The Florida Project
Phantom Thread
The Shape of Water
The End of Fear (Barbara Visser over)
Doof kind
'Ik gedraag me als een idioot'

Free Range (Retrospectief Veiko Õunpuu)

Estland, 2014 | Veiko Õunpuu
Een jonge filmcriticus wordt ontslagen en gaat totaal door het lint, voortgedreven door alcohol en de arrogantie van de angry young man. Welkom in het oeuvre van de Estse regisseur Veiko Õunpuu (1972) die Alex van Warmerdam een van zijn grote voorbeelden noemt. In EYE is een miniretro­spectief van Õunpuu's werk te zien.

Door Omar Larabi

Net als de hoofdpersoon uit zijn nieuwe film Free Range heeft ook Veiko Õunpuu een tijdje als heftruckchauffeur gewerkt. Is het voor de onsympathieke filmcriticus Fred een vernederend baantje nadat hij ontslagen is (hij waagde het om Terrence Malicks Tree of Life 'faggoty' te noemen en de recensie langs de eindredactie te smokkelen), voor Õunpuu was het een opstapje naar zijn eigenlijke roeping. Hij debuteerde pas in 2006 met de korte film Empty, gevolgd door Autumn Ball (2007) en The Temptation of St. Tony (2009). Zwartgallige films met excentrieke hoofdpersonen. Ter gelegenheid van de uitbreng van Free Range zijn al zijn films te zien in EYE. Ook Õunpuu's korte film Tühirand.

Veiko Õunpuu


De Estse regisseur maakt naargeestig gure films, met personages die bedwelmd zijn door hun nihilistische kijk op de wereld. Ze doen denken aan de films van Ingmar Bergman en Aki Kaurismäki, ook regisseurs die personages opvoeren met een lucide blik op de wereld, maar die dankzij alcohol en desillusies regelmatig in depressies belanden. Waarin abstracte visuele symboliek samengaat met venijnig uitgesponnen dialogen en pijnlijke stiltes. Ook het oeuvre van Õunpuu wordt gekenmerkt door zo'n verkilde en desolate sfeer, vertelt hij, maar met een humoristische touch: "Juist omdat ik de misère niet begrijp, lach ik erom."

Lieux de mémoire
Free Range lijkt zijn meest persoonlijke film tot nu toe. "Ik voel me vaak vervreemd van het leven. Ik heb het idee dat het me overvalt, in plaats van dat ik er aan deelneem." Om die vervreemding te versterken, creëert Õunpuu verhaalwerelden zonder backstory, zoals in zijn korte debuut Tühirand (Empty), waarin twee mannen strijden om een vrouw. Hun verlangen is onbetwistbaar en instinctief. Maar hun drijfveren worden systematisch weggelaten. Iets vergelijkbaars zie je in de openingsscène van zijn speelfilmdebuut Autumn Ball: een man worstelt met een vrouw. Maar wie zijn ze, waar kennen ze elkaar van, waarom is de man suïcidaal? Antwoorden blijven uit. Õunpuu: "Ik wil best informatie delen met het publiek, maar ik wil tegelijkertijd een mysterieuze sfeer behouden. Net als in ons bestaan is er voor de gebeurtenissen in mijn films geen directe verklaring. Ik dwing het publiek om hun eigen verhalen en verklaringen te reconstrueren want de waarheid zit in het brein van de kijker."
Õunpuu's films spelen zich af in een merkwaardig niemandsland. Aan de ene kant kent hij zijn klassieken, en verwijst regelmatig naar hun werk: "Ik steel wel eens een idee van Bergman en van David Lynch en ik hou ook erg van de Finse filmmaker Aki Kaurismäki." Maar hij heeft ook bewondering voor actieve cineasten als Alex van Warmerdam, Bruno Dumont en het jonge Belgische talent Gust Van den Berghe.
"Ik probeer de esthetiek van de Franse en Duitse film uit de jaren zestig te combineren met de uitstraling van Amerikaanse films uit de jaren zeventig. Af en toe voeg ik daar nog wat rebelse literaire helden uit de vorige eeuw aan toe. Zo krijg je als het ware een tijdsecho, door de moderne tijd af te beelden met verwijzingen naar het verleden. Zo schep ik de wereld van mijn personages, een wereld die doelbewust niet correct vertaald is naar onze tijd."
Het effect is dat de toeschouwer terechtkomt in een fictieve lieux de mémoire, een gemanipuleerd geheugenlandschap. En als je door de beelden al niet meer weet waar je bent en wat je ervan moet vinden, dan stuurt de eclectische soundtrack met pop, jazz en klassieke muziek je nog verder het doolhof in.

