Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
The day I will never forget DocuZone

THE DAY I WILL NEVER FORGET

Groot-Brittannië, 2002 | Kim Longinotto
Deze maand presenteert DocuZone twee prijswinnaars van het vorige documentairefestival IDFA. Stevie en The day I will never forget maken allebei aanspraak op het etiket 'geëngageerde documentaire', maar zijn totaal verschillend. De heldere kracht van het objectief rapporteren versus ethische dilemma's.

Waar is de betrokkenheid, het commentaar, het engagement? Dat vroegen bezoekers en critici van IDFA 2001 zich meermalig hardop af. Een paar maanden voor het documentairefestival was het WTC met de grond gelijk gemaakt en de wereld ondergedompeld in massahysterie en oorloghitserij. Maar de documentairemakers zwegen en de festivalbezoekers moesten het doen met haastig belegde discussieforums.
In het daarop volgende jaar was het niet veel beter, zeker wat betreft de Nederlandse producties. Filmfonds-adviseur Raymond van den Boogaard omschreef in een groepsgesprek het gemiddelde documentaire-onderwerp als "de gevoelens bij het openen van oma's ladenkastje". Er zouden te veel gezellige portretten van BN-ers als Ramses Shaffy en André Hazes worden gemaakt, te veel emotionele egodocumenten. En te weinig werk met brede maatschappelijke of politieke lading.
Internationaal geldt het verwijt van navelstaarderij blijkbaar minder. In het buitenland heeft men geen gebrek aan misstanden, is men niet verlamd door luxe en ultra-relativisme. In de IDFA-openingsfilm Bowling for Columbine verkondigde Michael Moore zijn anti-wapenboodschap luid en duidelijk. Maar is dit het soort engagement waaraan ook Nederlandse documentairemakers zich moeten wijden? Moeten ze activistisch de barricades op, de wereld opdelen in overzichtelijke kampen en er dan tegenaan trappen? Dat het ook anders kan blijkt uit de twee films die deze maand in het DocuZone-programma zitten: The day I will never forget en Stevie.

Besnijdenis
Kim Longinotto is altijd al een filmer met een boodschap geweest. Niet zoals Michael Moore voor wie de camera een wapen is waarmee je op haast populistische wijze de wereld naar je hand kan zetten. Maar zeker wel een documentairemaker die de kijker iets aan zijn verstand wil peuteren en hem daarvoor desnoods hardhandig met de neus op de feiten drukt. Longinotto heeft een vrij consequente onderwerpkeuze: vrouwenonderdrukking en de vreselijke uitwassen ervan. Zo belichtte ze in Divorce Iranian style de moeizame scheidingsprocedures voor Iraanse vrouwen, en toont Runaway een opvangcentrum voor wegloopmeisjes in Teheran.
In The day I will never forget gaat het om vrouwenbesnijdenis onder Somaliërs in Kenia. De camera rijdt langs de houten hutjes waar de geïnterviewden leven, stopt bij de deur van een kliniek waar verminkte meisjes aankloppen met vreselijke bloedingen, en gaat zelfs een slordig kamertje binnen waar vier vrouwen bovenop een gillend kind zitten terwijl een vijfde met een bot mesje de clitoris en schaamlippen wegsnijdt. Thuis op de bank en groepsgewijs op het marktplein vertellen volwassen vrouwen over hun geamputeeerde seksleven en de druk van de traditie om je eigen dochters de ellende aan te doen die je zelf hebt meegemaakt. Een jong meisje van nog geen elf jaar doet een emotionele oproep aan haar moeder om haar kleine zusje de pijn te besparen die zij wel moest ondergaan. En een jonge verpleegkundige probeert ouders te overtuigen van de schadelijke gevolgen van de ingreep.
Gezien het onderwerp en de cultuur waarbinnen Longinotto filmde, is The day I will never forget verbazingwekkend open en direct. De filmmaakster toont alles, tot de gruwelijke bloederigheid van het besnijden toe, en haar subjecten nemen ook geen blad voor de mond. De teneur is duidelijk anti-cliterodectomie maar dat standpunt wordt je nergens door de strot geduwd. Ook voorstanders krijgen de kans hun standpunt te verdedigen ("het is traditie", "man en vrouw zijn geboren met twee geslachtsdelen en zijn pas rein als er één afgesneden is").
Die naar objectiviteit strevende journalistieke aanpak met ruimte voor hoor en wederhoor, en sec laten zien wat nou wat is, wordt versterkt door de volledige afwezigheid van commentaar. Longinotto interpreteert niemands uitspraken en laat zich niet verleiden tot een persoonlijk oordeel. Longinotto's engagement ligt in haar keuzes van beelden die het de kijker onmogelijk maakt om vrouwenbesnijdenis te bestempelen als 'een ver-van-mijn-bedprobleem' of automatisch te veroordelen als 'exotisch barbarisme'.

