La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Theater op straat

A CAIXA

Portugal, 1994 | Manoel de Oliveira
Januari 1996 wordt de filmmaand van Manoel de Oliveira. De Vereniging van Brabantse Filmtheaters organiseert een zes weken durend retrospectief in elf steden. Daarnaast is er de dubbele uitbreng van de eerste en laatste film van de Portugese meester: Aniki-Bóbó uit 1942 en A caixa uit 1994. Wellicht dat de fascinatie voor De Oliveira van een kleine schare liefhebbers nu eindelijk overslaat naar een breder publiek.

De Portugese filmmaker Manoel de Oliveira is van 12 december 1908. Hij is dus bijna net zo oud als de filmkunst zelf. Na tussen 1933 en 1939 enkele korte documentaires gemaakt te hebben, draaide De Oliveira in 1942 zijn eerste speelfilm Aniki-Bóbó. Met wisselende en vaak lange tussenpozen — tussen zijn debuut en zijn tweede speelfilm Acto da primavera liggen bijvoorbeeld meer dan twintig jaar — werkte hij gestadig verder aan zijn oeuvre. De internationale erkenning kwam in 1981, met de film Francisca. Het is echter pas sinds eind jaren tachtig dat De Oliveira definitief is doorgebroken, en dat is in dit geval dan nog een relatief begrip. Met een energie en een creativiteit die voor een man van zijn leeftijd vrij uitzonderlijk is, maakt hij de laatste jaren gemiddeld een film per jaar. Neen of de ijdele roem van bevelen (1990), A divina comédia (1991) en Vale Abraão (1993) hebben hem, volgens veel filmcritici, definitief een plaats bezorgd tussen Europese filmgrootheden als Bergman, Fellini en Antonioni.

Buster Keaton
Aniki-Bóbó is een kleine zwart-wit film over een stel kinderen in de volkswijken van Porto. Alle elementen die zo kenmerkend zijn voor de latere films van De Oliviera zijn al aanwezig: de aandacht voor grote thema's als liefde, trouw en eerlijkheid, de theatrale enscenering en de rustige, bij vlagen zelfs minimale cameravoering.
De Oliveira's stijl wordt wel vergeleken met die van de eerste generatie filmakers, waaronder George Méliès en D.W. Griffith. In Aniki-Bóbó brengt De Oliveira op een subtiele wijze een ode aan een andere filmlegende, namelijk Buster Keaton. De overeenkomst, zowel qua uiterlijk als in mimiek, tussen het enige belangrijke volwassen personage in de film en de legendarische komiek is te groot om toevallig te zijn. Het gaat om een winkelier die die door zijn verzoenende en begripvolle optreden de kinderen op het rechte pad houdt.
De verhaallijn is erg simpel, maar De Oliveira slaagt er toch in om met eenvoudige middelen een duidelijke spanning op te bouwen. Het centrale uitgangspunt is de liefde van twee jongens voor hetzelfde meisje. Geen enkel middel, van de diefstal van een pop tot aan een nachtelijke escapade over de daken van de huizen, wordt onbeproefd gelaten om het meisje te veroveren. De strijd tussen de jongens neemt een dramatische wending, maar het einde is niet noodlottig.
Net als de grondleggers van de filmkunst heeft De Oliveira in dit debuut uit 1942 een nachtmerrie gevisualiseerd door verschillende beelden over elkaar te leggen. Het is een procédé dat nog maar zelden in serieuze films wordt toegepast, maar dat toch zeer effectvol kan zijn.

