The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Crimson gold Spiegelbeelden

CRIMSON GOLD

Iran, 2003 | Jafar Panahi
Abbas Kiarostami en Jafar Panahi leerden filmkijken van Charlie Chaplin, met name van diens gebruik van het long shot. "Als je moet wachten op een man die in de richting van de camera loopt, weet je zeker dat het de moeite waard moet zijn", zegt de Iraanse filmmaker Kiarostami in de documentaire Chaplin today. In 10 on Ten geeft hij de toeschouwer nog meer filmlessen. Landgenoot Panahi paste ze toe in zijn neorealistische komedie Crimson gold.

Net als in The circle, waarin het kijkluikje in een ziekenhuisdeur het venster op de wereld wordt, begint ook Jafar Panahi's nieuwste film Crimson gold (Talaye sorgh) met een vanuit één camerastandpunt gedraaide scène door een deur. Ook nu kijken we van binnen naar buiten. Maar meer dan in The circle is de deur nu echt een scharnierpunt tussen een binnen- en een buitenwereld. Soms is de actie in de duistere ruimte op de voorgrond van belang, maar daar is het te donker om te zien wat er echt gebeurt en moeten we op onze oren afgaan, die ruzie laten horen, lawaai, onrust, een gevecht. Dan weer is er buiten iets waar te nemen. Een wachtende man bij een motor, een nieuwsgierige menigte die zich voor de deur verzamelt als er uiteindelijk schoten klinken, een alarm afgaat en een beveiligingshek naar beneden zakt. Wie kijkt nu naar wat? Wie zitten er gevangen? Wat is de reflectie van en op wat?
Spiegelbeelden van binnen- en buitenwerelden, micro- en macrokosmossen, traditionele antithesen als leugen en waarheid, schijn en werkelijkheid zijn de constante thema's die in de meeste films van Iraanse regisseurs de invalshoek van maker en toeschouwer bepalen. Het is niet alleen een stijlvorm om de censuur te omzeilen, maar ook een veel diepere, fundamentele manier om wezenlijke vragen over de aard van de wereld om ons heen aan de orde te stellen. En soms gaat het er alleen maar om ze te stellen, vermomd als iets banaals: "Hoe was het nou toen jij jong was", vraagt een van de hoofdpersonen uit Crimson gold aan de andere, "nam jij werkelijk aanstoot aan al die vrouwen die naakt, zonder hoofddoek over straat gingen?"

Dameshandtas
De spiegel was zelfs de naam van de tweede film van Panahi, waarin hij op een gegeven moment zijn jeugdige hoofdpersoon in opstand laat komen tegen het filmspiegelbeeld wat hij van haar presenteert. Panahi stond toen nog sterk onder invloed van de grootmeesters Mohsen Makhmalbaf en Abbas Kiarostami en hun film-in-en-over-film-cinema. De laatste schreef niet alleen het scenario voor zijn debuutfilm De witte ballon, maar ook voor Crimson gold.
Het verhaal is gebaseerd op een krantenbericht over een door de oorlog tussen Iran en Irak getraumatiseerde veteraan die een roofoverval beraamt en zelfmoord pleegt. In de bekende neo-realistische stijl van Panahi bevat de film veel observaties van het alledaagse stadsleven in Teheran, korte, afgebroken conversaties als bovenstaande over hoofddoeken, rigide regels en wetten, en de gevolgen daarvan voor het alledaagse contact tussen mannen en vrouwen. Idiootkomisch is bijvoorbeeld een scène waarin protagonisten Hoessein en Ali in een café een dameshandtas omkeren die die laatste 'gevonden' zou hebben en de lipsticks, pepermuntjes en andere onnutte zaken eruit zien rollen met grote ogen. Of zijn dat de grote ogen van de toeschouwer, gestuurd door de camera?
Het kost even moeite om Crimson gold te zien voor wat het werkelijk is: een komedie. Hoessein en Ali zijn twee klassieke sidekicks, de zwijgzame beer van een vent en zijn watervlugge, goedgebekte aanstaande zwager. Er zit altijd veel humor in Iraanse films. Humor die eerder zwart dan speels is. De deur in Crimson gold nodigt de toeschouwer ook uit om eens aan de andere kant te gaan staan. En te zien dat je in deprimerend Teheran ook een bizarre roofoverval kunt beramen. Panahi's neorealistische stijl is dan het zand dat de scharnieren laat knarsen.