Vergrootglas
Heel anders is Stevie, de winnaar van de Joris Ivens Award 2002. Wie dat wil, kan in Stevie een universeel verhaal zien over de vicieuze cirkel van kindermishandeling, verwaarlozing en seksueel misbruik. Maar veel meer dan dat is de film van Steve James een persoonlijk portret van Stevie Fielding, een plattelandsjongen met een traumatisch verleden dat uitmondt in criminaliteit, kindermisbruik en uiteindelijk gevangenisstraf. En meer nog dan een portret is Stevie een onderzoek naar persoonlijke stellingname. Filmmaker James stuitte namelijk niet zomaar op zijn onderwerp. Als vrijwilliger trok hij met Stevie op tijdens zijn kindertijd. Zijn documentaire is de weerslag van zijn terugkeer vijftien jaar later.
Stevie blijkt een verstoord figuur zonder vaste baan, met een mislukt huwelijk achter de rug en een verstandelijk gehandicapt vriendinnetje. Als de beschuldigingen dat hij zijn achtjarige nichtje heeft betast eenmaal bekend worden, desintegreert zijn toch al niet zo stabiele familie volledig.
Vanaf het openingsshot omlijst James de gebeurtenissen met eigen commentaar. Maar naarmate de film vordert komt hij ook steeds meer in beeld. Niet om vragen te stellen of mededelingen te doen richting de kijker, maar om duidelijk te maken hoe hij worstelt met zijn onderwerp. Meer dan eens vraagt hij zich hardop af of het wel juist is deze film te maken, een twijfel die hij tot het einde blijft houden. Met pijnlijke eerlijkheid laat hij zien hoe hij zelf keer op keer de plank misslaat. Zo beschrijft hij op de voice-over hoe hij zich had voorgenomen niet kwaad te worden op Stevie's moeder en het dan toch doet.
Heel makkelijk had James de familie Fielding kunnen neerzetten als achterlijke 'white trash', maar dat doet hij niet. Het is één en al integriteit, maar zonder slijmerigheid. Het klinkt allemaal misschien wat navelstaarderig, maar dat is het geenszins. Onder James' introspectieve vergrootglas ligt meer dan alleen een hoogst persoonlijk gevoelsleven. Het gaat om een ethisch dilemma dat aan de wortels raakt van zijn filmmakerschap. Wat en hoe film je? Zitten er grenzen aan wat je kan filmen? Waar doe je het eigenlijk voor? Het zijn essentiële vragen die voor welke gepolariseerde stellingname dan ook uit gaan. Het persoonlijke wordt politiek, het kijken problematisch. De documentairemaker is geen afstandelijk rapporteur meer maar een actief betrokkene. De kijker is medeplichtig. En dat is het toppunt van engagement.