Bedelaarskistje
"Een portret van de mensheid, voorgesteld via een groep arme en marginale mensen." Zo omschreef De Oliveira zelf zijn film A caixa uit 1994. Getrouw aan zijn voorliefde voor het theater kenmerkt de film zich door een duidelijke eenheid van plaats en tijd. Het enige decor is de trapsgewijs oplopende straat van een arme wijk in Lissabon. Er vinden uitsluitend kleine, schijnbaar betekenisloze dialoogjes plaats, waarbij iedereen vooral over van alles en nog wat loopt te klagen. De statische enscenering is op zich geen probleem. De gesprekjes en ontmoetingen tussen de bewoners en de bezoekers van het straatje zijn echter bij vlagen zo oppervlakkig en gekunsteld dat de film het laatste restje vaart verliest.
Het middelpunt van de straat is een oude, blinde man en zijn van de overheid gekregen bedelaarskistje. Niet iedereen in de buurt is hem welgezind. Terwijl de film voor het grootste gedeelte rustig voortkabbelt, neemt hij aan het einde plotseling een even snelle als heftige wending. Het kistje wordt gestolen, de schoonzoon van de blinde man doodt een vermoedelijke dader en moet naar het gevang en de oude man zelf pleegt tot slot zelfmoord in het bijzijn van zijn dochter.
Om het parabel-karakter van zijn film te benadrukken tovert De Oliveira vervolgens een soort elfen tevoorschijn die dansend over de trappen van het straatje bewegen. Je kan het een aardige vondst noemen, maar net zo goed een stijlbreuk die al te abrupt opduikt. In de epiloog die daarop volgt zien we hoe de dochter van de blinde man haar ongelukkige relaas op een handige manier te gelde maakt. Misschien is het einde bedoeld als een verwijzing naar het soms parasitaire karakter van kunstenaars. Ze gebruiken het ongeluk van anderen voor het maken van hun kunstwerken. De Oliveira zelf zal die interpretatie bevestigen noch ontkennen. "Laat de kijker zelf maar op zoek gaan naar de spirituele waarden in mijn films", zo verklaarde hij ooit in een interview.

François Stienen

Retrospectief Manoel de Oliveira
Van 4 januari t/m 14 februari: acht films van De Oliveira in elf steden. Informatie: Vereniging van Brabantse Filmtheaters, 076-5303197.



top
A CAIXA

Januari 1996 #163

Produktie
Paulo Branco
Regie
Manoel de Oliveira
Scenario
Manoel de Oliveira, gebaseerd op een toneelstuk van Prista Monteiro
Camera
Mario Barroso
Montage
Manoel de Oliveira
Valerie Loiseleux
Met
Luis Miguel Cintra
Isabel Ruth
Glícinia Quartin

Kleur, 96 minuten

Distributie
NFM/IAF
Te zien
vanaf 4 januari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