Muurschildering
In zijn documentaire Chaplin today: The kid ruimt de Franse filmmaker en schrijver Alain Bergala plek in voor straatbeelden uit Teheran waar Kiarostami voor een enorme muurschildering van de komiek mensen vraagt of ze weten wie dat is. En ja, dat weten ze allemaal. Ze hebben zelfs een of meerdere films van de man gezien, wagen een paar passen in zijn beroemde eendenloopje, of hopen op een dag de Chaplin van Iran te zijn. Het lijkt misschien een willekeurige invalshoek, maar Kiarostami is wel degelijk door Chaplin beïnvloed. Je zou als westerse filmkijker snel vergeten dat het beeld van Iran zoals we dat nu uit de Iraanse film kennen, met een verarmde cultuur en nauwelijks toegang tot de westerse wereld, niet altijd heeft bestaan. In de studie die Mehrnaz Saeed-Vafa en Jonathan Rosenbaum naar Kiarostami deden, vertelt de filmmaker (1940) dat hij in zijn jeugd opgroeide met Amerikaanse films van Dean Martin en Jerry Lewis, en vooral van Chaplin.
Met name diens opmerking dat tragedie long shot en komedie close-up is, zette hem aan het denken. Kiarostami is natuurlijk de meester van het long shot en in Bergala's film becommentarieert hij diverse scènes uit The kid waarin Chaplin ook van een gefixeerde camera op enige afstand van de handeling gebruikmaakt. Chaplin maakt het de moeite waard om te wachten op een man die komt aanlopen. Hij kopieerde deze werkwijze zelfs in zijn eerste film Bread and alley (1970), waarin het jongetje Reza Hashemi een soort Iraanse 'kid' speelt.

Greppel
Chaplin today: The kid, opgenomen in de Chaplin dvd-box die vorig jaar in Nederland werd uitgebracht, vormt een toepasselijke opmaat op de filmlessen die Kiarostami geeft in de documentaire 10 on Ten, die nu in een dubbeleditie met de film Ten op dvd verschijnt. In tien hoofdstukken behandelt hij de essentialia van het filmmaken, terwijl hij in een auto door het landschap van Taste of cherry rijdt, en zijn betogen doorsnijdt met fragmenten uit zijn films. Ten werd met twee digitale camera's opgenomen in een taxi, in de hectiek van de stad. Voor 10 on Ten keerde Kiarostami terug naar het landschap van 1996: "Hier, dit is de boom uit Taste of cherry. Dit is de dezelfde greppel, die nu zeven jaar later gevuld is. Op de achtergrond de stad Teheran. In die auto's spelen zich misschien andere Tens af. Helaas ben ik daar niet meer bij en kan ik niet filmen wat daar gebeurt."
De stad en het land, heden en verleden, Kiarostami daar, Panahi hier. Alle tegenstellingen verenigd in één eindeloos long shot. Chaplin grijnzend op de muur.

Dana Linssen

Abbas Kiarostami. Mehrnaz Saeed-Vafa en Jonathan Rosenbaum, University of Illinois Press, 2003, 151p.



