Dogman
BlacKkKlansman
3 Faces
Plaire, aimer et courir vite
Laurie Anderson over Chalkroom
Brave Banksy

EXIT THROUGH THE GIFT SHOP

Verenigde Staten/Groot Brittannië, 2010 | Banksy
De Britse street artist Banksy maakte een film. Of eigenlijk maakte de Franse 'filmmaker' Thierry Guetta een film over Banksy. Of is Guetta Banksy? Of een uitvinding van Banksy? Hoe dan ook. Dat er een spelletje wordt gespeeld met de toeschouwer in exit through the gift shop is wel duidelijk.

Zou hij het zijn? Of zij? Een licht gevoel van opwinding maakte zich meester van de bezoekers van de persvoorstelling van exit through the gift shop van de Engelse street artist Banksy tijdens het Filmfestival Berlijn afgelopen februari. Dat interviews met de debuterende en toch al wereldberoemde filmmaker er niet in zaten sprak voor zich. Niemand weet immers wie Banksy is, want de kunstenaar houdt zijn identiteit zorgvuldig geheim. Maar daags daarvoor waren bij de première van de film op Sundance overal op muren authentieke Banksy's opgedoken van een cameraman die uit een sneeuwhoop een bloem plukt. Dus wat zou Banksy in Berlijn doen? Misschien zat hij wel gewoon tussen de journalisten in de zaal. Hij misschien, met die capuchon op, net zoals de 'Banksy' die aan het begin van de film in een 'exclusieve' boodschap de toeschouwers toesprak. Of zij, met die sportschoenen. Klaar om weg te rennen als de grond te heet onder haar voeten werd.

Treinstel
Er is wel het een en ander over Banksy bekend. Zo staat vast dat hij in Engeland is geboren. In of in de buurt van Bristol. Begin jaren zeventig. Sommige bronnen noemen 1974. Over zijn echte naam wordt gespeculeerd: Robert of Robin Banks wordt wel gedacht. Zijn zaken worden behartigd door fotograaf Steve Lazarides. Want geld wordt er inmiddels met zijn kunst flink verdiend: zijn schilderij Keep it Spotless, van een huishoudster die het een en ander onder het tapijt, c.q. achter de muur veegt, bracht meer dan een miljoen op. Vaak geciteerd is ook al de anekdote dat de jonge graffitikunstenaar liggend onder een treinstel (voor de zoveelste keer op de vlucht voor de politie) bedacht dat het werken met sjablonen en stenciltechnieken hem veel sneller, mobieler en flexibeler zou maken. Het plannen en voorbereiden van een straatkunstwerk heeft immers steeds meer weg van een guerrilla-operatie, zeker in Engeland waar bewakingscamera's op elke straathoek hangen.
Want Banksy is niet alleen een kamikaze-artiest, een straatkunstenaar en een durfal, maar ook een activist en satiricus die de kunstwereld op z'n kop zet, een hedendaagse Marcel Duchamp, die het urinoir weer het museum uitsleept en vragen stelt bij wat kunst is en wat commercie. Zijn vaak 'linkse' (anti-kapitalistische, pacifistische) boodschappen vallen niet bij iedereen in goede aarde.

Showfransoos
Goed. Daar moest dus een film van komen. Volgens de mockumentary exit through the gift shop kwam die tot stand doordat een in Los Angeles wonende showfransoos, neef van de Parijse straatkunstenaar Space Invader, een videocamera in handen kreeg en obsessief de 'collega's' van zijn neefje begon te filmen. Van het een kwam het ander, en via Shepard Fairy (de man die de Obama 'Hope' poster maakte) kwam deze Thierry Guetta met Banksy in contact, die hem meenam op een aantal van zijn schildertochten: onder andere naar de Israëlische westoeverbarrière en tijdens het 'kidnappen' en omkatten van een Londense telefooncel. Het levert een aardig inkijkje in de wereld van de street art op.
Met die film wil het evenwel niet echt lukken. Guetta verzamelt duizenden uren materiaal, maar weet daar geen coherent geheel uit te monteren (hij is geen filmmaker zegt de vermomde Banksy met omineus vervormd stemgeluid ergens halverwege de film). Maar wat Guetta wel blijkt te kunnen is een artistiek alter ego voor zichzelf creëren en als een soort über-Banksy (genaamd Mr. Brainwash) de show stelen in Los Angeles.