Sovjetbewind
Toch is in Õunpuu's films een verwijzing naar het traumatische verleden van Estland onontkoombaar. "Ik ben niet per se nostalgisch naar het Estse verleden, maar voel wel een soort heimwee naar het streven naar solidariteit dat vroeger bestond. Een droom die ook onder het Sovjetbewind nooit realiteit is geworden."
Die weemoedigheid komt bijvoorbeeld tot uiting in de grauwe beelden van de hoofdstad Tallinn, het asachtige platteland en de troosteloze kloffies van zijn personages. Een nostalgie die gezien de horror van de Sovjetoverheersing eigenlijk een weeffout is, een paradox, zou je kunnen zeggen, die Õunpuu prikkelt om zijn verhalen te overgieten met gitzwarte humor.
Het resultaat is een totaal ontspoorde bourgeoisie: afstandelijke creatieve geesten die grinniken om hun bestaan. Pseudo-intellectuelen die hun bevoorrechte status voor lief nemen en niet in staat zijn tot vergeving. Mannen stellen elkaars mannelijkheid ter discussie, vrouwen wordt hun beslissingsrecht ontnomen. Ruzies en dronkenschap zijn aan de orde van de dag.

Alcohol en overspel
In Free Range heeft Õunpuu's absurdisme een menselijker gezicht gekregen. Omdat hij zich in vergelijking met zijn vorige films meer op het drama heeft gericht: "Het intrigeerde me dat acteren in feite liegen is. Hoe doe je dat, zo goed mogelijk liegen? In die zin was de film voor mij meer een onder zoek naar leugen en waarachtigheid. Dat is ook het grote probleem van het hoofdpersonage: dat de wereld van hem eist dat hij zichzelf verloochent. Om dat allemaal duidelijk te maken, moest het verhaal zo simpel mogelijk zijn."
Dat verhaal over een ontspoorde filmcriticus lijkt dan ook aanvankelijk op een gewoon relatiedrama. Na zijn ontslag ziet deze Fred zijn verworven vrijheid met enthousiasme tegemoet. Maar de zaken raken gecompliceerd als zijn vriendin zwanger blijkt en hij op de vlucht slaat voor het aanstaande vaderschap. Waar vindt een mens dan geluk? In alcohol en overspel. Zijn vorige films kwamen min of meer uit het niets, terwijl het verhaal van Fred een duidelijke motor heeft. De ironie ligt er nog dikker bovenop dankzij de metaforen, de kleurrijke montage knipoogt naar Bergmans Persona, en de gitzwarte humor komt tot een hoogtepunt als Freds vader opbiecht dat hij zijn morele plicht na vier jaar voor zijn familie te hebben gezorgd wel heeft voldaan. Wat rest is de drank.
Met dezelfde onderkoelde humor relativeert Õunpuu zijn eigen werk. "Ik heb ook nog maar vier films gemaakt. Ik heb geen systeem, ik denk niet in patronen. Ik gedraag me als een idioot. Ik doe wat ik leuk vind en vergeet achteraf het hele gebeuren."


top
Free Range (Retrospectief Veiko Õunpuu)

Januari 2015 #372



Productie
Katrin Kissa
Regie en scenario
Veiko Õunpuu
Montage
Liis Nimik
Veiko Õunpuu
Met
Lauri Lagle
Jaanika Arum

Kleur, 104 minuten

Distributie
EYE
Te zien
vanaf 18 december. De eerdere films van Õunpuu zijn van 13 t/m 16 december te zien in EYE

