The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Neuken op vier wielen

CRASH (David Cronenberg)

Canada, 1996 | David Cronenberg
Bij de wereldpremière van Crash op het filmfestival van Cannes, in mei 1996, ontving regisseur David Cronenberg de Speciale Juryprijs, voor zijn 'moed, durf en originaliteit'. Het boegeroep bij de uitreiking was een voorbode van de controverse die de romanverfilming zou veroorzaken. De combinatie van seks en auto-ongelukken is menigeen in het verkeerde keelgat geschoten.

In 1973 verscheen de roman Crash van J.G. Ballard. Het was, en is, in meerdere opzichten een opmerkelijk boek. Ballard is bij een breed publiek vooral bekend als auteur van The Empire of the Sun, een autobiografisch boek over zijn jeugdjaren in een Japans interneringskamp ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Het boek werd als een historisch epos verfilmd door Steven Spielberg, die daarbij weer eens flink de traanklieren beroerde. In het oeuvre van Ballard is het echter een buitenbeentje. Het werk van de schrijver wordt doorgaans gerangschikt onder de noemer science fiction, al heeft het weinig te maken met het traditionele beeld van dat genre. Ballard beschrijft en voorspelt de destructieve invloed van technologische vernieuwingen op de menselijke psyche. Hij concentreert zich daarbij vooral op het laatste. Zo draait het in Crash niet om futuristische voertuigen, maar om een futuristische kijk op seksualiteit, waarin de auto een centrale rol vervult.
Centraal staat de ik-figuur, die in een confronterende zet van de schrijver James Ballard genoemd wordt. De Brit is als producent van reclamespotjes werkzaam in de Shepperton studio's, waar Elizabeth Taylor een film opneemt. Ballard probeert de diva voor een Ford-commercial te strikken, maar blijft daarbij steken in halfslachtige pogingen. Serieuzer is hij in het verleggen van seksuele grenzen: hij wisselt met zijn vrouw wederzijdse ervaringen op het gebied van overspel uit, maar bevredigend is het allemaal niet. Tot Ballard een dodelijk auto-ongeluk veroorzaakt en daarbij in een ongekende staat van seksuele opwinding geraakt. Op sleeptouw genomen door de weduwe van zijn slachtoffer komt hij in contact met Vaughan, een doorgedraaide wetenschapper annex kunstenaar, die verslaafd is aan de perverse genoegens van verwrongen staal en hoopt te sterven in een frontale botsing met Elizabeth Taylor.

Brooke Shields
Ballards roman liegt er niet om. Van bijna elke pagina walmt de geur van sperma, benzine en koelvloeistof de lezer tegemoet. De schrijver zelf spreekt over de eerste pornografische roman gebaseerd op technologie, en daarmee is niets teveel gezegd. Waarom een verfilming 23 jaar op zich liet wachten is duidelijk. De roman kreeg in 1983 echter al wel een aardige weerslag in het tweede deel van de stripboeken-serie rond robot en titelfiguur Ranx, getekend door de inmiddels overleden Italiaanse junkie/filmregisseur Ugo Liberatore, die Elizabeth Taylor veranderde in de destijds populaire Brooke Shields. Het resultaat was bovenal hilarisch.
Regisseur en scenarioschrijver David Cronenberg, bekend van onder meer Videodrome, The fly, Dead ringers en Naked lunch, ging aanmerkelijk serieuzer te werk, zo serieus dat menigeen bij het zien van de film tevergeefs zal hopen op een luchtig moment. Net als het boek is Cronenbergs Crash een hermetisch gesloten werk: 'normale' mensen komen er niet in voor of figureren slechts in korte bijrollen, de plot is hoofdzakelijk opgebouwd uit een lange reeks seksuele handelingen, die steeds perverser van aard worden. Vaughans wens om samen met een beroemde actrice op het asfalt te sterven is door de regisseur geheel geschrapt. Of hier juridische motieven meespeelden is niet bekend, maar het gemis wordt ruimschoots gecompenseerd door een geniale toevoeging: Vaughan zet zijn volgelingen clandestiene reconstructies van beroemde auto-ongelukken voor. Zo wordt de dood van James Dean een confronterende theatrale performance, die sterk doet denken aan het werk van het Amerikaanse kunstenaarsgezelschap Survival Research Laboratories, dat hun publiek gevaarlijk ogende botsingen tussen gewapende robots en machines voorzet.