Edo Dijksterhuis



top
THE DAY I WILL NEVER FORGET

Maart 2003 #242

Regie
Kim Longinotto

Kleur, 90 minuten

Te zien
vanaf 27 maart

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


D

D'Ardennen
D.O.A.P. (DEATH OF A PRESIDENT)
DA MO FANG
THE DA VINCI CODE
DAAR IN DAT LAND (V TOJ STRANJE)
DADDY AND PAPA
DADDY DAY CARE
Daddy's Home
Daddy's Home 2
DAENS
Een dag in 't jaar (Margot Schaap over)
DE DAG VAN DE WANHOOP
DAGEN ZONDER LIEF
Daglicht
THE DAILY NATION
DAINIPPONJIN
DAKOTA
DAL DER ZUCHTEN
DALECARLIANS
DAM STREET
DAMAGE
DAMIAAN
THE DAMNED
Damsels in Distress
DAN IN REAL LIFE
Dance Academy: de film
DANCE FLICK
DANCE ME TO MY SONG
DANCE OF DUST (RAKHS-E-KHAK)
DANCE OF THE VAMPIRES
DANCE OF THE WIND
DANCE WITH ME
Dancer
DANCER IN THE DARK
THE DANCER UPSTAIRS
Dancing Arabs
DANCING DREAMS
DANGER: DIABOLIK
THE DANGEROUS LIVES OF ALTAR BOYS
A Dangerous Method
DANGEROUS MINDS
The Danish Girl
Danny Collins
Dans la maison
DANS LA VIE
DANS VOOR HET LEVEN
DANS, GROZNY DANS (THE DAMNED AND THE SACRED)
LA DANSE — LE BALLET DE L'OPÉRA DE PARIS
Dansen op de vulkaan
La danseuse (Stéphanie Di Giusto en Soko over)
DANTE'S PEAK
Daphne (Peter Mackie Burns over)
DARATT
DAREDEVIL
THE DARJEELING LIMITED
THE DARK
DARK BLUE
DARK CITY
DARK HORSE
The Dark Horse (James Napier Robertson over)
DARK IS RISING
THE DARK KNIGHT
The Dark Knight Rises
Dark Places
Dark Skies
The Dark Tower
DARK WATER (Hideo Nakata)
DARK WATER (Walter Salles)
DARKDRIVE
The Darkest Hour
DARKNESS
DARKNESS IN TALLINN
DARWIN'S NIGHTMARE
DARWINS VERSTEKELING. BEAGLE, IN HET KIELZOG VAN DARWIN
DATE MOVIE
DATE NIGHT
The Daughter
Daughters of Malakeh
Daughters of the Dust
DAVE
DAWN OF THE DEAD (George A. Romero)
DAWN OF THE DEAD (Zack Snyder)
Dawn of the Planet of the Apes
THE DAY AFTER TOMORROW
THE DAY I BECAME A WOMAN
THE DAY I WILL NEVER FORGET
DAY NIGHT DAY NIGHT
DAY OF THE DEAD
THE DAY THE EARTH STOOD STILL
THE DAY THE SUN TURNED COLD
The Day Will Come
DAYBREAK
DAYBREAKERS
DAYLIGHT
THE DAYS
THE DAYTRIPPERS
Dazed and Confused
DE BATTRE MON COEUR S'EST ARRÊTÉ
DE FORCE AVEC D'AUTRES
De rouille et d'os
DE-LOVELY
Dead Body Welcome
THE DEAD GIRL
DEAD LEAVES
DEAD MAN
THE DEAD MAN 2: RETURN OF THE DEAD MAN
Dead Man Down
DEAD MAN WALKING
DEAD MAN'S SHOES
DEAD PRESIDENTS
Deadfall
Deadly Virtues: Love.Honor.Obey
Deadpool
The Deal
Deal
DEALING AND WHEELING IN SMALL ARMS
DEAR FRANKIE
DEAR JOHN
DEAR WENDY
Dear White People
DEAR ZACHARY: A LETTER TO A SON ABOUT HIS FATHER
DEATH AND THE MAIDEN
DEATH AT A FUNERAL
DEATH BECOMES HER
Death Note
DEATH RACE
DEATH SENTENCE
DEATH TO SMOOCHY
Débarquement immédiat
The Debt
THE DEBT COLLECTOR
IL DECAMERON
DECEPTION
DECK THE HALLS
DECONSTRUCTING HARRY
DEEP BLUE