C

C'EST ARRIVÉ PRÈS DE CHEZ VOUS
C'EST DÉJÀ L'ÉTÉ
C'EST PAS MOI, JE LE JURE!
C'EST QUOI LA VIE?
C.R.A.Z.Y.
ÇA COMMENCE AUJOURD'HUI
CABIN FEVER
The Cabin in the Woods
CABLE GUY
CACHÉ
CACHORRO
CADILLAC GIRLS
Caesar Must Die
Cafard
Café de Flore
CAFE DE LOS MAESTROS
CAFÉ FLESH
Café Society
IL CAIMANO
Câini
CAIRO TIME
A CAIXA
CALENDAR
CALENDAR GIRLS
CALIFORNIA DREAMIN' (ENDLESS)
CALIMUCHO
Call Girl
CALLE 54
EL CALLEJON DE LOS MILAGROS
CALLING E.T.
CALVAIRE
Calvary (Previously Unreleased)
Camille Claudel 1915
The Campaign
CAN'T U HEAR ME SINGIN'
CANADIEN BACON
CANDY
CANDY
EL CANT DELS OCELLS
LA CANTANTE DE TANGO
The Canyons
CAOS CALMO
CAÓTICA ANA
CAPITÃES DE ABRIL
Il capitale umano
CAPITALISM, A LOVE STORY
CAPOTE
Capsule (Imagine)
CAPTAIN ABU RAED
Captain America: Civil War
Captain America: The First Avenger 3D
Captain America: The Winter Soldier 3D
CAPTAIN CORELLI'S MANDOLIN
Captain Fantastic
Captain Phillips
Capture the Flag (Race naar de maan)
CAPTURING THE FRIEDMANS
CARAMEL
CARAVAGGIO
CAREER GIRLS
CARGO
CARGO 200
CARLA'S LIST
CARLA'S SONG
CARLITO'S WAY
CARMEN MEETS BORAT
CARMEN VAN HET NOORDEN
Carnage
Carnival
CARNIVÀLE
Carnotstraat 17
CARO DIARIO
Carol
Carrie
CARRIERS
CARRINGTON
CARS
Cars 2 (NL)
Cars 3
Cartas da guerra (Ivo Ferreira over)
CASA DE LAVA
CASA DE LOS BABYS
CASABLANCA
CASANEGRA
CASANOVA
CASE 39
CASHBACK
CASINO
CASINO ROYALE
CASPER
Casper & Emma
Casper & Emma de bergen in
Casper en Emma op safari
CASSANDRA'S DREAM
Casse-tête chinois
CASSHERN
CAST AWAY
casting a glance
CASTINGX
THE CASTLE
THE CAT IN THE HAT
THE CAT RETURNS
Catch 44
CATCH A FIRE
CATCH ME IF YOU CAN
CATERINA VA IN CITTÀ
CATFISH
CATS & DOGS: DE WRAAK VAN KITTY GALORE
CATWOMAN
CAVALE
Cave of Forgotten Dreams
The cave of the yellow dog (Byambasuren Davaa over)
CECIL B. DEMENTED
CELEBRITY
DE CELESTIJNSE BELOFTE
CELIA
THE CELL
CELL 211
CELLULAR
THE CELLULOID CLOSET
CELOS
THE CEMENT GARDEN
Cemetery of Splendour
LES CENT ET UNE NUITS
CENTER STAGE
CENTRAL DO BRASIL
Central Intelligence
CENTURION
LA CÉRÉMONIE
Certain Women (Previously Unreleased)
CÉSAR ET ROSALIE
Cézanne et moi
CHACUN CHERCHE SON CHAT
CHACUN SON CINÉMA
CHAIN REACTION
CHALET GIRL
CHALK
CHAMANKA
THE CHAMBER
LA CHAMBRE DES OFFICIERS
LA CHAMBRE VERTE
La Chana
CHANDNI CHOWK TO CHINA
The Change-up
CHANGELING
CHANGING LANES
CHAOS
CHAOS
Chapiteau Show
CHAPLIN
Chappie
CHARACHAR
CHARADE
CHARLES CHAPLIN DVD-BOX
CHARLIE AND THE CHOCOLATE FACTORY
CHARLIE ST. CLOUD
CHARLIE WILSON'S WAR
CHARLIE'S ANGELS (2000)
CHARLIE'S ANGELS: FULL THROTTLE
Charlie's Country
CHARLOTTE GRAY
CHARLOTTE'S WEB
THE CHASE
THE CHASER
CHASERS
CHASING AMY
CHASING LIBERTY
Chasing Mavericks
CHASING SLEEP
LA CHASSE AUX PAPILLONS
THE CHATÊAU
CHE PART 1 EN 2
CHE?
CHEAP LUDES
CHEAPER BY THE DOZEN
CHEAPER BY THE DOZEN 2
Cheerful Weather for the Wedding
