The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Lucian Pintilie: Macabere humor als wapen tegen de Roemeense Apocalyps

LE CHÊNE

Frankrijk/Roemenië, 1992 | Lucian Pintilie
"De dag na de revolutie stuurde ik een boodschap dat ik klaar stond om terug te komen. Ik wilde geen verklaring geven, ik wilde niet over mezelf praten. Om ons heen was slechts de dood en ik vond dat het tijd was om daar iets aan te doen!" Aan het woord is de Roemeense film- en toneelregisseur Lucian Pintilie over zijn terugkeer naar zijn geboorteland nadat hem in Parijs het nieuws had bereikt van Ceaucescu's val. Voor Pintilie kwam er met de Roemeense omwenteling in december 1989 niet alleen een einde aan zijn ballingschap van 17 jaar, maar het gaf ook de aanzet tot zijn come-back in de filmwereld. Kort na zijn terugkeer werd Pintilie aangesteld als hoofd van de filmafdeling van het Roemeense ministerie van cultuur en maakte hij met Le chêne zijn eerste film sinds tien jaar. Een gesprek met een voormalige Roemeense dissident voor wie het filmmaken — en daarvan is Le chêne een sprekend voorbeeld — onlosmakelijk verbonden is met de politieke en culturele geschiedenis van zijn land.

Hoewel Lucian Pintilie (59) als filmregisseur een geringe internationale bekendheid geniet, ging zijn bezoek aan het laatste filmfestival van Berlijn niet onopgemerkt voorbij. Nadat hij voor enige opschudding onder de organisatoren heeft gezorgd door tijdens een van de interviewsessies een betere tolk te eisen, verloopt ook de publieksdiscussie na de vertoning van Le chêne niet bepaald smetteloos doordat hij met zijn uitgesproken opvattingen de nodige irritatie oproept. Gedurende het gesprek blijkt echter al snel dat achter zijn ietwat arrogante houding en uitgesproken opvattingen een warme persoonlijkheid schuilgaat. Door zijn bezorgdheid over de huidige politieke en economische malaise in zijn land ("De situatie verslechtert met de dag") staat zijn hoofd echter niet naar het Berlijnse festivalgebeuren.

Doodsstrijd
Die betrokkenheid spreekt ook uit de ontstaansgeschiedenis van Le chêne. Pintilie: "Ik kwam op het idee nadat ik in 1985 de roman Balanta van Ion Baiesu had gelezen. Indertijd kon ik de produktie niet van de grond krijgen, ook omdat ik toen nog in het buitenland verbleef. Het besluit om de film hoe dan ook te realiseren nam ik op de dag van de revolutie. Wat me in het boek vooral aansprak was het beeld dat hierin wordt gegeven van de laatste jaren in het Ceaucescu-tijdperk: carnavalesk en humoristisch, maar tegelijkertijd ook wreed en apocalyptisch. In deze periode van doodsstrijd was voor veel Roemenen de belangrijkste vraag: hoe kan ik overleven in deze Apocalyps? Een fenomeen dat in ons land tot een alledaagse notie was geworden. Velen zochten hun toevlucht in de zwarte humor. Die humor is een aloude Roemeense traditie. In wezen is het een vitaal Roemeens instinct waarmee we in het verleden altijd in staat zijn geweest om te overleven. De vraag die ik in de film stel is of deze zwarte humor verantwoordelijk is voor het huidige morele verval in ons land. Ik denk, en dat laat ik ook zien in de finale van Le chêne, dat de grens is bereikt."

Le chêne speelt zich af in Roemenië anno 1988 en vertelt het verhaal van Nela, de jonge vrijgevochten dochter van een voormalige Securitate-kolonel. Na de dood van haar vader verlaat zij Boekarest om een baan als onderwijspsychologe in de provincie aan te nemen. Daarmee begint voor haar een bizarre reis waarin zij geconfronteerd wordt met allerlei sociale misstanden onder de verschillende bevolkingsgroepen. Bij aankomst voorkomt de jonge arts Mitica dat zij door een paar arbeiders wordt verkracht, waarna zij bij haar redder intrekt. Samen met deze onconventionele, rebelse geestverwant zet zij haar reis voort.