Wijsmaken
Je kunt de kunstwereld ook alles wijsmaken, is de conclusie die Banksy uit de film trekt. En hij lacht in zijn vuistje. Met de filmwereld ligt dat misschien een beetje anders. Om te beginnen is die door de genres van fake-documentaire, mockumentary en spoof (en zeker als dat zo opzichtig gebeurt als in exit) wel gewend om niet meteen alles voor waar aan te nemen wat hij ziet. En bovendien, stel dat alles waar is wat er in exit wordt beweerd, dan heeft dat toch het effect van de jongen die 'wolf' riep: hij heeft zo vaak spelletjes gespeeld dat niemand hem meer gelooft. Maar als je niet helemaal in postmoderne relativering zum Tode vervalt, dan heeft exit through the gift shop ook de flair van een hedendaagse f for fake (de beroemde fake-docu van Orson Welles over meestervervalser Elmyr de Hory uit 1974): een film over authenticiteit en (ons verlangen naar) auteurschap die too good to be true is.

Dana Linssen



top
EXIT THROUGH THE GIFT SHOP

September 2010 #324

Productie
Holly Cushing
Jaimie D'Cruz
James Gay-Rees
Regie
Banksy
Montage
Tom Fulford
Chris King

Kleur, 87 minuten

Distributie
A-Film
Te zien
vanaf 30 september

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


E

E.T. — THE EXTRA TERRESTRIAL
THE EAGLE
EAGLE EYE
THE EAGLE HUNTER'S SON
The Eagle Huntress
Early Summer
EARTH
Earth: een onvergetelijke dag
EAST IS EAST
EAST PALACE, WEST PALACE
Eastern Boys (Robin Campillo over)
EASTERN PLAYS
EASTERN PROMISES
EASY RIDERS, RAGING BULLS
EASY VIRTUE
EAT DRINK MAN WOMAN
EAT PRAY LOVE
Eat Sleep Die
L' EAU FROIDE
ECCENTRICITIES OF A BLONDE-HAIRED GIRL
ECHOES OF WAR
HET ECHTE LEVEN
Een echte Vermeer
L' economie du couple
L' écume des jours
ED GEIN
ED WOOD
Eddie the Eagle
Éden (Bruno Safadi)
Eden (Mia Hansen-Løve)
EDEN (Michael Hoffmann)
EDEN LAKE
THE EDGE
THE EDGE OF DARKNESS
The Edge of Seventeen (Previously Unreleased)
Edge of Tomorrow 3D
EDISON
Edmond (Nina Gantz)
EDMOND (Stuart Gordon)
EDTV
THE EDUKATORS
EDVARD MUNCH
EEN ANDER ZIJN GELUK
EEN DROOMREIS DAKAR — TIMBOEKTOE
EEN MANIER OM THUIS TE KOMEN: UMOJA LIVE
EEN REIS DOOR DE LEEGTE SYDNEY — PERTH
EEN STUKJE BLAUW IN DE LUCHT
EENMAAL GESLAGEN, NOOIT MEER BEWOGEN
EENOOG KONING
DE EENZAAMHEID VAN DE PRIEMGETALLEN
DE EETCLUB
EFFIE BRIEST
LES ÉGARÉS
EGGS
Eggshells
EIGHT LEGGED FREAKS
Eine Minute Dunkel (Dreileben)
DER EINSTEIN DES SEX
Eisenstein in Guanajuato
El Bulli — Cooking in Progress
ELDORADO
ELECTION
ELECTION 1 & 2
ELECTRIC SHADOWS
ELECTROMA
Elefante blanco
ELEGY
ELEGY FROM RUSSIA — SKETCHES FOR SLEEP
THE ELEMENT OF CRIME
ELEMENTAIRE DEELTJES
Elena
ELENI
ELEPHANT
Elephant Song
ELF
ELI, ELI, LEMA, SABACHTANI?
Elias: alle ankers vooruit!
ELIXIR D'ANVERS
ELIZABETH: THE GOLDEN AGE
ELIZABETHTOWN
ELLA ENCHANTED
Elle
ELLE S'APPELLE SABINE
Elle s'en va
ELLEN TEN DAMME — AS I WAS WONDERING WHERE THIS MIXED-UP LITTLE LIFE OF MINE WAS LEADING TO
Elles
ELLING
ELLIS IN GLAMOURLAND
Elser
Elvis & Nixon
Elysium
Emil & Ida van de Hazelhoeve
EMMA
De Emoji Film
THE EMPEROR AND THE ASSASSIN