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


F

F FOR FAKE
LE FABULEUX DESTIN D'AMÉLIE POULAIN
Faccia a faccia
FACE
The Face of an Angel
The Face of Love
FACE/OFF
FACES
Facing Mirrors
FACTORY GIRL
FACTOTUM
THE FACULTY
Fading Gigolo
FADOS
FAIL SAFE
FAILURE TO LAUNCH
FAIR GAME (Andrew Sipes)
FAIR GAME (Doug Liman)
Fair Wind (Fahrtwind)
FAIRUZ — WE HIELDEN ZOVEEL VAN MEKAAR
FAIRY TALE — A TRUE STORY
Faith Connections
FAITHFUL
FAITHLESS
FALCONE
FALKENBERG FAREWELL
THE FALL
FALL TIME
FALLEN
FALLEN ANGELS
A Fallible Girl
FALLING DOWN
DIE FÄLSCHER
FAME
FAMILIA RODANTE
FAMILIE
De familie Slim
FAMILIEGEHEIM
Familieweekend
La famille Bélier
A Family
FAMILY
A Family Affair
The Family Fang
FAMILY FILES
THE FAMILY MAN
A Family Quartet
THE FAN
FANFAN LA TULIPE
FANNY & ALEXANDER
FANTASIA 2000
Fantastic Beasts and Where to Find Them
Fantastic Four (Josh Trank)
FANTASTIC FOUR (Tim Story)
FANTASTIC FOUR: RISE OF THE SILVER SURFER
FANTASTIC MR. FOX
Les fantômes d'Ismaël
FAR AND AWAY
FAR FROM HEAVEN
Far from the Madding Crowd
FAREWELL
FAREWELL MY CONCUBINE
The Farewell Party
A Farewell to Arms
FARGO
FARINELLI, IL CASTRATO
Fashion Chicks
FAST & FURIOUS
FAST & FURIOUS 5
Fast & Furious 7
Fast & Furious 8
Fast and Furious 6
THE FAST AND THE FURIOUS
FAST AND THE FURIOUS 3
FAST FOOD FAST WOMEN
Fata morgana
Fataal (Jesse Bleekemolen over)
FATAL REACTION: BOMBAY
FATAL REACTION: NEW YORK
FATAL REACTION: SINGAPORE
FATELESS
FATHER AND SON (OTETS I SIN)
Father Figures
FATHER OF THE BRIDE PART 2
FATHER'S DAY
FATHERLAND
The Fault in Our Stars
Faust (Aleksander Sokoerov)
FAUST (F.W. Murnau)
FAUST (LECKE FAUST)
FEAR
Fear and Desire
FEAR AND LOATHING IN LAS VEGAS
THE FEAR INSIDE ME
FEARLESS (Peter Weir)
FEARLESS (Ronny Yu)
Fedora
FEEL THE NOISE
FEELING MINNESOTA
FEESTJE!
FELICE...FELICE...
FELICIA'S JOURNEY
Félicité
Félix & Meira
FÉLIX ET LOLA
FELLINI DVD-BOX
FEMALE PERVERSIONS
LA FEMME DE GILLES
FEMME FATALE
LES FEMMES DE 6ÈME ETAGE
LES FEMMES... OU LES ENFANTS D'ABORD
Fences
Ferdinand
FERIEN
FERNGULLY, THE LAST RAINFOREST
FESTEN
FESTIVAL EXPRESS
Feuchtgebiete
Feuten: het feestje
FEVER PITCH
A Few Best Men
A FEW GOOD MEN
FEW OF US
Le fidèle
Fidelio
A Field in England
FIERCE CREATURES
Fietsen naar de maan
FIETSMUG & DANSMUG
THE FIFTH ELEMENT
The Fifth Estate
FIFTY DEAD MEN WALKING
Fifty Shades Darker
Fifty Shades of Black
Fifty Shades of Grey
FIGHT CLUB
THE FIGHTER
FIGHTING
Fighting fish
THE FIGHTING TEMPTATIONS
FIGNER, THE END OF A SILENT CENTURY
LE FIL DE L'HORIZON
Fill the Void
LA FILLE D'ARTAGNAN
La fille de Brest
LA FILLE DE L'AIR
LA FILLE DU RER
La fille inconnu
LA FILLE SUR LE PONT
LES FILLES DU BOTANISTE
A Film About Coffee
FILM IST. A GIRL & A GUN
A FILM WITH ME IN IT
FILMPJE!
THE FILMS OF ALEJANDRO JODOROWSKY
THE FILMS OF JEAN ROLLIN
THE FILMS OF KENNETH ANGER VOLUME TWO
LE FILS
Le fils de Jean
Le fils de l'autre
LE FILS DE L'EPICIER
THE FILTH AND THE FURY
FIN AOÛT, DÉBUT SEPTEMBRE
THE FINAL CURTAIN
THE FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION 2
FINAL DESTINATION 3
Final Destination 5 3D
FINAL FANTASY VII
FINAL FANTASY: THE SPIRITS WITHIN
Final Portrait