DEEP BLUE SEA
The Deep Blue Sea
THE DEEP END
Deep End (Terugzien)
DEEP IMPACT
DEEP IN THE WOODS
DEEP RISING
Deepwater Horizon
DEFIANCE
DEFINITELY, MAYBE
The Deflowering of Eva van End (Slow Crtiticism: De ontmaagding van Eva van End)
Dégradé
DEINING
DÉJÀ VU
Dekalog
DEKALOOG
DELBARAN
La délicatesse
DÉLITS FLAGRANTS
DELIVER US FROM EVIL (Amy Berg)
DELIVER US FROM EVIL (Ole Bornedal)
Deliver Us From Evil (Scott Derrickson)
THE DELIVERY
The Delivery Guy (Raznoschik)
Delivery Man
DELLAMORTE DELLAMORE
DELTA
DEMAIN DES L'AUBE
Demain tout commence
DEMOLITIAN MAN
Demolition (Jean-Marc Vallée over)
DEMON KNIGHT
Denial
DENISE CALLS UP
DENKEND AAN HOLLAND
DENNIS HOPPER: THE DECISIVE MOMENTS
DENNIS P.
DENNIS THE MENACE
THE DEPARTED
DEPARTMENT 36
DEPARTURES
DERECHO DE FAMILIA aka FAMILY LAW
Le dernier coup de marteau
DES HOMMES ET DES DIEUX
The Descendants
THE DESCENT
Desde allá
DESERT FLOWER
IL DESERTO ROSSO
DESI
El Desierto
DESMOND EN HET MOERASMONSTER
Despair
DESPERADO
DESPERATE MEASURES
DESPERATE REMEDIES
DESPERAUX: DE DAPPERE MUIS
DESPICABLE ME
Despicable me 2
Despicable Me 3/Verschrikkelijke Ikke 3
Después de Lucía
LES DESTINÉES SENTIMENTALES
DESTINY TURNS ON THE RADIO
DESTRICTED
Detachment
Detroit
DETROIT ROCK CITY
DEUCE BIGALOW MALE GIGOLO
DEUCE BIGALOW: AMERICAN GIGOLO
Deux jours, une nuit
DEVIL
The Devil Inside
THE DEVIL WEARS PRADA
DEVIL'S ADVOCATE
The Devil's Double
Devil's Knot
THE DEVIL'S MINER
THE DEVIL'S OWN
THE DEVIL'S REJECTS
DEVILS ON THE DOORSTEP
Dheepan (Jacques Audiard over)
EL DIA DE LA BESTIA
DIABOLIQUE
LA DIABOLIQUES
DIALOGUE AVEC MON JARDINIER
DIALOOGOEFENING NO.1: STAD
DIAMONDS OF THE NIGHT
Diana
Diana Vreeland: The Eye Has to Travel
Diary of a Teenage Girl
DIARY OF A TIMES SQUARE THIEF
DIARY OF THE DEAD
DICK
The Dictator
DID YOU HEAR ABOUT THE MORGANS
DIE ANOTHER DAY
DIE HARD 4.0
DIE HARD WITH A VENGEANCE
Die laatste zomer
DIEF!
Diego Star
DIEP
DIFFERENT CINEMA VOLUME 3
DIFFERENT FOR GIRLS
Difret (Zeresenay Mehari over)
Dikkertje Dap
THE DILEMMA
UN DIMANCHE A KIGALI
Het diner
DINNER FOR SCHMUCKS
DINOSAUR
Dior and I
Diplomatie (Volker Schlöndorff over)
DIRTY DANCING 2
DIRTY DIARIES
Dirty Grandpa
DIRTY MIND
DIRTY PRETTY THINGS
DIS-MOI QUE JE RÊVE
THE DISAPPEARANCE OF ALICE CREED
The Disappearance of Eleanor Rigby
Disappearing Landscape
DISASTER MOVIE
DISCLOSURE
DISCO PIGS
THE DISCOVERY OF HEAVEN
LES DISEURS DE VÉRITÉ
DISGRACE
DISNEY'S TARZAN
DISTANCE
La distancia
THE DISTINGUISHED GENTLEMAN
THE DISTRICT
DISTRICT 9
DISTURBIA
DIVA DOLOROSA
Divergent
The Divergent Series: Allegiant
Divergent Series: Insurgent
The Divide
DIVINE INTERVENTION
DIVINE SECRETS OF THE YA-YA SISTERHOOD
DIVINE TRASH
THE DIVING BELL AND THE BUTTERFLY
