Isle of Dogs
The Cleaners
The Death of Stalin
Jeannette
Lean on Pete
Être et avoir: Meester George Lopez en zijn leerlingen Overzichtelijke microkosmos

ÊTRE ET AVOIR

Frankrijk, 2002 | Nicolas Philibert
Nicolas Philibert ziet in het abnormale een afspiegeling van universele waarheden. Eerder toonde hij zo de wereld van doven in Le pays des sourds (1992) en de voorbereidingen voor een theatershow in een psychiatrische inrichting (La moindre des choses, 1997). In Être et avoir volgt hij het leerproces van kinderen.

Meer dan driehonderd scholen belde hij op, en hij bezocht er zo'n honderd. Elke school had wel iets wat hij voor zijn documentaire kon gebruiken: een leraar met een krakerige stem, net iets te veel leerlingen in de klas, de onzekerheid van een zwangerschapsverlof, een plezierige atmosfeer, een goed verlicht klaslokaal, een stroeve directeur. Pas toen hij alles had afgewogen koos documentairemaker Nicolas Philibert voor dat ene dorpsschooltje in de landelijke Auvergne-streek. Deze 'école unique' is één van de zevenduizend mini-schooltjes die het Franse platteland rijk is. In de klas zitten dertien leerlingen, variërend in leeftijd van vier tot elf jaar. Eén enkele docent leert de kleuters schrijven, corrigeert het gedrag van achtjarigen en bereidt de pre-pubers voor op het middelbaar onderwijs.
Toch had Être et avoir, Philiberts film over meester George Lopez en zijn leerlingen, overal opgenomen kunnen zijn, stelt de filmmaker. "Natuurlijk gaat het in deze film om specifiek deze kinderen, deze school, maar ik geloof dat ze iets universeels hebben. Iets dat je vindt op alle scholen, iets dat te maken heeft met opgroeien, het vinden van je rol in de maatschappij. Het verschil is alleen dat deze school een docent heeft die er continu bij is om de leerlingen te helpen. Dat gebeurt niet in de leerfabrieken in de grote steden."
Het dorpsschooltje in Être et avoir is een educatieve microkosmos met een archaïsch tintje. Er heerst rust op het platteland, de wereld is overzichtelijk. De schoolmeester is er zo één die iedere jonge ouder voor zijn kroost zou wensen: inventief, geduldig, een tikje streng, licht autoritair maar met hart voor zijn vak. Wellicht dat dit nostalgisch verlangen naar het simpele rurale leven het succes van Être et avoir verklaart — met bijna twee miljoen bezoekers in Frankrijk is de film hard op weg de cijfers van Amélie te evenaren. Maar Philibert wil niets weten van sentimentalisme. "Het onderwerp is ontdaan van iedere vorm van sensatie", vindt hij. "Toen ik mijn producent vertelde dat ik een film wilde maken over een dorpsschooltje, verklaarde hij me voor gek, zo saai vond hij het."
"En het is niet alsof ik zelf zulke fantastische schoolherinneringen heb. Ik werd bijna ieder jaar naar een andere klas overgeplaatst omdat ik nergens kon aarden. Als ik bovendien op tv de problemen zie die scholen in de banlieue hebben — metaaldetectoren tegen wapens, drugsoverlast, tienerzwangerschap — dan bevestigt dat mijn pessimisme over het onderwijs. Een schooltje zoals in Être et avoir kan troost bieden."

Machtsinstrument
Om te tonen dat hij geen naïeve 'vroeger was het beter'-propagandist is, heeft Philibert zijn schooltje bewust van context voorzien. De beelden van het klaslokaal worden afgewisseld met shots van besneeuwde weilanden waar koeien worden samengedreven — "mooie metafoor voor zo'n klas" —, schuingewaaide bomen en bergen ingekuild gras met flapperend landbouwplastic. Philibert: "School biedt een beschut uitzicht op de wereld. Maar deze school staat ook middenin de wereld met zijn langzaam verstrijkende seizoenen. Dat is wat ik ook probeer te zeggen met het openingsshot waarin de schildpadden uit het schoolaquarium door het lokaal kruipen: 'let op kijker, we nemen onze tijd!"
En voor sommige leerlingen geldt dat meer dan voor anderen. Het zijn dan ook vooral de dramaturgisch interessantere probleemgevallen — hyperactief peutertje, contactgestoord brildraagstertje, snotterend sukkeltje — waar de camera steeds weer naar terugkeert. "Ik wilde absoluut voorkomen dat ik de kinderen zou misbruiken. Mijn camera mag nooit een machtsinstrument zijn."
"Wat ik wilde tonen is hoe fragiel het leerproces is. De energie die gaat zitten in het onder de knie krijgen van simpele zaken als lezen en schrijven is enorm. Het zijn dat soort banaliteiten die de grootste heldhaftigheid vragen."