Grote liefde
Sinds zijn filmdebuut op 32-jarige leeftijd met Duminica la ora 6 (1965) maakte Pintilie in 27 jaar slechts vier films, waarvan twee voor de televisie. Pintilie's bescheiden filmproduktie is ondermeer te verklaren uit het feit dat hij in zijn Roemeense periode voortdurend overhoop lag met de autoriteiten die zijn werk vanwege het radicale karakter censureerden. Maar ook sinds zijn vertrek vanaf 1973 naar het buitenland, op 'advies' van de Securitate, heeft Pintilie slechts één bioscoopfilm gemaakt: De ce trag clopotele, Mitica. Deze film, die hij op uitnodiging van een aantal Roemeense filmbonzen in 1981 in eigen land maakte, werd echter door Ceaucescu persoonlijk verboden en pas tien jaar in Roemenië later uitgebracht.
Opmerkelijk is daarentegen dat Pintilie tijdens zijn verblijf in ondermeer Frankrijk, de Verenigde Staten en Engeland wel internationaal naam maakte met een groot aantal toneelensceneringen. Toch beweert hij dat film zijn grote liefde is. "Toen ik nog student was aan het theater- en filminstituut in Boekarest wilde ik al liever films maken. Maar daar bestond die mogelijkheid niet. Eenmaal in het buitenland kwam ik erachter dat een filmmaker het hier nog veel moeilijker heeft. Hier moet je voor een film echt vechten en daartoe ben ik niet in staat. Niet uit principe maar omdat ik verwend ben door het socialistische systeem. Daarbij kwam dat men mij voor het toneel altijd heeft gevraagd. Ieder jaar beloofde ik mezelf wel dat ik het filmmaken weer zou oppakken. De interessante toneelaanbiedingen bleven echter komen. Dat heeft mijn lot bepaald."

Kontlikkers
Is er indertijd werkelijk sprake geweest van een volksopstand of ging het eigenlijk om een geënsceneerde coup door de Securitate, al dan niet gesteund door hoge figuren uit de partijtop? Ruim drie jaar na de Roemeense omwenteling is dit vraagstuk nog steeds niet beantwoord. En dat, terwijl het hier ging om een ware 'tele-revolutie', wereldwijd op de voet gevolgd door de media. Ook in de spraakmakende en controversiële documentaire Videogramme einer revolution (1992), waarin aan de hand van bijzonder archiefmateriaal een analyse wordt gemaakt van de omwenteling, blijft men het antwoord schuldig. Volgens Pintilie rechtvaardigen de duizend slachtoffers die bij de omwenteling vielen het predikaat revolutie, ook al is dit volgens hem in strijd is met de ware toedracht. "Roemenië heeft een macabere originaliteit. Daardoor onderscheidt het zich ook van de andere voormalige Oostbloklanden. Het had als enige land een mammoet-dictator én het is het enige land waar de dictator werd vermoord door zijn eigen aanhang, een groep van kontlikkers, een mafia-clan. Het was in feite een schijnrevolutie waarbij het volk optrad als figuranten in een toneelstuk. Die kontlikkers konden onder Ceaucescu niet aan de macht komen omdat hij deze clan altijd heeft veracht. Nu zijn ze aan de macht in het senaat, in het parlement, overal."
Ook Pintilie's visie op het meer liberale nationale filmbeleid dat hij als hoofd van de filmafdeling van het Roemeense ministerie van cultuur gestalte moet geven wordt gekleurd door pessimisme. "Voor alle duidelijkheid: er bestaat op dit moment in Roemenië een absolute artistieke vrijheid. Het stelt in de praktijk echter weinig voor omdat er geen geld is om films te maken. Dat geld is er eigenlijk wel maar men doet net alsof het er niet is. Ze hanteren nu gewoon een andere vorm van censuur. Ik zou graag onze beginnende filmmakers een kans willen geven, maar ik heb nauwelijks geld voor mijn eigen films. En ik weet niet hoe lang dat nog duurt."
Voorlopig kan Pintilie nog voort: hij blijkt al weer met een nieuwe film bezig te zijn. "Ik wil zo snel mogelijk terugkomen met een film over mijn veranderde gevoelens. Toen ik aan Le chêne begon bestond er voor mij nog een soort evenwicht tussen het tijdsbeeld in de film en de Roemeense realiteit. Inmiddels steekt mijn film zeer bleek af tegen de hedendaagse werkelijkheid. Het is vooral de onverschilligheid onder de mensen die me zo kwaad maakt. Voordat je het weet zijn we weer terug in het systeem. In Le chêne vond ik het nog m'n plicht om te eindigen met het beeld van de eik, het symbool van de hoop. Die hoop heb ik inmiddels verloren. In mijn volgende film laat ik zien waarvoor die eik zou kunnen staan en dat de wortels van die prachtige eik op dit moment worden aangevreten door wormen."

