Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
De kritische massa van Parijs

Nocturama (Bertrand Bonello over) (Previously Unreleased)

Frankrijk/Duitsland/België, 2016 | Bertrand Bonello
Bertrand Bonello maakte met het omstreden Nocturama een film over terroristen, die niet over terrorisme gaat. 'Ik wilde het gevoel overbrengen van een wereld waarin alles op ontploffen staat.'

Door Joost Broeren-Huitenga

Nee, houdt regisseur Bertrand Bonello stellig vol: zijn film Nocturama is niet beïnvloed door de terroristische aanslagen in Parijs in november 2015. Noch door de aanslag bij Charlie Hebdo in januari van dat jaar. Het idee voor de film stamt al uit 2011, het scenario schreef hij in 2014, en in november 2015 had hij de eerste montage al af.
De vraag is logisch, snapt ook Bonello: zijn film toont gebeurtenissen die huiveringwekkend dicht bij de realiteit van de Parijse aanslagen ligt. Nocturama draait om zeven jongeren, tieners van diverse afkomst, die drie gelijktijdige aanslagen plegen op prominente doelwitten in het centrum van Parijs. De eerste helft van de film toont de planning en uitvoering van de aanslagen; in de tweede helft duikt de groep 's nachts onder in een verlaten warenhuis.
De oorsprong van de film ligt bij de gebeurtenis die zo veel van onze huidige geopolitieke realiteit bepaalde: de aanslagen van 11 september 2001, à propos Bonello's verjaardag. "De mise-en-scène van die aanslagen, de schaal ervan, was zo extreem spectaculair. Een aanslag op één gebouw is al iets, maar vier tegelijk is een overdonderende productie."
Als de aanslagen van 2015 al invloed hadden, zegt Bonello, was dat omdat hij er afstand van wilde houden. Nocturama gaat niet over die aanslagen, en misschien zelfs niet over terrorisme. Bonello: "Ik wilde het hebben over de extreem gespannen sfeer in mijn thuisstad. Natuurlijk begrijp ik dat de recente aanslagen invloed hebben op hoe mensen naar de film zullen kijken. Het is onmogelijk om er niet allerlei verbanden met de realiteit in te zien. Maar dat mocht niet de overhand krijgen."

Nachtdieren
Precies daarom veranderde Bonello op het laatste moment de titel van de film. De werktitel Paris est une fête ontleende hij aan de Franse vertaling van Hemingways memoire A Moveable Feast. "Maar na de aanslagen werd dat boek plotseling weer enorm populair; het werd een symbool van menselijke saamhorigheid. Dat dwong me de titel veranderen: het verband met de realiteit was te sterk en ik wilde het publiek niet zo duidelijk een interpretatie opdringen."
De nieuwe titel ontleende Bonello aan een album van Nick Cave — "niet zijn beste werk, maar toch" — maar hij knipoogt er ook mee naar een andere inspiratiebron: Bret Easton Ellis' roman Glamorama, waarin een groep leeghoofdige modellen en acteurs een terroristisch netwerk vormt. "Het abstracte van de titel Nocturama bevalt me, de fantasmagorie die het oproept, een 'visioen van de nacht'. Cave wees me erop dat hij het woord niet heeft verzonnen: in dierentuinen is een nocturama het verblijf van de nachtdieren. Dat wist ik niet, maar het sluit perfect aan op de tweede helft van de film."
Daar ligt in feite het hart van Nocturama. De eerste helft is opgebouwd als een thriller, waarin vlotte montage en de door Bonello zelf gecomponeerde muziek je naar de onontkoombare geweldsuitbarsting voeren. Het zwijgzame zevental beweegt zich in een zorgvuldige choreografie door de stad in voorbereiding op het grote moment. Bonello springt heen en weer in de tijd om de gelijktijdigheid van hun acties te benadrukken en mengt daar flashbacks doorheen die tonen hoe ze de aanslag voorbereiden — maar uitdrukkelijk niet waarom ze dat doen. Als er al politieke statements gemaakt worden, is dat omdat ze tussen de planning door ook gewoon moeten stampen voor een proefwerk. Bonello: "Voor mij is het 'waarom' verpakt in de doelwitten die ze kiezen — de wolkenkrabber van een multinational, het ministerie van Binnenlandse Zaken, een standbeeld van Jeanne d'Arc — en in hun achtergronden, wie ze zijn. Dat hoef ik niet uit te leggen."



