Isle of Dogs
The Cleaners
The Death of Stalin
Jeannette
Lean on Pete
Hommage aan heroïsche solist

Elser

Duitsland, 2015 | Oliver Hirschbiegel
De vraag zal nooit beantwoord worden, maar toch: zou de wereldgeschiedenis anders zijn gelopen als de moordaanslag van Georg Elser in 1939 op Hitler was gelukt?

Het is de beroemdste 'what if'-vraag: hoe zou de geschiedenis zijn verlopen als Hitler niet was geboren? Of in 1939 bij de moordaanslag op zijn leven was omgekomen? Zou de Tweede Wereldoorlog ook dan zijn uitgebroken? Zou Auschwitz hebben plaatsgevonden? De loop van de geschiedenis valt niet meer te veranderen maar ze prikkelen nog altijd de verbeelding. Zo legde het New York Times Magazine recent lezers de vraag voor of zij met de kennis van nu Hitler als baby zouden hebben gedood. 42% zou dat graag hebben gedaan, 30% niet en 28% wist het niet.
Tot zover de afdeling zinloze enquêtevragen. Wel interessant is de aanslag die de 36-jarige Duitse meubelmaker Georg Elser in 1939 op Hitler pleegde. Het lukte op een haartje na. Preciezer gezegd: op dertien minuten na. De door Elser in een pilaar in de Bürgerbräukeller in München ingebouwde bom moest 8 november 1939 tijdens een redevoering van Hitler afgaan. Wat Elser niet had kunnen voorzien, was dat door slecht weer Hitlers reisschema was omgegooid. De terugreis per vliegtuig was veranderd in een reis per trein, waardoor Hitler zijn rede iets eerder hield. Dertien minuten na zijn toespraak en acht minuten nadat hij het pand had verlaten, ontplofte de bom. Er vielen acht doden en 63 gewonden. Nog dezelfde avond werd Elser gearresteerd, want zo briljant als hij de bomaanslag had voorbereid, zo amateuristisch was zijn vluchtpoging naar Zwitserland. Elser belandde in afwachting van een showproces in Sachsenhausen en later Dachau. Het showproces kwam er niet van — in de oorlog hadden de nazi's andere prioriteiten — en kort voor de bevrijding werd Elser in het geheim geëxecuteerd.
Het is merkwaardig dat de aanslag op Hitler door Claus von Stauffenberg in 1944 algemeen bekend is, maar de spectaculaire aanslag van Elser niet. Tot 1998 was er in Duitsland zelfs geen enkel monument voor de man die Hitler dicht bij de dood bracht. De reden is dat Elser niet in ideologische schema's paste. Deze charmeur, die bij meerdere vrouwen kinderen had, was politiek links, maar geen lid van de communistische partij, en opereerde op eigen houtje. Vooral dat laatste konden de nazi's, die dachten dat Elser in opdracht van de Britten of Ameri­kanen handelde, maar moeilijk geloven. De geallieerden dachten juist weer dat de bomaanslag door de nazi's was georganiseerd om Hitler nog populairder te maken.
Regisseur Oliver Hirschbiegel (Der Untergang) beperkt zich in Elser niet tot de historische feiten, maar lardeert het levensverhaal van de aanslagpleger met een stevige scheut melodrama. De film besteedt veel aandacht aan Elsers verhoor, waarin de nazi's hem door marteling willen dwingen namen van mededaders te noemen. Pas als ze Elser zonder hulp de bom laten nabouwen, geloven ze dat hij in zijn eentje handelde. Hirschbiegels hommage aan Elser — na Klaus Maria Brandauers Elserfilm in 1989 het tweede eerbetoon aan de heroïsche solist — voelt als een daad van rechtvaardigheid. Resteert de vraag waarom er in Duitsland ineens weer zoveel films over de Hitlerperiode worden gemaakt.