Wouter Groen



top
LE CHÊNE

April 1993 #133

Produktie
Eliane Stutterheim
Sylvain Burszteijn
Lucian Pintilie
Regie
Lucian Pintilie
Scenario
Lucian Pintilie, gebaseerd op de roman Balanta van Ion Biaesu
Camera
Doru Mitran
Geluid
Andrei Papp
Montage
Victorita Nae
Met
Maia Morgenstern
Razvan Vasilescu
Victor Rebengiuc
Dorel Visan

Kleur, 105 minuten

Distributie
Argus Film
Te zien
vanaf 22 april

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


C

C'EST ARRIVÉ PRÈS DE CHEZ VOUS
C'EST DÉJÀ L'ÉTÉ
C'est la vie!
C'EST PAS MOI, JE LE JURE!
C'EST QUOI LA VIE?
C.R.A.Z.Y.
ÇA COMMENCE AUJOURD'HUI
CABIN FEVER
The Cabin in the Woods
CABLE GUY
CACHÉ
CACHORRO
CADILLAC GIRLS
Caesar Must Die
Cafard
Café de Flore
CAFE DE LOS MAESTROS
CAFÉ FLESH
Café Society
IL CAIMANO
Câini
CAIRO TIME
A CAIXA
CALENDAR
CALENDAR GIRLS
CALIFORNIA DREAMIN' (ENDLESS)
CALIMUCHO
Call Girl
CALLE 54
EL CALLEJON DE LOS MILAGROS
CALLING E.T.
CALVAIRE
Calvary (Previously Unreleased)
Camille Claudel 1915
The Campaign
CAN'T U HEAR ME SINGIN'
CANADIEN BACON
CANDY (Christian Marquand)
CANDY (Neil Armfield)
EL CANT DELS OCELLS
LA CANTANTE DE TANGO
The Canyons
CAOS CALMO
CAÓTICA ANA
CAPITÃES DE ABRIL
Il capitale umano
CAPITALISM, A LOVE STORY
CAPOTE
Capsule (Imagine)
CAPTAIN ABU RAED
Captain America: Civil War
Captain America: The First Avenger 3D
Captain America: The Winter Soldier 3D
CAPTAIN CORELLI'S MANDOLIN
Captain Fantastic
Captain Phillips
Capture the Flag (Race naar de maan)
CAPTURING THE FRIEDMANS
CARAMEL
CARAVAGGIO
CAREER GIRLS
Cargo (Ben Howling, Yolanda Ramke)
CARGO (Clive Gordon)
CARGO 200
CARLA'S LIST
CARLA'S SONG
CARLITO'S WAY
CARMEN MEETS BORAT
CARMEN VAN HET NOORDEN
Carnage
Carnival
CARNIVÀLE
Carnotstraat 17
CARO DIARIO
Carol
Carrie
CARRIERS
CARRINGTON
CARS
Cars 2 (NL)
Cars 3
Cartas da guerra (Ivo Ferreira over)
CASA DE LAVA
CASA DE LOS BABYS
CASABLANCA
CASANEGRA
CASANOVA
CASE 39
CASHBACK
CASINO
CASINO ROYALE
CASPER
Casper & Emma
Casper & Emma de bergen in
Casper en Emma op safari
CASSANDRA'S DREAM
Casse-tête chinois
CASSHERN
CAST AWAY
casting a glance
CASTINGX
THE CASTLE
THE CAT IN THE HAT
THE CAT RETURNS
Catch 44
CATCH A FIRE
CATCH ME IF YOU CAN
CATERINA VA IN CITTÀ
CATFISH
CATS & DOGS: DE WRAAK VAN KITTY GALORE
CATWOMAN
CAVALE
Cave of Forgotten Dreams