Visionair
Cronenberg voegde meer verwijzingen naar hedendaagse subculturen toe: naast performance-kunst komt ook lichaamsmodificatie door tatoeage, piercing en scarification (het aanbrengen van littekens) aan bod. Dit alles direct gekoppeld aan de destructieve vermogens van het automobiel, Ballards metafoor voor de voortschrijdende technologie. Met zijn aanpassingen onderstreept Cronenberg de actuele waarde van de roman en verschaft hij voor tenminste een deel van zijn publiek een ingang tot de personages.
Voor het overige is het aan de acteurs om door het steriele pantser van boek en film te breken en zo de toeschouwer mee te sleuren in deze afdaling naar een seksuele hel. James Spader, Holly Hunter, Rosanna Arquette en de nagenoeg onbekende Deborah Unger, een haast bovennatuurlijke, ijzige blondine, zetten hun obsessieve personages bijzonder overtuigend neer en Elias Koteas ontpopt zich in de rol van de krankzinnige Vaughan tot de meest huiveringwekkende visionair uit Cronenbergs oeuvre. Meer dan in elke andere film van de Canadese auteur zijn het geen van allen personages die zich gemakkelijk laten omarmen. Maar wie de eigen reserves laat varen en zich openstelt voor de perverse genoegens van Crash stapt in een onmiskenbaar uniek universum. Na de misser van het hier slechts op video verschenen M. Butterfly is de regisseur weer helemaal in topvorm: Crash intrigeert en verontrust zoals alleen een Cronenberg dat kan. En wat alle ophef betreft: de regisseur houdt het netjes en levert met een nieuw einde een aanmerkelijk moralistischer slotakkoord af dan Ballard. Veilig Verkeer Nederland heeft niets te klagen.

Bart van der Put



top
CRASH (David Cronenberg)

Februari 1997 #175

Produktie
Jeremy Thomas
Robert Lantos
David Cronenberg
Regie en scenario
David Cronenberg
Camera
Peter Suschitzky
Geluid
David Lee
Montage
Ronald Sanders
Muziek
Howard Shore
Met
James Spader
Elias Koteas
Deborah Unger
Holly Hunter

Kleur, 98 minuten

Distributie
Concorde Film
Te zien
tijdens het Filmfestival Rotterdam en vanaf 27 februari in de bioscoop