FIND ME GUILTY
Finding Dory
FINDING FORRESTER
FINDING NEMO
Finding Nemo 3D
FINDING NEVERLAND
THE FINE ART OF LOVE
Fine, Thanks (Dakujem, dobre)
The Finest Hours
LA FINESTRA DI FRONTE
Finn
IL FIORE DELLE MILLE E UNA NOTTE
FIORILE
FIRE
FIREFLIES IN THE GARDEN
FIREWALL
THE FIRM (Alan Clarke)
THE FIRM (Sydney Pollack)
FIRST KILL
FIRST KNIGHT
FIRST MISSION
FIRST STRIKE
THE FIRST WIVES CLUB
THE FISH FALL IN LOVE
FISH TANK
Fissa
Fist Fight
Five Came Back
FIVE MINUTES OF HEAVEN
THE FIVE OBSTRUCTIONS
THE FIVE SENSES
The Five-Year Engagement
FIXING IN THE SHADOW
FL 19,99
FLAGS OF OUR FATHERS
FLAMENCO, FLAMENCO
Flandres
DE FLAT
Flatliners
FLAWLESS
FLED
LA FLEUR DU MAL
UN FLIC
Flight
FLIGHT OF THE PHOENIX
FLIGHTPLAN
THE FLINTSTONES
THE FLINTSTONES IN VIVA ROCK VEGAS
FLIPPER
FLIRT (Hal Hartley)
FLIRT (Jaap van Eyck)
FLIRTING WITH DISASTER
Flits & het magische huis 3D
FLOATING LIFE
THE FLOCK
FLODDER 3
Florence Foster Jenkins
The Florida Project
FLORIS
FLUBBER
FLUSHED AWAY
FLY AWAY HOME
Flypaper
Focus (Glenn Ficarra, John Requa)
FOCUS (Neal Slavin)
FOEKSIA DE MINIHEKS
THE FOG
THE FOG OF WAR
La folie Almayer
FOLIE PRIVÉE
FOLLOWING
FONS RADEMAKERS DVD-BOX
FOOL'S GOLD
Footloose
Footnote
FOR FUN
FOR LOVE OF THE GAME
FOR MY BABY
FOR ROSEANNA
For Those in Peril
THE FORBIDDEN KINGDOM
THE FORBIDDEN QUEST
The Forbidden Room (Previously Unreleased)
FORCE OF EVIL
FORCES OF NATURE
FOREIGN LAND
The Foreigner
The Forest
FOREVER
FOREVER FEVER
FOREVER YOUNG
Forget Me Not
FORGET PARIS
FORGETTING SARAH MARSHALL
The Forgiveness of Blood
FORGOTTEN SILVER
THE FORGOTTEN SPACE
Formula 1
FORREST GUMP
FORTRESS
FORTY GUNS
The Founder
THE FOUNTAIN
THE FOUNTAINHEAD
FOUR BROTHERS
FOUR DAYS IN SEPTEMBER
FOUR EYED MONSTERS
THE FOUR FEATHERS
Four Lions
FOUR ROOMS
FOUR WEDDINGS AND A FUNERAL
FOURBI
THE FOX AND THE CHILD
Foxcatcher
Foxfire
FRACTURE
FRAGILE
FRAILTY
LA FRANCE
Frances Ha
Francofonia
FRANÇOIS OZON DVD-BOX
Frank (Lenny Abrahamson over)
FRANK CAPRA COLLECTION
FRANK ZAPPA: PHASE II — THE BIG NOTE
Frankenweenie
Franny
FRANS ZWARTJES, THE GREAT CINEMA MAGICIAN
Frantz
Die Frau des Polizisten
FRAUDS
FREAKY FRIDAY
FRED CLAUS
FREDDY THE FROG
FREDDY VS. JASON
Free Birds
Free Fire
Free in Deed
Free Range (Retrospectief Veiko Õunpuu)
Free State of Jones
FREE WILLY
FREE WILLY 2
FREEDOM
FREEDOM WRITERS
Freeheld
DER FREIE WILLE
DIE FREMDE
FRENCH KISS
FREQUENCY
FRESA Y CHOCOLATE
FRESH
FRESH AIR
FRIDA
FRIDAY THE 13TH (2009)
FRIENDS
The Friends of Eddie Coyle
Friends with Benefits
Friends with Kids
Fright Night
THE FRIGHTENERS
DIE FRISEUSE
Frits & Franky
FRITZ LANG COLLECTION
FROM DUSK TILL DAWN
FROM HELL
FROM PARIS WITH LOVE
FROM THE JOURNALS OF JEAN SEBERG
FROST/NIXON
FROWNLAND
Frozen (Chris Buck, Jennifer Lee)
FROZEN (Wang Xiaoshuai)
The Frozen Ground
FROZEN LAND
FROZEN RIVER
Frozen Sing-A-Long
Fruitvale Station
FUCKING ÅMÅL
FUDOH
THE FUGITIVE
DE FÛKE
Fukushima, mon amour
Full Contact
FULL FRONTAL
THE FULL MONTY
FUN WITH DICK AND JANE
THE FUNERAL
FUNNY BONES
FUNNY GAMES U.S.
FUNNY HA HA
FUNNY PEOPLE
Fuocoammare
FUR: AN IMAGINARY PORTRAIT OF DIANE ARBUS
THE FURIES
Fury
The Fury of a Patient Man
The Future
Il futuro