Il DIVO
DIVORCING JACK
Django (Étienne Comar)
Django (Sergio Corbucci)
Django Unchained
DO NOT DISTURB (Dick Maas)
Do Not Disturb (Yvan Attal)
The Do-Deca-Pentathlon
DOBERMANN
Doctor Strange
DODGEBALL
DOG SOLDIERS
A Dog's Purpose
DOGMA
DOGTOOTH
DOGTOWN AND Z-BOYS
DOGVILLE
DOGVILLE CONFESSIONS
Dokter Pulder zaait papavers
DOKTOR MABUSE, DER SPIELER
IL DOLCE E L'AMARO
Dolfje Weerwolfje
De dolle tweeling
De dolle tweeling 2
De dolle tweeling 3
DOLLS
DOLORES CLAIBORNE
Dom/The House
DOMESTIC DISTURBANCE
DE DOMINEE
DOMINO
The Domino Effect
DOMWEG GELUKKIG
DON (Arend Steenbergen)
DON (Farhan Akhtar)
Don Jon
DON'S PLUM
Don't Be Afraid of the Dark
Don't Breathe
DON'T COME KNOCKING
DON'T LOOK BACK
DON'T LOOK NOW
DON'T SAY A WORD
DON'T STOP THE SHOW
DONDERBROEK
DONKEY PUNCH
Donkeyote
DONNIE BRASCO
DONNIE DARKO
IL DONO
DOOD EIND
DOOD IN VENETIË
Doodslag
DOOM
THE DOOM GENERATION
DOOMSDAY
DOOR DE WIND GEJAAGD (EL VIENTO SE LLEVO LO QUE)
DOOR IN THE FLOOR
THE DOORS: WHEN YOU'RE STRANGE
Dope
DOPO MEZZANOTTE
LA DOPPIA ORA
Dorsvloer vol confetti
DOS CRIMINES
Dos disparos
DOSSIER K.
The Double (Michael Brandt)
The Double (Richard Ayoade)
DOUBLE JEOPARDY
Double Play (Ernest Dickerson over)
DOUBLE TAKE
DOUBLE TEAM
DOUBLE WHAMMY
DOUBLE YOU STREET
DOUBT
DOUCHES FROIDES
DOUG'S 1E FILM
DOWN
DOWN PERISCOPE
DOWN TO EARTH
DOWN TO YOU
DOWN WITH LOVE
DR. AKAGI
DR. DOLITTLE
DR. DOLITTLE 2
Dr. Seuss' The Lorax
DR. T AND THE WOMAN
DRACULA
DRACULA 2000
Dracula Untold
DRAG ME TO HELL
DRAGON: THE BRUCE LEE STORY
DRAGONBALL: EVOLUTION
DRAGONFLY
DRAGONHEART
Draken & Deuntjes
DRAKENHEUVEL
DRAKENJAGERS
DRAMA/MEX
Dream House
DREAMCATCHER
DREAMER: MIJN DROOMPAARD
THE DREAMERS
DREAMING BY NUMBERS
A DREAMSCAPE, GAMBLING IN AMERICA
Dredd 3D
DREI
DE DRIE BESTE DINGEN IN HET LEVEN
Drie dvd's met films van Maya Deren
DE DRIE MUSKETIERS
DE DRIE ROVERS
Dries
Drift (Benny Vandendriessche)
DRIFT (Michiel van Jaarsveld)
DRIFTING CLOUDS
DRIJFZAND
DRILLBIT TAYLOR
Drinking Buddies
Drive
DRIVE ANGRY 3D
DRIVEN
DRÔLE DE FÉLIX
Droom & daad
DE DROOM VAN DE BEER
DROOMLAND DDR
The Drop
DROP DEAD GORGEOUS
DROP ZONE
DROPOUTS
DROWNING MONA
Drug War
Du forsvinder
Dubbelspel
THE DUCHESS
DUDE, WHERE IS MY CAR?
DUE AMICI
DUE DATE
THE DUEL PROJECT
DUIMELIJNTJE
The Duke of Burgundy (Maria Rohm over)
THE DUKES OF HAZZARD
Dukhtar
DUMB AND DUMBER
Dumb and Dumber To
DUMB AND DUMBERER: WHEN HARRY MET LLOYD
DUMBLAND
Dummie de Mummie
Dummie de Mummie en de Sfinx van Shakaba
Dummie de Mummie en de tombe van Achnetoet
Dummy Jim
DUMPLINGS
Dunderklumpen
DUNGEONS & DRAGONS
Dunkirk
DE DUNNING BROERS
DUNSTON CHECKS IN
DUNYA & DESIE IN MAROKKO
DUPLEX
DUPLICITY
Durak (The Fool)
DUSKA
Dying of the Light
DYING TO GO HOME