top
CRIMSON GOLD

Juli/augustus 2004 #257

Regie
Jafar Panahi

Kleur, 95 minuten

Distributie
Bright Angel
Te zien
vanaf 15 juli

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


C

C'EST ARRIVÉ PRÈS DE CHEZ VOUS
C'EST DÉJÀ L'ÉTÉ
C'est la vie!
C'EST PAS MOI, JE LE JURE!
C'EST QUOI LA VIE?
C.R.A.Z.Y.
ÇA COMMENCE AUJOURD'HUI
CABIN FEVER
The Cabin in the Woods
CABLE GUY
CACHÉ
CACHORRO
CADILLAC GIRLS
Caesar Must Die
Cafard
Café de Flore
CAFE DE LOS MAESTROS
CAFÉ FLESH
Café Society
IL CAIMANO
Câini
CAIRO TIME
A CAIXA
CALENDAR
CALENDAR GIRLS
CALIFORNIA DREAMIN' (ENDLESS)
CALIMUCHO
Call Girl
CALLE 54
EL CALLEJON DE LOS MILAGROS
CALLING E.T.
CALVAIRE
Calvary (Previously Unreleased)
Camille Claudel 1915
The Campaign
CAN'T U HEAR ME SINGIN'
CANADIEN BACON
CANDY (Christian Marquand)
CANDY (Neil Armfield)
EL CANT DELS OCELLS
LA CANTANTE DE TANGO
The Canyons
CAOS CALMO
CAÓTICA ANA
CAPITÃES DE ABRIL
Il capitale umano
CAPITALISM, A LOVE STORY
CAPOTE
Capsule (Imagine)
CAPTAIN ABU RAED
Captain America: Civil War
Captain America: The First Avenger 3D
Captain America: The Winter Soldier 3D
CAPTAIN CORELLI'S MANDOLIN
Captain Fantastic
Captain Phillips
Capture the Flag (Race naar de maan)
CAPTURING THE FRIEDMANS
CARAMEL
CARAVAGGIO
CAREER GIRLS
Cargo (Ben Howling, Yolanda Ramke)
CARGO (Clive Gordon)
CARGO 200
CARLA'S LIST
CARLA'S SONG
CARLITO'S WAY
CARMEN MEETS BORAT
CARMEN VAN HET NOORDEN
Carnage
Carnival
CARNIVÀLE
Carnotstraat 17
CARO DIARIO
Carol
Carrie
CARRIERS
CARRINGTON
CARS
Cars 2 (NL)
Cars 3
Cartas da guerra (Ivo Ferreira over)
CASA DE LAVA
CASA DE LOS BABYS
CASABLANCA
CASANEGRA
CASANOVA
CASE 39
CASHBACK
CASINO
CASINO ROYALE
CASPER
Casper & Emma
Casper & Emma de bergen in
Casper en Emma op safari
CASSANDRA'S DREAM
Casse-tête chinois
CASSHERN
CAST AWAY
casting a glance
CASTINGX
THE CASTLE
THE CAT IN THE HAT
THE CAT RETURNS
Catch 44
CATCH A FIRE
CATCH ME IF YOU CAN
CATERINA VA IN CITTÀ
CATFISH
CATS & DOGS: DE WRAAK VAN KITTY GALORE
CATWOMAN
CAVALE
Cave of Forgotten Dreams
The cave of the yellow dog (Byambasuren Davaa over)
CECIL B. DEMENTED
CELEBRITY
DE CELESTIJNSE BELOFTE
CELIA
THE CELL
CELL 211
CELLULAR
THE CELLULOID CLOSET
CELOS
THE CEMENT GARDEN
Cemetery of Splendour
LES CENT ET UNE NUITS
CENTER STAGE
CENTRAL DO BRASIL
Central Intelligence
CENTURION
LA CÉRÉMONIE
Certain Women (Previously Unreleased)
CÉSAR ET ROSALIE
Cézanne et moi
CHACUN CHERCHE SON CHAT
CHACUN SON CINÉMA
CHAIN REACTION
CHALET GIRL
CHALK
CHAMANKA
THE CHAMBER
LA CHAMBRE DES OFFICIERS
LA CHAMBRE VERTE
La Chana
CHANDNI CHOWK TO CHINA
The Change-up
CHANGELING
CHANGING LANES
CHAOS (Coline Serreau)
CHAOS (Tony Giglio)
Chapiteau Show
CHAPLIN
Chappie
CHARACHAR
CHARADE
CHARLES CHAPLIN DVD-BOX
CHARLIE AND THE CHOCOLATE FACTORY
CHARLIE ST. CLOUD
CHARLIE WILSON'S WAR
CHARLIE'S ANGELS (2000)
CHARLIE'S ANGELS: FULL THROTTLE
Charlie's Country
CHARLOTTE GRAY
CHARLOTTE'S WEB
THE CHASE
THE CHASER
CHASERS
CHASING AMY
CHASING LIBERTY
Chasing Mavericks