Afgewezen door Cannes
Het waarom verdwijnt in het tweede, nachtelijke deel van de film nog verder naar de achtergrond. Verschanst in het verlaten warenhuis is van daadkracht geen sprake meer en lijkt de tijd tot stilstand te komen. De tieners doen zich tegoed aan de producten van de moderne consumptiemaatschappij. Ze passen nieuwe kleren, draaien hun favoriete popsongs op geluidsinstallaties van duizenden euro's, trekken dure flessen drank open en zappen op meerdere megaschermen tegelijk langs beelden van de nasleep van hun acties.
Die weigering om een oorzaak of motief aan te wijzen, verklaart meteen de felle kritiek op Bonello's film toen die vorig jaar in Frankrijk uitkwam. Eerder had Filmfestival Cannes de film al afgewezen omdat het onderwerp, minder dan een halfjaar na de aanslagen, te dichtbij kwam. In dat overspannen klimaat voelde een film over terrorisme, die het terrorisme niet expliciet afwijst, als zout in een open wond.
Maar Nocturama gaat in essentie niet over terrorisme, maar juist over dat overspannen klimaat waarin we leven, zegt Bonello. "Ik wilde het gevoel overbrengen van een extreem gespannen moderne wereld waarin alles op ontploffen staat. De onrust van de jeugd voel ik in Parijs al jaren om me heen, elke keer dat ik in de metro stap of de krant opensla of gesprekken in de kroeg hoor. Het ging mij niet om de problemen die we allang kennen, zoals het geweld in de banlieues. Ik wil laten zien dat deze onvrede bij de jeugd universeler is."

Jeugdige utopie
Precies daarom was het belangrijk dat de personages echt jongeren zijn: middelbare scholieren dus en geen studenten. "Als ze ouder zouden zijn, zou het een compleet andere film zijn. Als tiener ben je nog niet echt begonnen aan het volwassen leven, je hebt nog dromen. Die naïviteit vind ik interessant. Alle revoluties in de wereldgeschiedenis zijn begonnen door jongeren: revolutie vereist geloof in een utopie en een zekere romantiek. Ik heb tijdens de casting ook iets oudere acteurs gezien, maar dat voelde anders, zelfs al waren ze maar 26 of 28. Dezelfde teksten en handelingen worden duisterder en pessimistischer als je die jeugdige utopie verwijdert."
De zeven hoofdrollen worden dus gespeeld door zeven jonge acteurs, vrijwel allemaal zonder noemenswaardige acteerervaring. Bonello: "Mijn theorie was dat ik met de mise-en-scène en het camerawerk iets fictiefs zou brengen, en dat zij juist documentaire-achtig zouden zijn. Uiteraard pakt een film altijd anders uit dan je op voorhand denkt, maar ik hoop dat ik daarin in ieder geval geslaagd ben. Elke film zit ergens tussen droom en realiteit: de droom die je hebt als je in je studeerkamer zit te schrijven, en de realiteit die je hebt op de set. Als er te veel droom is, is het onmogelijk de film te maken; met te veel realiteit wordt de film saai."
Maar juist fictie maken van iets wat zo pijnlijk reëel is, kwam Bonello op kritiek te staan. Zijn esthetiseren kan misverstaan worden als trivialiseren, of erger, als goedpraten van het geweld. Bonello gebruikt de ingrediënten van een sociaal-realistische film — zoals een opstand tegen de gevestigde orde — maar verwerpt zowel het sociale als het realisme. Dat roept weerstand op. En juist daardoor is het schemergebied tussen droom en daad dat hij in Nocturama schetst, zo de moeite waard.


top
Nocturama (Bertrand Bonello over) (Previously Unreleased)