The cave of the yellow dog (Byambasuren Davaa over)
CECIL B. DEMENTED
CELEBRITY
DE CELESTIJNSE BELOFTE
CELIA
THE CELL
CELL 211
CELLULAR
THE CELLULOID CLOSET
CELOS
THE CEMENT GARDEN
Cemetery of Splendour
LES CENT ET UNE NUITS
CENTER STAGE
CENTRAL DO BRASIL
Central Intelligence
CENTURION
LA CÉRÉMONIE
Certain Women (Previously Unreleased)
CÉSAR ET ROSALIE
Cézanne et moi
CHACUN CHERCHE SON CHAT
CHACUN SON CINÉMA
CHAIN REACTION
CHALET GIRL
CHALK
CHAMANKA
THE CHAMBER
LA CHAMBRE DES OFFICIERS
LA CHAMBRE VERTE
La Chana
CHANDNI CHOWK TO CHINA
The Change-up
CHANGELING
CHANGING LANES
CHAOS (Coline Serreau)
CHAOS (Tony Giglio)
Chapiteau Show
CHAPLIN
Chappie
CHARACHAR
CHARADE
CHARLES CHAPLIN DVD-BOX
CHARLIE AND THE CHOCOLATE FACTORY
CHARLIE ST. CLOUD
CHARLIE WILSON'S WAR
CHARLIE'S ANGELS (2000)
CHARLIE'S ANGELS: FULL THROTTLE
Charlie's Country
CHARLOTTE GRAY
CHARLOTTE'S WEB
THE CHASE
THE CHASER
CHASERS
CHASING AMY
CHASING LIBERTY
Chasing Mavericks
CHASING SLEEP
LA CHASSE AUX PAPILLONS
THE CHATÊAU
CHE PART 1 EN 2
CHE?
CHEAP LUDES
CHEAPER BY THE DOZEN
CHEAPER BY THE DOZEN 2
Check It
Cheerful Weather for the Wedding
Chef
LE CHÊNE
Cherchez Hortense
CHÉRI
The Chernobyl Diaries
CHERRY BLOSSOMS — HANAMI
CHERRY FALLS
Les chevaliers blancs
Les chevaux de Dieu
CHEVOLUTION
Chez nous (Lucas Belvaux over)
Chez nous (Tim Oliehoek)
Chi-Raq
LE CHIAVI DI CASA
CHICAGO
CHICKEN LITTLE
CHICKEN RUN
CHICKIES, BABIES AND WANNABEES
CHIKAMATSU MONOGATARI
Child 44
Child of God
Child's Pose
CHILDREN OF HEAVEN
THE CHILDREN OF HUANG SHI
CHILDREN OF MEN
CHILDREN OF NATURE
CHILL FACTOR
Het Chimpansee Complex
Chimpanzee
CHINA BLUE
CHINA STRIKE FORCE
China's Van Goghs
CHINATOWN
Chinatown (gerestaureerd)
CHINESE BOX
A CHINESE GHOST STORY: THE TSUI HARK ANIMATION
Chips
CHLOE
CHOCOLAT
CHOCOLATE
The Choice
CHOPPER
LES CHORISTES
Chorus
A CHRISTMAS CAROL
Chronic
Chronicle
CHRONICLE OF A DISAPPEARANCE
THE CHRONICLES OF NARNIA — THE LION, THE WITCH AND THE WARDROBE
THE CHRONICLES OF NARNIA: THE VOYAGE OF THE DAWN TREADER
CHRONICLES OF RIDDICK
CHUNGKING EXPRESS
CHUNHYANG
CHUTNEY POPCORN
EL CID, DE LEGENDE
CIDADE BAIXA
CIDADE DE DEUS (CITY OF GOD)
CIDADE DOS HOMENS
THE CIDER HOUSE RULES
Le Ciel Flamand
EL CIELO GIRA
EL CIELO, LA TIERRA Y LA LLUVIA
LA CIÉNAGA
Cigán/The Garden
Cinderella
CINDERELLA MAN