CHASING SLEEP
LA CHASSE AUX PAPILLONS
THE CHATÊAU
CHE PART 1 EN 2
CHE?
CHEAP LUDES
CHEAPER BY THE DOZEN
CHEAPER BY THE DOZEN 2
Check It
Cheerful Weather for the Wedding
Chef
LE CHÊNE
Cherchez Hortense
CHÉRI
The Chernobyl Diaries
CHERRY BLOSSOMS — HANAMI
CHERRY FALLS
Les chevaliers blancs
Les chevaux de Dieu
CHEVOLUTION
Chez nous (Lucas Belvaux over)
Chez nous (Tim Oliehoek)
Chi-Raq
LE CHIAVI DI CASA
CHICAGO
CHICKEN LITTLE
CHICKEN RUN
CHICKIES, BABIES AND WANNABEES
CHIKAMATSU MONOGATARI
Child 44
Child of God
Child's Pose
CHILDREN OF HEAVEN
THE CHILDREN OF HUANG SHI
CHILDREN OF MEN
CHILDREN OF NATURE
CHILL FACTOR
Het Chimpansee Complex
Chimpanzee
CHINA BLUE
CHINA STRIKE FORCE
China's Van Goghs
CHINATOWN
Chinatown (gerestaureerd)
CHINESE BOX
A CHINESE GHOST STORY: THE TSUI HARK ANIMATION
Chips
CHLOE
CHOCOLAT
CHOCOLATE
The Choice
CHOPPER
LES CHORISTES
Chorus
A CHRISTMAS CAROL
Chronic
Chronicle
CHRONICLE OF A DISAPPEARANCE
THE CHRONICLES OF NARNIA — THE LION, THE WITCH AND THE WARDROBE
THE CHRONICLES OF NARNIA: THE VOYAGE OF THE DAWN TREADER
CHRONICLES OF RIDDICK
CHUNGKING EXPRESS
CHUNHYANG
CHUTNEY POPCORN
EL CID, DE LEGENDE
CIDADE BAIXA
CIDADE DE DEUS (CITY OF GOD)
CIDADE DOS HOMENS
THE CIDER HOUSE RULES
Le Ciel Flamand
EL CIELO GIRA
EL CIELO, LA TIERRA Y LA LLUVIA
LA CIÉNAGA
Cigán/The Garden
Cinderella
CINDERELLA MAN
A CINDERELLA STORY
CINÉMA INVISIBLE
CINEMA, ASPIRINES AND VULTURES
La cinquième saison
THE CIRCLE (Jafar Panahi)
The Circle (James Ponsoldt)
CIRCLE OF FRIENDS
Circumstance
CIRCUS
CIRKELIENTJE
Cirkus Columbia
CIRQUE DU FREAK: THE VAMPIRE'S ASSISTANT
CITIZEN KANE
CITIZEN RUTH
Citizenfour
CITY BY THE SEA
CITY HALL
CITY OF ANGELS
CITY OF EMBER
CITY OF GHOSTS (Matt Dillon)
CITY OF INDUSTRY
CITY OF JOY
THE CITY OF LOST CHILDREN
City of Violence
El ciudadano ilustre
A civil action
THE CLAIM
CLAIRE DOLAN
El Clan
Clash
CLASH OF THE TITANS 3D
CLAUDE CHABROL COLLECTIE
CLAUS, OP HANDEN GEDRAGEN
CLEAN
CLEAN, SHAVEN
CLEAR AND PRESENT DANGER
THE CLEARING
CLERKS II: PASSION OF THE CLERKS
CLICK
THE CLIENT
CLIFFHANGER
Cloaca
CLOCKERS
CLOCKSTOPPERS
Cloclo
CLOSE TO HOME
CLOSER
CLOSING THE RING
Cloud Atlas
Clouds of Sils Maria
CLOVERFIELD
El Club (Pablo Larraín over)
Club Sándwich
De club van Sinterklaas & de pietenschool
De club van Sinterklaas & de verdwenen schoentjes
De club van Sinterklaas & geblaf op de pakjesboot
De club van Sinterklaas & het geheim van de speelgoeddokter
De Club van Sinterklaas & het pratende paard
CLUB ZEUS
CLUELESS
COACH CARTER
COBB
COCKFIGHTER
Coco
COCO AVANT CHANEL
COCO CHANEL & IGOR STRAVINSKY
CODE 46
Code Blue
CODE INCONNU
Code M
COFFEE AND CIGARETTES
Cold Breezes
COLD COMFORT FARM
COLD FEVER
The Cold Light of Day (Mabrouk El Mechri)
THE COLD LIGHT OF DAY (Rudolf van den Berg)
COLD SOULS
COLLATERAL
Collateral Beauty
COLLATERAL DAMAGE
LE COLLIER PERDU DE LA COLOMBE
Colombiana
COLOR OF NIGHT
Il colore nascosto delle cose (Silvio Soldini over)
COLPO DI LUNA
COMANDANTE
COMBAT SHOCK