Juli/augustus 2017 #400

Productie
Alice Girard
Edouard Weil
Regie, scenario en muziek
Bertrand Bonello
Camera
Léo Hinstin
Montage
Fabrice Rouaud
Art direction
Katia Wyszkop
Met
Finnegan Oldfield
Vincent Rottiers
Hamza Meziani
Manal Issa
Martin Guyot
Jamil McCraven
Laure Valentinelli

Kleur, 130 minuten

Distributie
Cinéart (Previously Unreleased)
Te zien
vanaf 20 juli

Elke zomer stellen filmmuseum EYE en de Filmkrant een programma samen van niet-uitgebrachte films die een groot scherm verdienen. Ze zijn afwisselend in EYE, de Filmhallen en The Movies in Amsterdam te zien en in filmtheaters in het land. De première­vertoningen in Amsterdam zullen door medewerkers van de Filmkrant worden ingeleid. Het programma loopt met nog eens drie films door in augustus/september.

Ga voor alle bioscopen
en speeltijden naar
MrMovie.nl

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


A

À BOUT DE SOUFFLE
À bras ouverts
A DEMAIN
A DIVINA COMÉDIA
À l'aveugle
A L'ORIGINE
A la Cantábrica
A LA PLACE DU COEUR
À LA VERTICALE DE L'ÉTÉ
À MA SOEUR (FAT GIRL)
À MAINS NUES
À perdre la raison
À TOUT DE SUITE
A TOUTE VITESSE
A VENDRE
THE A-TEAM
A.I. Artificial Intelligence
A.K.A.
AALTRA
Aanmodderfakker
AANRIJDING IN MOSCOU
DE AAP
Abduction
THE ABDUCTION CLUB
ABEL
ABELTJE
ABGESCHMINKT
ABOUNA
ABOUT A BOY
ABOUT ADAM
ABOUT ELLY
About Last Night
ABOUT SCHMIDT
About Time
Above Us All
El abrazo de la serpiente
EL ABRAZO PARTIDO
LOS ABRAZOS ROTOS
ABRE LOS OJOS
Abrir puertas y ventanas
ABSOLUTE GIGANTEN
ABSOLUTE POWER
Absolutely Fabulous: The Movie
Las acacias
ACCELERATOR
ACCIDENTAL HERO
THE ACCIDENTAL HUSBAND
THE ACCIDENTAL SPY
ACCION MUTANTE
L' ACCOMPAGNATRICE
The Accountant
ACE VENTURA: PET DETECTIVE
ACE VENTURA: WHEN NATURE CALLS
Achtste-groepers huilen niet
THE ACID HOUSE
ACROSS THE UNIVERSE
The Act of Killing
Act of Valor
ADAM & PAUL
ADAM'S APPLES
ADAM'S RIB
ADAPTATION.
ADDAMS FAMILY VALUES
ADDICTED TO LOVE
ADDO, KONING DER DIEREN
ADELHEID
Adem
Adieu au langage
Adieu Berthe
ADIEU FORAIN
ADIEU, PLANCHER DES VACHES!
Les adieux à la Reine
Adios Amigos
THE ADJUSTMENT BUREAU
Admission
ADORATION
ADRENALINE
ADRIENN PAL
ADRIFT
ADVENTURELAND
THE ADVENTURES OF PLUTO NASH
THE ADVENTURES OF PRISCILLA, QUEEN OF THE DESERT
The Adventures of Tintin
L' ADVERSAIRE
ADVOCAAT VAN DE HANEN
ADVOCAATJE LEEF JE NOG?
AE FOND KISS
AEON FLUX
AFBLIJVEN
AFFAIR PLAY
UNE AFFAIRE DE GOÛT
LES AFFINITÉS ÉLECTIVES
AFFLICTION