A CINDERELLA STORY
CINÉMA INVISIBLE
CINEMA, ASPIRINES AND VULTURES
La cinquième saison
THE CIRCLE (Jafar Panahi)
The Circle (James Ponsoldt)
CIRCLE OF FRIENDS
Circumstance
CIRCUS
CIRKELIENTJE
Cirkus Columbia
CIRQUE DU FREAK: THE VAMPIRE'S ASSISTANT
CITIZEN KANE
CITIZEN RUTH
Citizenfour
CITY BY THE SEA
CITY HALL
CITY OF ANGELS
CITY OF EMBER
CITY OF GHOSTS (Matt Dillon)
CITY OF INDUSTRY
CITY OF JOY
THE CITY OF LOST CHILDREN
City of Violence
El ciudadano ilustre
A civil action
THE CLAIM
CLAIRE DOLAN
El Clan
Clash
CLASH OF THE TITANS 3D
CLAUDE CHABROL COLLECTIE
CLAUS, OP HANDEN GEDRAGEN
CLEAN
CLEAN, SHAVEN
CLEAR AND PRESENT DANGER
THE CLEARING
CLERKS II: PASSION OF THE CLERKS
CLICK
THE CLIENT
CLIFFHANGER
Cloaca
CLOCKERS
CLOCKSTOPPERS
Cloclo
CLOSE TO HOME
CLOSER
CLOSING THE RING
Cloud Atlas
Clouds of Sils Maria
CLOVERFIELD
El Club (Pablo Larraín over)
Club Sándwich
De club van Sinterklaas & de pietenschool
De club van Sinterklaas & de verdwenen schoentjes
De club van Sinterklaas & geblaf op de pakjesboot
De club van Sinterklaas & het geheim van de speelgoeddokter
De Club van Sinterklaas & het pratende paard
CLUB ZEUS
CLUELESS
COACH CARTER
COBB
COCKFIGHTER
Coco
COCO AVANT CHANEL
COCO CHANEL & IGOR STRAVINSKY
CODE 46
Code Blue
CODE INCONNU
Code M
COFFEE AND CIGARETTES
Cold Breezes
COLD COMFORT FARM
COLD FEVER
The Cold Light of Day (Mabrouk El Mechri)
THE COLD LIGHT OF DAY (Rudolf van den Berg)
COLD SOULS
COLLATERAL
Collateral Beauty
COLLATERAL DAMAGE
LE COLLIER PERDU DE LA COLOMBE
Colombiana
COLOR OF NIGHT
Il colore nascosto delle cose (Silvio Soldini over)
COLPO DI LUNA
COMANDANTE
COMBAT SHOCK
Les combattants
A COMÉDIA DE DEUS
COMEDIAN HARMONISTS
Coming Home
Comme un chef
Comme un homme
COMME UNE IMAGE
LA COMMUNE
COMO AGUA PARA CHOCOLATE
THE COMPANY
COMPANY MAN
The Company Men
Company Orheim
The Company You Keep
COMPASSIONATE SEX
Complete Unknown
The Complex
Compostella
Computer Chess
LA COMUNIDAD
CON AIR
Conan The Barbarian 3D
LE CONCERT
THE CONCIERGE
Concussion
CONDUCTING MAHLER
CONFESSION, FROM THE COMMANDER'S DIARY
Le confessioni
CONFESSIONS OF A DANGEROUS MIND
CONFESSIONS OF A SHOPAHOLIC
CONFESSIONS OF A TEENAGE DRAMA QUEEN
CONFIDENCE
CONFIDENCES TROP INTIMES
CONFITUUR
Il conformista (Thuiskijken)
CONGO
CONGORAMA
The Congress
The Conjuring