Jos van der Burg


top
Elser

Januari 2016 #383



Productie
Boris Ausserer
Oliver Schündler
Regie
Oliver Hirschbiegel
Scenario
Léonie-Claire Breinersdorfer
Fred Breinersdorfer
Camera
Judith Kaufmann
Montage
Alexander Dittner
Muziek
David Holmes
Met
Christian Friedel
Katharina Schüttler
Johan von Bülow
Burghart Klaussner

Kleur, 114 minuten

Distributie
September Film
Te zien
vanaf 14 januari

Ga voor alle bioscopen
en speeltijden naar
MrMovie.nl

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


E

E.T. — THE EXTRA TERRESTRIAL
THE EAGLE
EAGLE EYE
THE EAGLE HUNTER'S SON
The Eagle Huntress
Early Summer
EARTH
Earth: een onvergetelijke dag
EAST IS EAST
EAST PALACE, WEST PALACE
Eastern Boys (Robin Campillo over)
EASTERN PLAYS
EASTERN PROMISES
EASY RIDERS, RAGING BULLS
EASY VIRTUE
EAT DRINK MAN WOMAN
EAT PRAY LOVE
Eat Sleep Die
L' EAU FROIDE
ECCENTRICITIES OF A BLONDE-HAIRED GIRL
ECHOES OF WAR
HET ECHTE LEVEN
Een echte Vermeer
L' economie du couple
L' écume des jours
ED GEIN
ED WOOD
Eddie the Eagle
Éden (Bruno Safadi)
Eden (Mia Hansen-Løve)
EDEN (Michael Hoffmann)
EDEN LAKE
THE EDGE
THE EDGE OF DARKNESS
The Edge of Seventeen (Previously Unreleased)
Edge of Tomorrow 3D
EDISON
Edmond (Nina Gantz)
EDMOND (Stuart Gordon)
EDTV
THE EDUKATORS
EDVARD MUNCH
EEN ANDER ZIJN GELUK
EEN DROOMREIS DAKAR — TIMBOEKTOE
EEN MANIER OM THUIS TE KOMEN: UMOJA LIVE
EEN REIS DOOR DE LEEGTE SYDNEY — PERTH
EEN STUKJE BLAUW IN DE LUCHT
EENMAAL GESLAGEN, NOOIT MEER BEWOGEN
EENOOG KONING
DE EENZAAMHEID VAN DE PRIEMGETALLEN
DE EETCLUB
EFFIE BRIEST
LES ÉGARÉS
EGGS
Eggshells
EIGHT LEGGED FREAKS
Eine Minute Dunkel (Dreileben)
DER EINSTEIN DES SEX
Eisenstein in Guanajuato
El Bulli — Cooking in Progress
ELDORADO
ELECTION
ELECTION 1 & 2
ELECTRIC SHADOWS
ELECTROMA
Elefante blanco
ELEGY
ELEGY FROM RUSSIA — SKETCHES FOR SLEEP
THE ELEMENT OF CRIME
ELEMENTAIRE DEELTJES
Elena
ELENI
ELEPHANT
Elephant Song
ELF
ELI, ELI, LEMA, SABACHTANI?
Elias: alle ankers vooruit!
ELIXIR D'ANVERS
ELIZABETH: THE GOLDEN AGE
ELIZABETHTOWN
ELLA ENCHANTED
Elle
ELLE S'APPELLE SABINE
Elle s'en va
ELLEN TEN DAMME — AS I WAS WONDERING WHERE THIS MIXED-UP LITTLE LIFE OF MINE WAS LEADING TO
Elles
ELLING
ELLIS IN GLAMOURLAND
Elser
Elvis & Nixon
Elysium
Emil & Ida van de Hazelhoeve
EMMA
De Emoji Film
THE EMPEROR AND THE ASSASSIN
THE EMPEROR'S WIFE
EMPIRE FALLS
THE EMPIRE STRIKES BACK
L' EMPLOI DU TEMPS
EMPLOYEE OF THE MONTH
EMPORTE-MOI
L' EMPREINTE DE L'ANGE
EMPTIES
En amont du fleuve
EN AVOIR (OU PAS)
EN BEERTJE DAN?
EN HET LEVEN GAAT DOOR
EN LA CIUDAD
EN LA CIUDAD SIN LÍMITES
EN PASSANT
EN PLEIN COEUR
EN SOAP
En waar de sterre bleef stille staan
ENCHANTED