AFRAID OF THE DARK
ÀFRICA
AFRICA UNITED
THE AFRICAN QUEEN
African Safari
Afscheid van de maan
After Earth
AFTER LIFE
After the Storm
AFTER THE SUNSET
After the Tone
AFTER THE WEDDING
AFTERGLOW
Aftermath
AFTERSCHOOL
AGAINST THE ROPES
AGATA E LA TEMPESTA
The Age of Adaline
THE AGE OF INNOCENCE
AGENT CODY BANKS
AGENT CODY BANKS 2
AGORA
THE AGRONOMIST
AGUA FRÍA DEL MAR
AI NO SHINSEKAI (A NEW LOVE IN TOKYO/TOKYO DECADENCE 2)
Ai Weiwei: Never Sorry
AILEEN: LIFE AND DEATH OF A SERIAL KILLER
AIMÉE & JAGUAR
Ain't Them Bodies Saints
AIR BUD
AIR BUD: DE TOPSCOORDER
UN AIR DE FAMILLE
AIR DOLL
AIR FORCE ONE
AIRHEADS
Aita
AJAMI
AJAX — DAAR HOORDEN ZIJ ENGELEN ZINGEN
ALAMAR
THE ALAMO
ALASKA
ALATRISTE
Albert Nobbs
Alberta
ALBINO ALLIGATOR
Alceste à bicyclette
ALEGRÍA
ALETTA JACOBS: HET HOOGSTE STREVEN
Alex Cross
ALEX VAN WARMERDAM DVD-BOX
Alex van Warmerdam: Gebouwd voor de film
ALEXANDER
ALEXANDER NEVSKY
ALEXANDRA
ALEXANDRA'S PROJECT
ALFIE
ALI
ALI G INDAHOUSE
ALI ZAOUA
ALIAS KURBAN SAÏD
Alias Maria
ALIBI
ALICE
ALICE IN WONDERLAND
Alice Through the Looking Glass
ALIEN LEGACY BOX
ALIEN RESURRECTION
ALIEN VS PREDATOR
ALIEN VS PREDATOR 2
ALIEN — THE DIRECTOR'S CUT
Alien: Covenant
ALIVE
All Eyez on Me
ALL GOD'S CHILDREN CAN DANCE
All is Lost
ALL MEN ARE MORTAL
ALL NIGHT HORROR SHOW 9
ALL OR NOTHING
All Quiet on the Western Front
All Roads Lead to Rome
ALL STARS
All stars 2: Old stars
ALL THE BOYS LOVE MANDY LANE
ALL THE INVISIBLE CHILDREN
ALL THE PRETTY HORSES
ALL THE RIGHT NOISES
ALL THINGS FAIR
All You Need is Me
ALLE TIJD
Alleen maar nette mensen
Alléluia
Alleman (Workshop Filmkritiek)
Alles is familie
ALLES IS LIEFDE
ALLES MOET WEG
ALLES STROOMT
Alles van waarde
Alles voor elkaar
Allied
Almanya — Wilkommen in Deutschland
ALMOST FAMOUS
Alone in Berlin
ALONG CAME A SPIDER
ALONG CAME POLLY
Aloys
ALPHA & OMEGA 3D
ALPHA DOG
Alphabet
ALPHAVILLE
Alps
Als je verliefd wordt
ALS KAT EN HOND
ALTIPLANO
ALVIN & THE CHIPMUNKS 2
Alvin & The Chipmunks 3
ALVIN AND THE CHIPMUNKS
Alvin en de Chipmunks: The Road Chip
ALZA LA TESTA
AM SEIDENEN FADEN
L' amant double
LOS AMANTES DEL CÍRCULO POLAR
Los amantes pasajeros
LES AMANTS CRIMINELS
LES AMANTS RÉGULIERS
The Amazing Catfish
AMAZING GRACE
The Amazing Spider-Man 2 3D
The Amazing Spider-Man 3D
AMAZONES
Amazonia
AMEN.
AMER
AMERICA'S SWEETHEARTS
THE AMERICAN
American Assassin
AMERICAN BEAUTY
AMERICAN BUFFALO
AMERICAN CUISINE (CUISINE AMÉRICAINE)