THE EMPEROR'S WIFE
EMPIRE FALLS
THE EMPIRE STRIKES BACK
L' EMPLOI DU TEMPS
EMPLOYEE OF THE MONTH
EMPORTE-MOI
L' EMPREINTE DE L'ANGE
EMPTIES
En amont du fleuve
EN AVOIR (OU PAS)
EN BEERTJE DAN?
EN HET LEVEN GAAT DOOR
EN LA CIUDAD
EN LA CIUDAD SIN LÍMITES
EN PASSANT
EN PLEIN COEUR
EN SOAP
En waar de sterre bleef stille staan
ENCHANTED
Encierro 3D: Bull Running in Pamplona
ENCOUNTERS AT THE END OF THE WORLD
END OF DAYS
The End of Fear (Barbara Visser over)
THE END OF THE AFFAIR
END OF THE CENTURY
THE END OF THE LINE
The End of the Tour
THE END OF VIOLENCE
End of Watch
Endless Love
ENDURING LOVE
Enemy
ENEMY AT THE GATES
ENEMY OF THE STATE
Une enfance
L' ENFANCE NUE
L' ENFANT
L' ENFANT ENDORMI
Les enfants du paradis
DE ENGEL VAN DOEL
ENGELCHEN
THE ENGLISH PATIENT
THE ENGLISHMAN WHO WENT UP A HILL, BUT CAME DOWN A MOUNTAIN
Engrenages
ENIGMA (Michael Apted)
ENIGMA (Paul Ruven)
ENOUGH
Enough Said
ENRON: THE SMARTEST GUYS IN THE ROOM
ENSEMBLE, C'EST TOUT
ENTER THE VOID
Enthouziasm — symfonia Donbassa
Entourage
ENTRE LAS PIERNAS
ENTRE LES MURS
Epic
EPIC MOVIE
EPISODE 3: 'ENJOY POVERTY'
An Episode in the Life of an Iron Picker
The Equalizer
The Equalizer 2
Equals
EQUILIBRIUM
Er ist wieder da
ERAGON
ERASER
ERASERHEAD
Erbarme Dich
De erfenis (Daan's Inheritance)
ERIN BROCKOVICH
ERMO
Ernest & Célestine
ERNST, BOBBIE EN HET GEHEIM VAN DE MONTA ROSSA
ERNST, BOBBY EN DE GESLEPEN ONIX
EROS
EROTIQUE
Escape Plan
Escape Room
THE ESCAPIST
Escobar
EL ESPINAZO DEL DIABLO/THE DEVIL'S BACKBONE
Essential Killing
ESTÔMAGO
Et maintenant on va où?
UN ÉTÉ À LA GOULETTE
L' ÉTÉ INOUBLIABLE
ETERNAL SUNSHINE OF THE SPOTLESS MIND
L' ÉTERNITÉ ET UN JOUR (MIA ECONIOTITA KE MIA MERA)
ÊTRE ET AVOIR
Etwas besseres als den Tod (Dreileben)
EUREKA
EUROTRIP
EVA PERÓN, THE TRUE STORY
EVAN ALMIGHTY
EVE'S BAYOU
EVEN COWGIRLS GET THE BLUES
EVENING
THE EVENING STAR
EVENING'S CIVIL TWILIGHT IN EMPIRES OF TIN
The Event (Sergei Loznitsa)
THE EVENT (Thom Fitzgerald)
EVENT HORIZON
EVER AFTER: A CINDERELLA STORY
Everest
EVERLASTING MOMENTS
EVERY STEWARDESS GOES TO HEAVEN
Everybody Wants Some!!
Everyday
EVERYDAY GOD KISSES US ON THE MOUTH
EVERYONE SAYS I LOVE YOU
EVERYTHING IS ILLUMINATED
Everything Will Be Fine
Everything, Everything
Evet, I Do!
Evil Dead
EVIL WOMAN
EVITA
EVOLUTION
Évolution
EX DRUMMER
Ex Machina (Imagine Film Festival)
Ex Press
EXAM
EXILED
EXILS
EXISTENZ
EXIT (EXI+)
EXIT THROUGH THE GIFT SHOP
EXIT WOUNDS
Exodus: Gods and Kings
THE EXORCIST
EXORCIST: THE BEGINNING
EXORCIST: THE ORIGINAL PREQUEL
EXOTICA
EXPEDITIE BERENKLAUW
EXPEDITIE DOOR DE GOBI-WOESTIJN
EXPEDITIE DOOR NIEUW-GUINEA
EXPEDITIE NAAR DE ZUIDPOOL
THE EXPENDABLES
The Expendables 2
Expendables 3
DAS EXPERIMENT
Experimenter
EXTRAÑO
EXTREME JUSTICE
EXTREME MEASURES
Extremely Loud & Incredibly Close
THE EYE (Danny & Oxide Pang)
THE EYE (David Moreau, Xavier Palud)
THE EYE 2 (Danny & Oxide Pang)
EYE FOR AN EYE
Eye in the Sky
EYE OF THE BEHOLDER
The Eyes of My Mother
EYES WIDE OPEN
EYES WIDE SHUT
Jean Epstein-box