Taligheid
De werkwoorden 'être' en 'avoir' zijn de eerste die iedere Franse leerling leert verbuigen en zijn dus logische keuzes voor de titel. Maar meer nog dan die twee woorden, wil Philibert de nadruk leggen op het verbindingswoordje 'et'. "Dat is het belangrijkste woord uit de titel", vindt hij. "Het is een klein woord, maar het legt verbanden, maakt een geheel van delen. En dat doet een school ook. Kinderen leren er wat het is om met anderen samen te leven, dat ze rekening moeten houden met anderen. En ze leren er dingen met elkaar in verband brengen."
Als 'et' staat voor het proces van socialisatie, dan staan 'être' en 'avoir' voor de inhoud ervan. Philibert, opgeleid als filosoof, kan het niet laten een theorie te ontvouwen. "Être heeft te maken met taligheid, avoir met rekenen. Ze betekenen zijn en hebben, maar als hulpwerkwoord kunnen ze ieder ander werkwoord ondersteunen. Deze twee woorden vormen de pijlers onder ons mens-zijn."
"In een interview met een Chinese journalist kwam ik erachter dat 'zijn' en 'hebben' niet bestaan in het Mandarijn. Hij vertaalde 'zijn' met 'bestaan' en 'hebben' met 'bezitten'. Maar être en avoir betekenen zoveel meer! Ik kan niet alleen een boek bezitten, maar ook vertrouwen hebben, vrienden hebben, iets geleerd hebben. En dat gaat dan allemaal verloren in de vertaling." Hoofdschuddend: "Arme Chinezen!"

Edo Dijksterhuis



top
ÊTRE ET AVOIR

April 2003 #243

Productie
Gilles Asndoz
Maia Films
Les Films d'Ici
Regie, scenario en montage
Nicolas Philibert
Camera
Nicolas Philibert
Katell Djian
Laurent Didier
Muziek
Philippe Hersant