American Dreams (lost and found)
AMERICAN DREAMZ
AMERICAN GANGSTER
AMERICAN HISTORY X
American Honey
American Made
American Pastoral
AMERICAN PIE
AMERICAN PIE 2
American Pie: The Reunion
AMERICAN PIE: THE WEDDING (AMERICAN WEDDING)
THE AMERICAN PRESIDENT
AMERICAN PSYCHO
American Sniper
AMERICAN SPLENDOR
American Ultra
AN AMERICAN WEREWOLF IN PARIS
AMERRIKA
L' AMI HOLLANDAIS
L' AMICO DI FAMIGLIA
AMIN
AMISTAD
AMITYVILLE HORROR
AMNESIA
AMONG HORSES AND MEN
L' AMORE MOLESTO
AMORES PERROS
Amour
Un amour de jeunesse
Amour fou (Jessica Hausner over)
LES AMOURS IMAGINAIRES
AMSTERDAM, GLOBAL VILLAGE
Amy
AMY'S ORGASM
An
AN ALAN SMITHEE FILM: BURN HOLLYWOOD BURN
AN ANGEL FOR MAY
AN AWFULLY BIG ADVENTURE
AN EDUCATION
AN ENGLISHMAN IN NEW YORK
AN IDEAL HUSBAND
AN INCONVENIENT TRUTH
AN UNFINISHED LIFE
Ana ana
L' anabase
ANACONDA
ANACONDAS
ANALYZE THAT
ANALYZE THIS
ANASTASIA
ANATOMIE
ANCHE LIBERO VA BENE
THE ANCHORAGE
Anchorman 2: The Legend Continues
And Everything is Going Fine
AND NOW... LADIES AND GENTLEMEN
And So It Goes
AND THE BAND PLAYED ON
AND WHEN DID YOU LAST SEE YOUR FATHER
Die andere Heimat: Chronik einer Sehnsucht
ANDRE
The Andrei Tarkovsky Collection
ANDROMEDIA
ANGEL
ANGEL BABY
ANGEL EYES
ANGEL ON THE RIGHT
ANGELA'S ASHES
ANGÈLE ET TONY
THE ANGELIC CONVERSATION
ANGELS & DEMONS — HET BERNINI MYSTERIE
ANGELS OF THE UNIVERSE
The Angels' Share
ANGER MANAGEMENT
LES ANGES GARDIENS
ANGIE (Martha Coolidge)
ANGIE (Martin Lagestee)
L' ANGLAISE ET LE DUC
Angry Birds Movie
Angry Indian Goddesses
ANGST (Georg Kargl)
ANGST (Michiel van Erp)
ANGUS, THONGS AND PERFECT SNOGGING
ANI IMOTO
ANIKI-BÓBÓ
ANIMAL
ANIMAL FACTORY
ANIMAL KINGDOM
Animals
ANIMALS UNITED 3D
ANKLAGET
ANNA AND THE KING
Anna Karenina
ANNA MAGDALENA
Annabelle
Annabelle: Creation
L' ANNÉE DERNIÈRE À MARIENBAD
Anni felici
Annie
ANNIE LEIBOVITZ: LIFE THROUGH A LENS
THE ANNIVERSARY PARTY
AÑO BISIESTO
UN AÑO SIN AMOR
Anomalisa
ANONYMA
Anonymous
ANOTHER DAY IN PARADISE
ANOTHER YEAR
THE ANT BULLY (DE MIERENMEPPER)
Ant Man
ANTARCTICA, A TICKET TO ETERNITY
Antboy
Antboy en de wraak van de rode furie
ANTICHRIST
ANTITRUST
ANTON
ANTONIA
ANTÔNIA
Ants on a Shrimp
ANTZ
ANUBIS & HET PAD DER ZEVEN ZONDEN
ANVIL! THE STORY OF ANVIL
ANY GIVEN SUNDAY
ANY WAY THE WIND BLOWS
ANYTHING ELSE
ANYWHERE BUT HOME
Apa
APAN
THE APARTMENT
Apenstreken
Apocalypse Now
APOCALYPSE NOW REDUX
APOCALYPTO
APOLLO 13
Apollo 18
L' Apollonide — Souvenirs de la maison close
THE APOSTLE