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


C

C'EST ARRIVÉ PRÈS DE CHEZ VOUS
C'EST DÉJÀ L'ÉTÉ
C'est la vie!
C'EST PAS MOI, JE LE JURE!
C'EST QUOI LA VIE?
C.R.A.Z.Y.
ÇA COMMENCE AUJOURD'HUI
CABIN FEVER
The Cabin in the Woods
CABLE GUY
CACHÉ
CACHORRO
CADILLAC GIRLS
Caesar Must Die
Cafard
Café de Flore
CAFE DE LOS MAESTROS
CAFÉ FLESH
Café Society
IL CAIMANO
Câini
CAIRO TIME
A CAIXA
CALENDAR
CALENDAR GIRLS
CALIFORNIA DREAMIN' (ENDLESS)
CALIMUCHO
Call Girl
CALLE 54
EL CALLEJON DE LOS MILAGROS
CALLING E.T.
CALVAIRE
Calvary (Previously Unreleased)
Camille Claudel 1915
The Campaign
CAN'T U HEAR ME SINGIN'
CANADIEN BACON
CANDY (Christian Marquand)
CANDY (Neil Armfield)
EL CANT DELS OCELLS
LA CANTANTE DE TANGO
The Canyons
CAOS CALMO
CAÓTICA ANA
CAPITÃES DE ABRIL
Il capitale umano
CAPITALISM, A LOVE STORY
CAPOTE
Capsule (Imagine)
CAPTAIN ABU RAED
Captain America: Civil War
Captain America: The First Avenger 3D
Captain America: The Winter Soldier 3D
CAPTAIN CORELLI'S MANDOLIN
Captain Fantastic
Captain Phillips
Capture the Flag (Race naar de maan)
CAPTURING THE FRIEDMANS
CARAMEL
CARAVAGGIO
CAREER GIRLS
Cargo (Ben Howling, Yolanda Ramke)
CARGO (Clive Gordon)
CARGO 200
CARLA'S LIST
CARLA'S SONG
CARLITO'S WAY
CARMEN MEETS BORAT
CARMEN VAN HET NOORDEN
Carnage
Carnival
CARNIVÀLE
Carnotstraat 17
CARO DIARIO
Carol
Carrie
CARRIERS
CARRINGTON
CARS
Cars 2 (NL)
Cars 3
Cartas da guerra (Ivo Ferreira over)
CASA DE LAVA
CASA DE LOS BABYS
CASABLANCA
CASANEGRA
CASANOVA
CASE 39
CASHBACK
CASINO
CASINO ROYALE
CASPER
Casper & Emma
Casper & Emma de bergen in
Casper en Emma op safari
CASSANDRA'S DREAM
Casse-tête chinois
CASSHERN
CAST AWAY
casting a glance
CASTINGX
THE CASTLE
THE CAT IN THE HAT
THE CAT RETURNS
Catch 44
CATCH A FIRE
CATCH ME IF YOU CAN
CATERINA VA IN CITTÀ
CATFISH
CATS & DOGS: DE WRAAK VAN KITTY GALORE
CATWOMAN
CAVALE
Cave of Forgotten Dreams
The cave of the yellow dog (Byambasuren Davaa over)
CECIL B. DEMENTED
CELEBRITY
DE CELESTIJNSE BELOFTE
CELIA
THE CELL
CELL 211
CELLULAR
THE CELLULOID CLOSET
CELOS
THE CEMENT GARDEN
Cemetery of Splendour
LES CENT ET UNE NUITS
CENTER STAGE
CENTRAL DO BRASIL
Central Intelligence
CENTURION
LA CÉRÉMONIE
Certain Women (Previously Unreleased)
CÉSAR ET ROSALIE
Cézanne et moi
CHACUN CHERCHE SON CHAT
CHACUN SON CINÉMA
CHAIN REACTION
CHALET GIRL
CHALK
CHAMANKA
THE CHAMBER
LA CHAMBRE DES OFFICIERS
LA CHAMBRE VERTE
La Chana
CHANDNI CHOWK TO CHINA
The Change-up
CHANGELING
CHANGING LANES
CHAOS (Coline Serreau)
CHAOS (Tony Giglio)
Chapiteau Show
CHAPLIN
Chappie
CHARACHAR
CHARADE
CHARLES CHAPLIN DVD-BOX
CHARLIE AND THE CHOCOLATE FACTORY
CHARLIE ST. CLOUD
CHARLIE WILSON'S WAR
CHARLIE'S ANGELS (2000)
CHARLIE'S ANGELS: FULL THROTTLE
Charlie's Country
CHARLOTTE GRAY
CHARLOTTE'S WEB
THE CHASE
THE CHASER
CHASERS
CHASING AMY
CHASING LIBERTY
Chasing Mavericks
CHASING SLEEP
LA CHASSE AUX PAPILLONS
THE CHATÊAU
CHE PART 1 EN 2
CHE?
CHEAP LUDES
