER FEVER
FOREVER YOUNG
Forget Me Not
FORGET PARIS
FORGETTING SARAH MARSHALL
The Forgiveness of Blood
FORGOTTEN SILVER
THE FORGOTTEN SPACE
Formula 1
FORREST GUMP
FORTRESS
FORTY GUNS
The Founder
THE FOUNTAIN
THE FOUNTAINHEAD
FOUR BROTHERS
FOUR DAYS IN SEPTEMBER
FOUR EYED MONSTERS
THE FOUR FEATHERS
Four Lions
FOUR ROOMS
FOUR WEDDINGS AND A FUNERAL
FOURBI
THE FOX AND THE CHILD
Foxcatcher
Foxfire
FRACTURE
FRAGILE
FRAILTY
LA FRANCE
Frances Ha
Francofonia
FRANÇOIS OZON DVD-BOX
Frank (Lenny Abrahamson over)
FRANK CAPRA COLLECTION
FRANK ZAPPA: PHASE II — THE BIG NOTE
Frankenweenie
Franny
FRANS ZWARTJES, THE GREAT CINEMA MAGICIAN
Frantz
Die Frau des Polizisten
FRAUDS
FREAKY FRIDAY
FRED CLAUS
FREDDY THE FROG
FREDDY VS. JASON
Free Birds
Free Fire
Free in Deed
Free Range (Retrospectief Veiko Õunpuu)
Free State of Jones
FREE WILLY
FREE WILLY 2
FREEDOM
FREEDOM WRITERS
Freeheld
DER FREIE WILLE
DIE FREMDE
FRENCH KISS
FREQUENCY
FRESA Y CHOCOLATE
FRESH
FRESH AIR
FRIDA
FRIDAY THE 13TH (2009)
FRIENDS
The Friends of Eddie Coyle
Friends with Benefits
Friends with Kids
Fright Night
THE FRIGHTENERS
DIE FRISEUSE
Frits & Franky
FRITZ LANG COLLECTION
FROM DUSK TILL DAWN
FROM HELL
FROM PARIS WITH LOVE
FROM THE JOURNALS OF JEAN SEBERG
FROST/NIXON
FROWNLAND
Frozen
FROZEN
The Frozen Ground
FROZEN LAND
FROZEN RIVER
Frozen Sing-A-Long
Fruitvale Station
FUCKING ÅMÅL
FUDOH
THE FUGITIVE
DE FÛKE
Fukushima, mon amour
Full Contact
FULL FRONTAL
THE FULL MONTY
FUN WITH DICK AND JANE
THE FUNERAL
FUNNY BONES
FUNNY GAMES U.S.
FUNNY HA HA
FUNNY PEOPLE
Fuocoammare
FUR: AN IMAGINARY PORTRAIT OF DIANE ARBUS
THE FURIES
Fury
The Fury of a Patient Man
The Future
Il futuro