DIE APOTHEKERIN
APP — de film
APPALOOSA
L' APPARTEMENT
L' APPÂT
DE APPEL (SIB)
LES APPRENTIS
APRÈS L'AMOUR
APRÈS LA VIE
Après mai
APRILE
APT PUPIL
APU-TRILOGIE
AQUAMARINE
Aquarius
Arabian Nights (As mil e uma noites)
Araf
Arbitrage
THE ARBOR
LA ARDILLA ROJA
ARE WE DONE YET?
Area 51
Argo
THE ARISTOCRATS
DE ARISTOKATTEN
ARLINGTON ROAD
ARMADILLO
ARMAGEDDON
Army of One
ARO TOLBUKHIN. EN LA MENTE DEL ASESINO
AROUND THE BEND
AROUND THE WORLD IN 80 DAYS
Arrietty
Arrival
The Art of Happiness
THE ART OF WAR
ARTEMISIA
ARTHUR
ARTHUR 3: DE STRIJD TUSSEN TWEE WERELDEN
ARTHUR AND THE MINIMOYS
ARTHUR EN DE WRAAK VAN MALTHAZARD
The Artist
Artist of Fasting (IFFR Deep Focus Adachi Masao)
As Above So Below
AS GOOD AS IT GETS
As I Lay Dying
As I Open My Eyes
AS IT IS IN HEAVEN
DE AS VAN PHOENIX
Ascent
ASH WEDNESDAY
Ashes
ASHES OF TIME REDUX
ASK THE DUST
THE ASSASSIN (John Badham)
The Assassin (Nie Yinniang)
Assassin's Creed
ASSASSIN(S)
THE ASSASSINATION OF JESSE JAMES BY THE COWARD ROBERT FORD
THE ASSASSINATION OF RICHARD NIXON
ASSASSINS
ASSAULT ON PRECINCT 13
ASSEPOESTER EN DE KEUKENPRINS
ASSHAK, TALES FROM THE SAHARA
THE ASSOCIATE
ASTERIX & DE VIKINGEN
Asterix & Obelix 3D: De Romeinse lusthof
Asterix & Obelix bij de Britten
ASTÉRIX & OBÉLIX: MISSION CLÉOPÂTRE
ASTERIX AUX JEUX OLYMPIQUES
ASTERIX EN OBELIX TEGEN CAESAR
ASTRO BOY
THE ASTRONAUT'S WIFE
At Any Price
AT FIRST SIGHT
AT THE END OF DAYBREAK
ATANARJUAT, THE FAST RUNNER
Atlantic.
ATLANTIS (Digna Sinke)
ATLANTIS (Gary Trousdale, Kirk Wise)
ATM
Atmen
Atomic Blonde
ATONEMENT
Attack on Titan: The Movie (deel 1) en Attack on Titan: End of the World (deel 2)
ATTENBERG
Attila Marcel
AU PETIT MARGUERY
L' AUBERGE ESPAGNOLE
AUDITION
Auf der anderen Seite
Auf einmal
AUF WIEDERSEHEN AMERIKA
AUGUST RUSH
AUGUST: A MOMENT BEFORE THE ERUPTION
August: Osage County
EL AURA
AURORA
Austerlitz
AUSTIN POWERS IN GOLDMEMBER
AUSTIN POWERS: INTERNATIONAL MAN OF MYSTERY
AUSTIN POWERS: THE SPY WHO SHAGGED ME
AUSTRALIA
AUTO FOCUS
THE AUTOBIOGRAPHY OF NICOLAE CEAUSESCU
AUTUMN BALL
AUTUMN GOLD
AUTUMN IN NEW YORK
AUTUMN MOON
AVALON
Avant l'hiver
AVATAR
AVENGE BUT ONE OF MY TWO EYES
THE AVENGERS (Jeremiah Chechik)
The Avengers (Joss Whedon)
The Avengers: Age Of Ultron
L' avenir
AVETIK
THE AVIATOR
DE AVONTUREN VAN HET MOLLETJE 1
DE AVONTUREN VAN PINOKKIO
The Awakening
AWAY FROM HER
AWAY WE GO
AWAY WITH WORDS
AYURVEDA — ART OF BEING
AZULOSCUROCASINEGRO
AZUR & ASMAR