CHEAPER BY THE DOZEN
CHEAPER BY THE DOZEN 2
Check It
Cheerful Weather for the Wedding
Chef
LE CHÊNE
Cherchez Hortense
CHÉRI
The Chernobyl Diaries
CHERRY BLOSSOMS — HANAMI
CHERRY FALLS
Les chevaliers blancs
Les chevaux de Dieu
CHEVOLUTION
Chez nous (Lucas Belvaux over)
Chez nous (Tim Oliehoek)
Chi-Raq
LE CHIAVI DI CASA
CHICAGO
CHICKEN LITTLE
CHICKEN RUN
CHICKIES, BABIES AND WANNABEES
CHIKAMATSU MONOGATARI
Child 44
Child of God
Child's Pose
CHILDREN OF HEAVEN
THE CHILDREN OF HUANG SHI
CHILDREN OF MEN
CHILDREN OF NATURE
CHILL FACTOR
Het Chimpansee Complex
Chimpanzee
CHINA BLUE
CHINA STRIKE FORCE
China's Van Goghs
CHINATOWN
Chinatown (gerestaureerd)
CHINESE BOX
A CHINESE GHOST STORY: THE TSUI HARK ANIMATION
Chips
CHLOE
CHOCOLAT
CHOCOLATE
The Choice
CHOPPER
LES CHORISTES
Chorus
A CHRISTMAS CAROL
Chronic
Chronicle
CHRONICLE OF A DISAPPEARANCE
THE CHRONICLES OF NARNIA — THE LION, THE WITCH AND THE WARDROBE
THE CHRONICLES OF NARNIA: THE VOYAGE OF THE DAWN TREADER
CHRONICLES OF RIDDICK
CHUNGKING EXPRESS
CHUNHYANG
CHUTNEY POPCORN
EL CID, DE LEGENDE
CIDADE BAIXA
CIDADE DE DEUS (CITY OF GOD)
CIDADE DOS HOMENS
THE CIDER HOUSE RULES
Le Ciel Flamand
EL CIELO GIRA
EL CIELO, LA TIERRA Y LA LLUVIA
LA CIÉNAGA
Cigán/The Garden
Cinderella
CINDERELLA MAN
A CINDERELLA STORY
CINÉMA INVISIBLE
CINEMA, ASPIRINES AND VULTURES
La cinquième saison
THE CIRCLE (Jafar Panahi)
The Circle (James Ponsoldt)
CIRCLE OF FRIENDS
Circumstance
CIRCUS
CIRKELIENTJE
Cirkus Columbia
CIRQUE DU FREAK: THE VAMPIRE'S ASSISTANT
CITIZEN KANE
CITIZEN RUTH
Citizenfour
CITY BY THE SEA
CITY HALL
CITY OF ANGELS
CITY OF EMBER
CITY OF GHOSTS (Matt Dillon)
CITY OF INDUSTRY
CITY OF JOY
THE CITY OF LOST CHILDREN
City of Violence
El ciudadano ilustre
A civil action
THE CLAIM
CLAIRE DOLAN
El Clan
Clash
CLASH OF THE TITANS 3D
CLAUDE CHABROL COLLECTIE
CLAUS, OP HANDEN GEDRAGEN
CLEAN
CLEAN, SHAVEN
CLEAR AND PRESENT DANGER
THE CLEARING
CLERKS II: PASSION OF THE CLERKS
CLICK
THE CLIENT
CLIFFHANGER
Cloaca
CLOCKERS
CLOCKSTOPPERS
Cloclo
CLOSE TO HOME
CLOSER
CLOSING THE RING
Cloud Atlas
Clouds of Sils Maria
CLOVERFIELD
El Club (Pablo Larraín over)
Club Sándwich
De club van Sinterklaas & de pietenschool
De club van Sinterklaas & de verdwenen schoentjes
De club van Sinterklaas & geblaf op de pakjesboot
De club van Sinterklaas & het geheim van de speelgoeddokter
De Club van Sinterklaas & het pratende paard
CLUB ZEUS
CLUELESS
COACH CARTER
COBB
COCKFIGHTER
Coco
COCO AVANT CHANEL
COCO CHANEL & IGOR STRAVINSKY
CODE 46
Code Blue
CODE INCONNU
Code M
COFFEE AND CIGARETTES
Cold Breezes
COLD COMFORT FARM
COLD FEVER
The Cold Light of Day (Mabrouk El Mechri)
THE COLD LIGHT OF DAY (Rudolf van den Berg)
COLD SOULS
COLLATERAL
Collateral Beauty
COLLATERAL DAMAGE
LE COLLIER PERDU DE LA COLOMBE
Colombiana
COLOR OF NIGHT
Il colore nascosto delle cose (Silvio Soldini over)
COLPO DI LUNA
COMANDANTE
COMBAT SHOCK
Les combattants
A COMÉDIA DE DEUS
