Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Theater op straat

ANIKI-BÓBÓ

Portugal, 1942 | Manoel de Oliveira
Januari 1996 wordt de filmmaand van Manoel de Oliveira. De Vereniging van Brabantse Filmtheaters organiseert een zes weken durend retrospectief in elf steden. Daarnaast is er de dubbele uitbreng van de eerste en laatste film van de Portugese meester: Aniki-Bóbó uit 1942 en A caixa uit 1994. Wellicht dat de fascinatie voor De Oliveira van een kleine schare liefhebbers nu eindelijk overslaat naar een breder publiek.

De Portugese filmmaker Manoel de Oliveira is van 12 december 1908. Hij is dus bijna net zo oud als de filmkunst zelf. Na tussen 1933 en 1939 enkele korte documentaires gemaakt te hebben, draaide De Oliveira in 1942 zijn eerste speelfilm Aniki-Bóbó. Met wisselende en vaak lange tussenpozen — tussen zijn debuut en zijn tweede speelfilm Acto da primavera liggen bijvoorbeeld meer dan twintig jaar — werkte hij gestadig verder aan zijn oeuvre. De internationale erkenning kwam in 1981, met de film Francisca. Het is echter pas sinds eind jaren tachtig dat De Oliveira definitief is doorgebroken, en dat is in dit geval dan nog een relatief begrip. Met een energie en een creativiteit die voor een man van zijn leeftijd vrij uitzonderlijk is, maakt hij de laatste jaren gemiddeld een film per jaar. Neen of de ijdele roem van bevelen (1990), A divina comédia (1991) en Vale Abraão (1993) hebben hem, volgens veel filmcritici, definitief een plaats bezorgd tussen Europese filmgrootheden als Bergman, Fellini en Antonioni.

Buster Keaton
Aniki-Bóbó is een kleine zwart-wit film over een stel kinderen in de volkswijken van Porto. Alle elementen die zo kenmerkend zijn voor de latere films van De Oliviera zijn al aanwezig: de aandacht voor grote thema's als liefde, trouw en eerlijkheid, de theatrale enscenering en de rustige, bij vlagen zelfs minimale cameravoering.
De Oliveira's stijl wordt wel vergeleken met die van de eerste generatie filmakers, waaronder George Méliès en D.W. Griffith. In Aniki-Bóbó brengt De Oliveira op een subtiele wijze een ode aan een andere filmlegende, namelijk Buster Keaton. De overeenkomst, zowel qua uiterlijk als in mimiek, tussen het enige belangrijke volwassen personage in de film en de legendarische komiek is te groot om toevallig te zijn. Het gaat om een winkelier die die door zijn verzoenende en begripvolle optreden de kinderen op het rechte pad houdt.
De verhaallijn is erg simpel, maar De Oliveira slaagt er toch in om met eenvoudige middelen een duidelijke spanning op te bouwen. Het centrale uitgangspunt is de liefde van twee jongens voor hetzelfde meisje. Geen enkel middel, van de diefstal van een pop tot aan een nachtelijke escapade over de daken van de huizen, wordt onbeproefd gelaten om het meisje te veroveren. De strijd tussen de jongens neemt een dramatische wending, maar het einde is niet noodlottig.
Net als de grondleggers van de filmkunst heeft De Oliveira in dit debuut uit 1942 een nachtmerrie gevisualiseerd door verschillende beelden over elkaar te leggen. Het is een procédé dat nog maar zelden in serieuze films wordt toegepast, maar dat toch zeer effectvol kan zijn.