Chef
LE CHÊNE
Cherchez Hortense
CHÉRI
The Chernobyl Diaries
CHERRY BLOSSOMS — HANAMI
CHERRY FALLS
Les chevaliers blancs
Les chevaux de Dieu
CHEVOLUTION
Chez nous
Chez nous (Lucas Belvaux over)
Chi-Raq
LE CHIAVI DI CASA
CHICAGO
CHICKEN LITTLE
CHICKEN RUN
CHICKIES, BABIES AND WANNABEES
CHIKAMATSU MONOGATARI
Child 44
Child of God
Child's Pose
CHILDREN OF HEAVEN
THE CHILDREN OF HUANG SHI
CHILDREN OF MEN
CHILDREN OF NATURE
CHILL FACTOR
Het Chimpansee Complex
Chimpanzee
CHINA BLUE
CHINA STRIKE FORCE
China's Van Goghs
CHINATOWN
Chinatown (gerestaureerd)
CHINESE BOX
A CHINESE GHOST STORY: THE TSUI HARK ANIMATION
Chips
CHLOE
CHOCOLAT
CHOCOLATE
The Choice
CHOPPER
LES CHORISTES
Chorus
A CHRISTMAS CAROL
Chronic
Chronicle
CHRONICLE OF A DISAPPEARANCE
THE CHRONICLES OF NARNIA — THE LION, THE WITCH AND THE WARDROBE
THE CHRONICLES OF NARNIA: THE VOYAGE OF THE DAWN TREADER
CHRONICLES OF RIDDICK
CHUNGKING EXPRESS
CHUNHYANG
CHUTNEY POPCORN
EL CID, DE LEGENDE
CIDADE BAIXA
CIDADE DE DEUS (CITY OF GOD)
CIDADE DOS HOMENS
THE CIDER HOUSE RULES
Le Ciel Flamand
EL CIELO GIRA
EL CIELO, LA TIERRA Y LA LLUVIA
LA CIÉNAGA
Cigán/The Garden
Cinderella
CINDERELLA MAN
A CINDERELLA STORY
CINÉMA INVISIBLE
CINEMA, ASPIRINES AND VULTURES
La cinquième saison
THE CIRCLE
The Circle
CIRCLE OF FRIENDS
Circumstance
CIRCUS
CIRKELIENTJE
Cirkus Columbia
CIRQUE DU FREAK: THE VAMPIRE'S ASSISTANT
CITIZEN KANE
CITIZEN RUTH
Citizenfour
CITY BY THE SEA
CITY HALL
CITY OF ANGELS
CITY OF EMBER
CITY OF GHOSTS
CITY OF INDUSTRY
CITY OF JOY
THE CITY OF LOST CHILDREN
City of Violence
El ciudadano ilustre
A civil action
THE CLAIM
CLAIRE DOLAN
El Clan
Clash
CLASH OF THE TITANS 3D
CLAUDE CHABROL COLLECTIE
CLAUS, OP HANDEN GEDRAGEN
CLEAN
CLEAN, SHAVEN
CLEAR AND PRESENT DANGER
THE CLEARING
CLERKS II: PASSION OF THE CLERKS
CLICK
THE CLIENT
CLIFFHANGER
Cloaca
CLOCKERS
CLOCKSTOPPERS
Cloclo
CLOSE TO HOME
CLOSER
CLOSING THE RING
Cloud Atlas
Clouds of Sils Maria
CLOVERFIELD
El Club (Pablo Larraín over)
Club Sándwich
De club van Sinterklaas & de pietenschool
De club van Sinterklaas & de verdwenen schoentjes
De club van Sinterklaas & geblaf op de pakjesboot
De club van Sinterklaas & het geheim van de speelgoeddokter
De Club van Sinterklaas & het pratende paard
CLUB ZEUS
CLUELESS
COACH CARTER
COBB
COCKFIGHTER
COCO AVANT CHANEL
COCO CHANEL & IGOR STRAVINSKY
CODE 46
Code Blue
CODE INCONNU
Code M
COFFEE AND CIGARETTES
Cold Breezes
COLD COMFORT FARM
COLD FEVER
The Cold Light of Day
THE COLD LIGHT OF DAY
COLD SOULS
COLLATERAL
Collateral Beauty
COLLATERAL DAMAGE
LE COLLIER PERDU DE LA COLOMBE
Colombiana
COLOR OF NIGHT
COLPO DI LUNA
COMANDANTE
COMBAT SHOCK
Les combattants
A COMÉDIA DE DEUS
COMEDIAN HARMONISTS
Coming Home
Comme un chef
Comme un homme
COMME UNE IMAGE
LA COMMUNE
COMO AGUA PARA CHOCOLATE