COMEDIAN HARMONISTS
Coming Home
Comme un chef
Comme un homme
COMME UNE IMAGE
LA COMMUNE
COMO AGUA PARA CHOCOLATE
THE COMPANY
COMPANY MAN
The Company Men
Company Orheim
The Company You Keep
COMPASSIONATE SEX
Complete Unknown
The Complex
Compostella
Computer Chess
LA COMUNIDAD
CON AIR
Conan The Barbarian 3D
LE CONCERT
THE CONCIERGE
Concussion
CONDUCTING MAHLER
CONFESSION, FROM THE COMMANDER'S DIARY
Le confessioni
CONFESSIONS OF A DANGEROUS MIND
CONFESSIONS OF A SHOPAHOLIC
CONFESSIONS OF A TEENAGE DRAMA QUEEN
CONFIDENCE
CONFIDENCES TROP INTIMES
CONFITUUR
Il conformista (Thuiskijken)
CONGO
CONGORAMA
The Congress
The Conjuring
The Conjuring 2
CONNY & CARLA
La conquête
LE CONSEGUENZE DELL'AMORE
CONSENTING ADULTS
CONSPIRACY THEORIE
The Conspirator
CONSPIRATORS OF PLEASURE
THE CONSTANT GARDENER
CONSTANTINE
CONTACT
Contagion
CONTAINER
CONTE D'AUTOMNE
CONTE D'ÉTÉ
CONTE D'HIVER
UN CONTE DE NOËL
THE CONTENDER
Contraband
CONTRACORRIENTE
CONTRE TOI
CONTROL
LES CONVOYEURS ATTENDENT
COOKIE'S FORTUNE
COOL
COOL & CRAZY
Cool Girls
COOL RUNNINGS
THE COOLER
COP LAND
COPACABANA
COPIE CONFORME
COPS VS. THUGS (KENKEI TAI SOSHIKI BORYOKU)
COPYCAT
COPYING BEETHOVEN
CORAJE
CORALINE EN DE GEHEIME DEUR
CORDERO DE DIOS (LAMB OF GOD)
THE CORE
Corman's World: Exploits of a Hollywood Rebel
Corn Island
Cornelis
CORPSE BRIDE
THE CORRIDOR
CORRINA, CORRINA
THE CORRUPTOR
Corta
CORTO MALTESE: LA COUR SECRÈTE DES ARCANES
COSAVOGLIODIPIÙ
Cosmopolis
COSTA BRAVA
COSTA!
A COUCH IN NEW YORK
The Counselor
THE COUNT OF MONTE CRISTO
Countdown to Zero
COUNTERPARTS (GEGENÜBER)
THE COUNTRY TEACHER
LE COUPERET
UN COUPLE EPATANT
COUPLES RETREAT
COURAGE UNDER FIRE
COURTING COURTNEY
COUSIN BETTE
THE COVE
COWBOY BEBOP: THE MOVIE
THE COWBOY WAY
Les cowboys
Cowboys & Aliens
COWBOYS IN KOSOVO
CQ
Crab Trap
CRADLE 2 THE GRAVE
THE CRAFT
CRANK
CRASH (David Cronenberg)
CRASH (Paul Haggis)
THE CRAZIES
Crazy (Workshop Filmkritiek)
CRAZY HEART
CRAZY IN ALABAMA
Crazy, Stupid, Love
CRAZY/BEAUTIFUL
CREATION
Creative Control
Creed
CREEP
CREMASTER MARATHON
CREPUSCULE
CRIME D'AMOUR
EL CRIMEN DEL PADRE AMARO
CRIMEN FERPECTO
CRIMES OF THE FUTURE
Criminal
Criminal Activities
CRIMSON GOLD
Crimson Peak
CRIMSON RIVERS 2
CRIMSON TIDE
LA CRISE
CRITICAL DECISION
CROCODILE DUNDEE IN LOS ANGELES
Les croix de bois
CRÓNICA DE UNA FUGA
CRONICAS
CRONOS
The Croods
CROOKLYN
CROSS FATE
THE CROSSING
THE CROSSING GUARD
CROSSING OVER
CROSSING THE BRIDGE: THE SOUND OF ISTANBUL
CROSSROADS
CROUCHING TIGER, HIDDEN DRAGON
THE CROW
THE CROW: CITY OF ANGELS
THE CRUCIBLE
The Crucifixion
CRUEL INTENTIONS
Crulic: The Path to Beyond
CRUMB
CRUSH
THE CRUSH
CRUSH PROOF
LA CRUZ
CRYING FREEMAN
THE CRYING GAME
CUBA FELIZ
Cuban Fury
THE CUP
CURDLED
THE CURE
CURE & PULSE
Cure for Pain
A Cure for Wellness
CURFEW
THE CURIOUS CASE OF BENJAMIN BUTTON
CURSE OF THE GOLDEN FLOWER
THE CURSE OF THE JADE SCORPION
CURSED
EL CUSTODIO
CUTTHROAT ISLAND
THE CUTTING EDGE
CYCLO
CYPHER
CYRUS