Les combattants
A COMÉDIA DE DEUS
COMEDIAN HARMONISTS
Coming Home
Comme un chef
Comme un homme
COMME UNE IMAGE
LA COMMUNE
COMO AGUA PARA CHOCOLATE
THE COMPANY
COMPANY MAN
The Company Men
Company Orheim
The Company You Keep
COMPASSIONATE SEX
Complete Unknown
The Complex
Compostella
Computer Chess
LA COMUNIDAD
CON AIR
Conan The Barbarian 3D
LE CONCERT
THE CONCIERGE
Concussion
CONDUCTING MAHLER
CONFESSION, FROM THE COMMANDER'S DIARY
Le confessioni
CONFESSIONS OF A DANGEROUS MIND
CONFESSIONS OF A SHOPAHOLIC
CONFESSIONS OF A TEENAGE DRAMA QUEEN
CONFIDENCE
CONFIDENCES TROP INTIMES
CONFITUUR
Il conformista (Thuiskijken)
CONGO
CONGORAMA
The Congress
The Conjuring
The Conjuring 2
CONNY & CARLA
La conquête
LE CONSEGUENZE DELL'AMORE
CONSENTING ADULTS
CONSPIRACY THEORIE
The Conspirator
CONSPIRATORS OF PLEASURE
THE CONSTANT GARDENER
CONSTANTINE
CONTACT
Contagion
CONTAINER
CONTE D'AUTOMNE
CONTE D'ÉTÉ
CONTE D'HIVER
UN CONTE DE NOËL
THE CONTENDER
Contraband
CONTRACORRIENTE
CONTRE TOI
CONTROL
LES CONVOYEURS ATTENDENT
COOKIE'S FORTUNE
COOL
COOL & CRAZY
Cool Girls
COOL RUNNINGS
THE COOLER
COP LAND
COPACABANA
COPIE CONFORME
COPS VS. THUGS (KENKEI TAI SOSHIKI BORYOKU)
COPYCAT
COPYING BEETHOVEN
CORAJE
CORALINE EN DE GEHEIME DEUR
CORDERO DE DIOS (LAMB OF GOD)
THE CORE
Corman's World: Exploits of a Hollywood Rebel
Corn Island
Cornelis
CORPSE BRIDE
THE CORRIDOR
CORRINA, CORRINA
THE CORRUPTOR
Corta
CORTO MALTESE: LA COUR SECRÈTE DES ARCANES
COSAVOGLIODIPIÙ
Cosmopolis
COSTA BRAVA
COSTA!
A COUCH IN NEW YORK
The Counselor
THE COUNT OF MONTE CRISTO
Countdown to Zero
COUNTERPARTS (GEGENÜBER)
THE COUNTRY TEACHER
LE COUPERET
UN COUPLE EPATANT
COUPLES RETREAT
COURAGE UNDER FIRE
COURTING COURTNEY
COUSIN BETTE
THE COVE
COWBOY BEBOP: THE MOVIE
THE COWBOY WAY
Les cowboys
Cowboys & Aliens
COWBOYS IN KOSOVO
CQ
Crab Trap
CRADLE 2 THE GRAVE
THE CRAFT
CRANK
CRASH (David Cronenberg)
CRASH (Paul Haggis)
THE CRAZIES
Crazy (Workshop Filmkritiek)
CRAZY HEART
CRAZY IN ALABAMA
Crazy, Stupid, Love
CRAZY/BEAUTIFUL
CREATION
Creative Control
Creed
CREEP
CREMASTER MARATHON
CREPUSCULE
CRIME D'AMOUR
EL CRIMEN DEL PADRE AMARO
CRIMEN FERPECTO
CRIMES OF THE FUTURE
Criminal
Criminal Activities
CRIMSON GOLD
Crimson Peak
CRIMSON RIVERS 2
CRIMSON TIDE
LA CRISE
CRITICAL DECISION
CROCODILE DUNDEE IN LOS ANGELES
Les croix de bois
CRÓNICA DE UNA FUGA
CRONICAS
CRONOS
The Croods
CROOKLYN
CROSS FATE
THE CROSSING
THE CROSSING GUARD
CROSSING OVER
CROSSING THE BRIDGE: THE SOUND OF ISTANBUL
CROSSROADS
CROUCHING TIGER, HIDDEN DRAGON
THE CROW
THE CROW: CITY OF ANGELS
THE CRUCIBLE
The Crucifixion
CRUEL INTENTIONS
Crulic: The Path to Beyond
CRUMB
CRUSH
THE CRUSH
CRUSH PROOF
LA CRUZ
CRYING FREEMAN
THE CRYING GAME
CUBA FELIZ
Cuban Fury
THE CUP
CURDLED
THE CURE
CURE & PULSE
Cure for Pain
A Cure for Wellness
CURFEW
THE CURIOUS CASE OF BENJAMIN BUTTON
CURSE OF THE GOLDEN FLOWER
THE CURSE OF THE JADE SCORPION
CURSED
EL CUSTODIO
CUTTHROAT ISLAND
THE CUTTING EDGE
CYCLO
CYPHER
CYRUS