THE COMPANY
COMPANY MAN
The Company Men
Company Orheim
The Company You Keep
COMPASSIONATE SEX
Complete Unknown
The Complex
Compostella
Computer Chess
LA COMUNIDAD
CON AIR
Conan The Barbarian 3D
LE CONCERT
THE CONCIERGE
Concussion
CONDUCTING MAHLER
CONFESSION, FROM THE COMMANDER'S DIARY
Le confessioni
CONFESSIONS OF A DANGEROUS MIND
CONFESSIONS OF A SHOPAHOLIC
CONFESSIONS OF A TEENAGE DRAMA QUEEN
CONFIDENCE
CONFIDENCES TROP INTIMES
CONFITUUR
Il conformista (Thuiskijken)
CONGO
CONGORAMA
The Congress
The Conjuring
CONNY & CARLA
La conquête
LE CONSEGUENZE DELL'AMORE
CONSENTING ADULTS
CONSPIRACY THEORIE
The Conspirator
CONSPIRATORS OF PLEASURE
THE CONSTANT GARDENER
CONSTANTINE
CONTACT
Contagion
CONTAINER
CONTE D'AUTOMNE
CONTE D'ÉTÉ
CONTE D'HIVER
UN CONTE DE NOËL
THE CONTENDER
Contraband
CONTRACORRIENTE
CONTRE TOI
CONTROL
LES CONVOYEURS ATTENDENT
COOKIE'S FORTUNE
COOL
COOL & CRAZY
Cool Girls
Cool Girls
COOL RUNNINGS
THE COOLER
COP LAND
COPACABANA
COPIE CONFORME
COPS VS. THUGS (KENKEI TAI SOSHIKI BORYOKU)
COPYCAT
COPYING BEETHOVEN
CORAJE
CORALINE EN DE GEHEIME DEUR
CORDERO DE DIOS (LAMB OF GOD)
THE CORE
Corman's World: Exploits of a Hollywood Rebel
Corn Island
Cornelis
CORPSE BRIDE
THE CORRIDOR
CORRINA, CORRINA
THE CORRUPTOR
Corta
CORTO MALTESE: LA COUR SECRÈTE DES ARCANES
COSAVOGLIODIPIÙ
Cosmopolis
COSTA BRAVA
COSTA!
A COUCH IN NEW YORK
The Counselor
THE COUNT OF MONTE CRISTO
Countdown to Zero
COUNTERPARTS (GEGENÜBER)
THE COUNTRY TEACHER
LE COUPERET
UN COUPLE EPATANT
COUPLES RETREAT
COURAGE UNDER FIRE
COURTING COURTNEY
COUSIN BETTE
THE COVE
COWBOY BEBOP: THE MOVIE
THE COWBOY WAY
Les cowboys
Cowboys & Aliens
COWBOYS IN KOSOVO
CQ
Crab Trap
CRADLE 2 THE GRAVE
THE CRAFT
CRANK
CRASH
CRASH
THE CRAZIES
Crazy (Workshop Filmkritiek)
CRAZY HEART
CRAZY IN ALABAMA
Crazy, Stupid, Love
CRAZY/BEAUTIFUL
CREATION
Creative Control
Creed
CREEP
CREMASTER MARATHON
CREPUSCULE
CRIME D'AMOUR
EL CRIMEN DEL PADRE AMARO
CRIMEN FERPECTO
CRIMES OF THE FUTURE
Criminal
Criminal Activities
CRIMSON GOLD
Crimson Peak
CRIMSON RIVERS 2
CRIMSON TIDE
LA CRISE
CRITICAL DECISION
CROCODILE DUNDEE IN LOS ANGELES
Les croix de bois
CRÓNICA DE UNA FUGA
CRONICAS
CRONOS
The Croods
CROOKLYN
CROSS FATE
THE CROSSING
THE CROSSING GUARD
CROSSING OVER
CROSSING THE BRIDGE: THE SOUND OF ISTANBUL
CROSSROADS
CROUCHING TIGER, HIDDEN DRAGON
THE CROW
THE CROW: CITY OF ANGELS
THE CRUCIBLE
The Crucifixion
CRUEL INTENTIONS
Crulic: The Path to Beyond
CRUMB
CRUSH
THE CRUSH
CRUSH PROOF
LA CRUZ
CRYING FREEMAN
THE CRYING GAME
CUBA FELIZ
Cuban Fury
THE CUP
CURDLED
THE CURE
CURE & PULSE
Cure for Pain
A Cure for Wellness
CURFEW
THE CURIOUS CASE OF BENJAMIN BUTTON
CURSE OF THE GOLDEN FLOWER
THE CURSE OF THE JADE SCORPION
CURSED
EL CUSTODIO
CUTTHROAT ISLAND
THE CUTTING EDGE
CYCLO
CYPHER
CYRUS
The Conjuring 2