Encierro 3D: Bull Running in Pamplona
ENCOUNTERS AT THE END OF THE WORLD
END OF DAYS
The End of Fear (Barbara Visser over)
THE END OF THE AFFAIR
END OF THE CENTURY
THE END OF THE LINE
The End of the Tour
THE END OF VIOLENCE
End of Watch
Endless Love
ENDURING LOVE
Enemy
ENEMY AT THE GATES
ENEMY OF THE STATE
Une enfance
L' ENFANCE NUE
L' ENFANT
L' ENFANT ENDORMI
Les enfants du paradis
DE ENGEL VAN DOEL
ENGELCHEN
THE ENGLISH PATIENT
THE ENGLISHMAN WHO WENT UP A HILL, BUT CAME DOWN A MOUNTAIN
Engrenages
ENIGMA (Michael Apted)
ENIGMA (Paul Ruven)
ENOUGH
Enough Said
ENRON: THE SMARTEST GUYS IN THE ROOM
ENSEMBLE, C'EST TOUT
ENTER THE VOID
Enthouziasm — symfonia Donbassa
Entourage
ENTRE LAS PIERNAS
ENTRE LES MURS
Epic
EPIC MOVIE
EPISODE 3: 'ENJOY POVERTY'
An Episode in the Life of an Iron Picker
The Equalizer
Equals
EQUILIBRIUM
Er ist wieder da
ERAGON
ERASER
ERASERHEAD
Erbarme Dich
De erfenis (Daan's Inheritance)
ERIN BROCKOVICH
ERMO
Ernest & Célestine
ERNST, BOBBIE EN HET GEHEIM VAN DE MONTA ROSSA
ERNST, BOBBY EN DE GESLEPEN ONIX
EROS
EROTIQUE
Escape Plan
Escape Room
THE ESCAPIST
Escobar
EL ESPINAZO DEL DIABLO/THE DEVIL'S BACKBONE
Essential Killing
ESTÔMAGO
Et maintenant on va où?
UN ÉTÉ À LA GOULETTE
L' ÉTÉ INOUBLIABLE
ETERNAL SUNSHINE OF THE SPOTLESS MIND
L' ÉTERNITÉ ET UN JOUR (MIA ECONIOTITA KE MIA MERA)
ÊTRE ET AVOIR
Etwas besseres als den Tod (Dreileben)
EUREKA
EUROTRIP
EVA PERÓN, THE TRUE STORY
EVAN ALMIGHTY
EVE'S BAYOU
EVEN COWGIRLS GET THE BLUES
EVENING
THE EVENING STAR
EVENING'S CIVIL TWILIGHT IN EMPIRES OF TIN
The Event (Sergei Loznitsa)
THE EVENT (Thom Fitzgerald)
EVENT HORIZON
EVER AFTER: A CINDERELLA STORY
Everest
EVERLASTING MOMENTS
EVERY STEWARDESS GOES TO HEAVEN
Everybody Wants Some!!
Everyday
EVERYDAY GOD KISSES US ON THE MOUTH
EVERYONE SAYS I LOVE YOU
EVERYTHING IS ILLUMINATED
Everything Will Be Fine
Everything, Everything
Evet, I Do!
Evil Dead
EVIL WOMAN
EVITA
EVOLUTION
Évolution
EX DRUMMER
Ex Machina (Imagine Film Festival)
Ex Press
EXAM
EXILED
EXILS
EXISTENZ
EXIT (EXI+)
EXIT THROUGH THE GIFT SHOP
EXIT WOUNDS
Exodus: Gods and Kings
THE EXORCIST
EXORCIST: THE BEGINNING
EXORCIST: THE ORIGINAL PREQUEL
EXOTICA
EXPEDITIE BERENKLAUW
EXPEDITIE DOOR DE GOBI-WOESTIJN
EXPEDITIE DOOR NIEUW-GUINEA
EXPEDITIE NAAR DE ZUIDPOOL
THE EXPENDABLES
The Expendables 2
Expendables 3
DAS EXPERIMENT
Experimenter
EXTRAÑO
EXTREME JUSTICE
EXTREME MEASURES
Extremely Loud & Incredibly Close
THE EYE (Danny & Oxide Pang)
THE EYE (David Moreau, Xavier Palud)
THE EYE 2 (Danny & Oxide Pang)
EYE FOR AN EYE
Eye in the Sky
EYE OF THE BEHOLDER
The Eyes of My Mother
EYES WIDE OPEN
EYES WIDE SHUT
Jean Epstein-box