Kleur, 104 minuten

Distributie
Contact Film
Te zien
vanaf 27 maart

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


E

E.T. — THE EXTRA TERRESTRIAL
THE EAGLE
EAGLE EYE
THE EAGLE HUNTER'S SON
The Eagle Huntress
Early Summer
EARTH
Earth: een onvergetelijke dag
EAST IS EAST
EAST PALACE, WEST PALACE
Eastern Boys (Robin Campillo over)
EASTERN PLAYS
EASTERN PROMISES
EASY RIDERS, RAGING BULLS
EASY VIRTUE
EAT DRINK MAN WOMAN
EAT PRAY LOVE
Eat Sleep Die
L' EAU FROIDE
ECCENTRICITIES OF A BLONDE-HAIRED GIRL
ECHOES OF WAR
HET ECHTE LEVEN
Een echte Vermeer
L' economie du couple
L' écume des jours
ED GEIN
ED WOOD
Eddie the Eagle
Éden (Bruno Safadi)
Eden (Mia Hansen-Løve)
EDEN (Michael Hoffmann)
EDEN LAKE
THE EDGE
THE EDGE OF DARKNESS
The Edge of Seventeen (Previously Unreleased)
Edge of Tomorrow 3D
EDISON
Edmond (Nina Gantz)
EDMOND (Stuart Gordon)
EDTV
THE EDUKATORS
EDVARD MUNCH
EEN ANDER ZIJN GELUK
EEN DROOMREIS DAKAR — TIMBOEKTOE
EEN MANIER OM THUIS TE KOMEN: UMOJA LIVE
EEN REIS DOOR DE LEEGTE SYDNEY — PERTH
EEN STUKJE BLAUW IN DE LUCHT
EENMAAL GESLAGEN, NOOIT MEER BEWOGEN
EENOOG KONING
DE EENZAAMHEID VAN DE PRIEMGETALLEN
DE EETCLUB
EFFIE BRIEST
LES ÉGARÉS
EGGS
Eggshells
EIGHT LEGGED FREAKS
Eine Minute Dunkel (Dreileben)
DER EINSTEIN DES SEX
Eisenstein in Guanajuato
El Bulli — Cooking in Progress
ELDORADO
ELECTION
ELECTION 1 & 2
ELECTRIC SHADOWS
ELECTROMA
Elefante blanco
ELEGY
ELEGY FROM RUSSIA — SKETCHES FOR SLEEP
THE ELEMENT OF CRIME
ELEMENTAIRE DEELTJES
Elena
ELENI
ELEPHANT
Elephant Song
ELF
ELI, ELI, LEMA, SABACHTANI?
Elias: alle ankers vooruit!
ELIXIR D'ANVERS
ELIZABETH: THE GOLDEN AGE
ELIZABETHTOWN
ELLA ENCHANTED
Elle
ELLE S'APPELLE SABINE
Elle s'en va
ELLEN TEN DAMME — AS I WAS WONDERING WHERE THIS MIXED-UP LITTLE LIFE OF MINE WAS LEADING TO
Elles
ELLING
ELLIS IN GLAMOURLAND
Elser
Elvis & Nixon
Elysium
Emil & Ida van de Hazelhoeve
EMMA
De Emoji Film
THE EMPEROR AND THE ASSASSIN
THE EMPEROR'S WIFE
EMPIRE FALLS
THE EMPIRE STRIKES BACK
L' EMPLOI DU TEMPS
EMPLOYEE OF THE MONTH
EMPORTE-MOI
L' EMPREINTE DE L'ANGE
EMPTIES
En amont du fleuve
EN AVOIR (OU PAS)
EN BEERTJE DAN?
EN HET LEVEN GAAT DOOR
EN LA CIUDAD
EN LA CIUDAD SIN LÍMITES
EN PASSANT
EN PLEIN COEUR
EN SOAP
En waar de sterre bleef stille staan
ENCHANTED
Encierro 3D: Bull Running in Pamplona
ENCOUNTERS AT THE END OF THE WORLD
END OF DAYS
The End of Fear (Barbara Visser over)
THE END OF THE AFFAIR
END OF THE CENTURY
THE END OF THE LINE
The End of the Tour
THE END OF VIOLENCE
End of Watch
Endless Love
ENDURING LOVE
Enemy
ENEMY AT THE GATES
ENEMY OF THE STATE
Une enfance
L' ENFANCE NUE
L' ENFANT
L' ENFANT ENDORMI
Les enfants du paradis
DE ENGEL VAN DOEL
ENGELCHEN
THE ENGLISH PATIENT
THE ENGLISHMAN WHO WENT UP A HILL, BUT CAME DOWN A MOUNTAIN
Engrenages
ENIGMA (Michael Apted)
ENIGMA (Paul Ruven)
ENOUGH
Enough Said
ENRON: THE SMARTEST GUYS IN THE ROOM
ENSEMBLE, C'EST TOUT
ENTER THE VOID
Enthouziasm — symfonia Donbassa
Entourage
ENTRE LAS PIERNAS
ENTRE LES MURS
Epic
EPIC MOVIE
EPISODE 3: 'ENJOY POVERTY'
An Episode in the Life of an Iron Picker
The Equalizer
Equals
EQUILIBRIUM
Er ist wieder da
ERAGON
ERASER
ERASERHEAD
Erbarme Dich
De erfenis (Daan's Inheritance)
ERIN BROCKOVICH
ERMO
Ernest & Célestine
ERNST, BOBBIE EN HET GEHEIM VAN DE MONTA ROSSA
ERNST, BOBBY EN DE GESLEPEN ONIX
EROS
EROTIQUE
Escape Plan
Escape Room
THE ESCAPIST
Escobar
EL ESPINAZO DEL DIABLO/THE DEVIL'S BACKBONE
Essential Killing
ESTÔMAGO
Et maintenant on va où?
UN ÉTÉ À LA GOULETTE
L' ÉTÉ INOUBLIABLE
ETERNAL SUNSHINE OF THE SPOTLESS MIND
L' ÉTERNITÉ ET UN JOUR (MIA ECONIOTITA KE MIA MERA)
ÊTRE ET AVOIR
Etwas besseres als den Tod (Dreileben)
EUREKA
EUROTRIP
EVA PERÓN, THE TRUE STORY
EVAN ALMIGHTY
EVE'S BAYOU
EVEN COWGIRLS GET THE BLUES
EVENING
THE EVENING STAR
EVENING'S CIVIL TWILIGHT IN EMPIRES OF TIN
The Event (Sergei Loznitsa)
THE EVENT (Thom Fitzgerald)
EVENT HORIZON
EVER AFTER: A CINDERELLA STORY
Everest
EVERLASTING MOMENTS
EVERY STEWARDESS GOES TO HEAVEN
Everybody Wants Some!!
Everyday
EVERYDAY GOD KISSES US ON THE MOUTH
EVERYONE SAYS I LOVE YOU
EVERYTHING IS ILLUMINATED
Everything Will Be Fine
Everything, Everything
Evet, I Do!
Evil Dead
EVIL WOMAN
EVITA
EVOLUTION
Évolution
EX DRUMMER
Ex Machina (Imagine Film Festival)
Ex Press
EXAM
EXILED
EXILS
EXISTENZ
EXIT (EXI+)
EXIT THROUGH THE GIFT SHOP
EXIT WOUNDS
Exodus: Gods and Kings
THE EXORCIST
EXORCIST: THE BEGINNING
EXORCIST: THE ORIGINAL PREQUEL
EXOTICA
EXPEDITIE BERENKLAUW
EXPEDITIE DOOR DE GOBI-WOESTIJN
EXPEDITIE DOOR NIEUW-GUINEA
EXPEDITIE NAAR DE ZUIDPOOL
THE EXPENDABLES
The Expendables 2
Expendables 3
DAS EXPERIMENT
Experimenter
EXTRAÑO
EXTREME JUSTICE
EXTREME MEASURES
Extremely Loud & Incredibly Close
THE EYE (Danny & Oxide Pang)
THE EYE (David Moreau, Xavier Palud)
THE EYE 2 (Danny & Oxide Pang)
EYE FOR AN EYE
Eye in the Sky
EYE OF THE BEHOLDER
The Eyes of My Mother
EYES WIDE OPEN
EYES WIDE SHUT
Jean Epstein-box