The Conjuring 2
CONNY & CARLA
La conquête
LE CONSEGUENZE DELL'AMORE
CONSENTING ADULTS
CONSPIRACY THEORIE
The Conspirator
CONSPIRATORS OF PLEASURE
THE CONSTANT GARDENER
CONSTANTINE
CONTACT
Contagion
CONTAINER
CONTE D'AUTOMNE
CONTE D'ÉTÉ
CONTE D'HIVER
UN CONTE DE NOËL
THE CONTENDER
Contraband
CONTRACORRIENTE
CONTRE TOI
CONTROL
LES CONVOYEURS ATTENDENT
COOKIE'S FORTUNE
COOL
COOL & CRAZY
Cool Girls
COOL RUNNINGS
THE COOLER
COP LAND
COPACABANA
COPIE CONFORME
COPS VS. THUGS (KENKEI TAI SOSHIKI BORYOKU)
COPYCAT
COPYING BEETHOVEN
CORAJE
CORALINE EN DE GEHEIME DEUR
CORDERO DE DIOS (LAMB OF GOD)
THE CORE
Corman's World: Exploits of a Hollywood Rebel
Corn Island
Cornelis
CORPSE BRIDE
THE CORRIDOR
CORRINA, CORRINA
THE CORRUPTOR
Corta
CORTO MALTESE: LA COUR SECRÈTE DES ARCANES
COSAVOGLIODIPIÙ
Cosmopolis
COSTA BRAVA
COSTA!
A COUCH IN NEW YORK
The Counselor
THE COUNT OF MONTE CRISTO
Countdown to Zero
COUNTERPARTS (GEGENÜBER)
THE COUNTRY TEACHER
LE COUPERET
UN COUPLE EPATANT
COUPLES RETREAT
COURAGE UNDER FIRE
COURTING COURTNEY
COUSIN BETTE
THE COVE
COWBOY BEBOP: THE MOVIE
THE COWBOY WAY
Les cowboys
Cowboys & Aliens
COWBOYS IN KOSOVO
CQ
Crab Trap
CRADLE 2 THE GRAVE
THE CRAFT
CRANK
CRASH (David Cronenberg)
CRASH (Paul Haggis)
THE CRAZIES
Crazy (Workshop Filmkritiek)
CRAZY HEART
CRAZY IN ALABAMA
Crazy, Stupid, Love
CRAZY/BEAUTIFUL
CREATION
Creative Control
Creed
CREEP
CREMASTER MARATHON
CREPUSCULE
CRIME D'AMOUR
EL CRIMEN DEL PADRE AMARO
CRIMEN FERPECTO
CRIMES OF THE FUTURE
Criminal
Criminal Activities
CRIMSON GOLD
Crimson Peak
CRIMSON RIVERS 2
CRIMSON TIDE
LA CRISE
CRITICAL DECISION
CROCODILE DUNDEE IN LOS ANGELES
Les croix de bois
CRÓNICA DE UNA FUGA
CRONICAS
CRONOS
The Croods
CROOKLYN
CROSS FATE
THE CROSSING
THE CROSSING GUARD
CROSSING OVER
CROSSING THE BRIDGE: THE SOUND OF ISTANBUL
CROSSROADS
CROUCHING TIGER, HIDDEN DRAGON
THE CROW
THE CROW: CITY OF ANGELS
THE CRUCIBLE
The Crucifixion
CRUEL INTENTIONS
Crulic: The Path to Beyond
CRUMB
CRUSH
THE CRUSH
CRUSH PROOF
LA CRUZ
CRYING FREEMAN
THE CRYING GAME
CUBA FELIZ
Cuban Fury
THE CUP
CURDLED
THE CURE
CURE & PULSE
Cure for Pain
A Cure for Wellness
CURFEW
THE CURIOUS CASE OF BENJAMIN BUTTON
CURSE OF THE GOLDEN FLOWER
THE CURSE OF THE JADE SCORPION
CURSED
EL CUSTODIO
CUTTHROAT ISLAND
THE CUTTING EDGE
CYCLO
CYPHER
CYRUS