Bedelaarskistje
"Een portret van de mensheid, voorgesteld via een groep arme en marginale mensen." Zo omschreef De Oliveira zelf zijn film A caixa uit 1994. Getrouw aan zijn voorliefde voor het theater kenmerkt de film zich door een duidelijke eenheid van plaats en tijd. Het enige decor is de trapsgewijs oplopende straat van een arme wijk in Lissabon. Er vinden uitsluitend kleine, schijnbaar betekenisloze dialoogjes plaats, waarbij iedereen vooral over van alles en nog wat loopt te klagen. De statische enscenering is op zich geen probleem. De gesprekjes en ontmoetingen tussen de bewoners en de bezoekers van het straatje zijn echter bij vlagen zo oppervlakkig en gekunsteld dat de film het laatste restje vaart verliest.
Het middelpunt van de straat is een oude, blinde man en zijn van de overheid gekregen bedelaarskistje. Niet iedereen in de buurt is hem welgezind. Terwijl de film voor het grootste gedeelte rustig voortkabbelt, neemt hij aan het einde plotseling een even snelle als heftige wending. Het kistje wordt gestolen, de schoonzoon van de blinde man doodt een vermoedelijke dader en moet naar het gevang en de oude man zelf pleegt tot slot zelfmoord in het bijzijn van zijn dochter.
Om het parabel-karakter van zijn film te benadrukken tovert De Oliveira vervolgens een soort elven tevoorschijn die dansend over de trappen van het straatje bewegen. Je kan het een aardige vondst noemen, maar net zo goed een stijlbreuk die al te abrupt opduikt. In de epiloog die daarop volgt zien we hoe de dochter van de blinde man haar ongelukkige relaas op een handige manier te gelde maakt. Misschien is het einde bedoeld als een verwijzing naar het soms parasitaire karakter van kunstenaars. Ze gebruiken het ongeluk van anderen voor het maken van hun kunstwerken. De Oliveira zelf zal die interpretatie bevestigen noch ontkennen. "Laat de kijker zelf maar op zoek gaan naar de spirituele waarden in mijn films", zo verklaarde hij ooit in een interview.

François Stienen 

Retrospectief Manoel de Oliveira
Van 4 januari t/m 14 februari: acht films van De Oliveira in elf steden. Informatie: Vereniging van Brabantse Filmtheaters, 076-5303197.



top
ANIKI-BÓBÓ

Januari 1996 #163

Produktie
Antonio Lopes Ribeiro
Regie
Manoel de Oliveira
Scenario
Manoel de Oliveira
José Porto, gebaseerd op het verhaal Meninos milionarios van Rodrigues de Freitas
Camera
Antonio Mendes
Montage
Vieria de Sousa
Muziek
Jaime Silva Filho
Met
Nascimento Fernandes
Fernanda Matos

Zwart-wit, 69 minuten

Distributie
NFM/IAF
Te zien
vanaf 4 januari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


A

À BOUT DE SOUFFLE
À bras ouverts
A DEMAIN
A DIVINA COMÉDIA
À l'aveugle
A L'ORIGINE
A la Cantábrica
A LA PLACE DU COEUR
À LA VERTICALE DE L'ÉTÉ
À MA SOEUR (FAT GIRL)
À MAINS NUES
À perdre la raison
À TOUT DE SUITE
A TOUTE VITESSE
A VENDRE
THE A-TEAM
A.I. Artificial Intelligence
A.K.A.
AALTRA
Aanmodderfakker
AANRIJDING IN MOSCOU
DE AAP
Abduction
THE ABDUCTION CLUB
ABEL
ABELTJE
ABGESCHMINKT
ABOUNA
ABOUT A BOY
ABOUT ADAM
ABOUT ELLY
About Last Night
ABOUT SCHMIDT
About Time
Above Us All
El abrazo de la serpiente
EL ABRAZO PARTIDO
LOS ABRAZOS ROTOS
ABRE LOS OJOS
Abrir puertas y ventanas
ABSOLUTE GIGANTEN
ABSOLUTE POWER
Absolutely Fabulous: The Movie
Las acacias
ACCELERATOR
ACCIDENTAL HERO
THE ACCIDENTAL HUSBAND
THE ACCIDENTAL SPY
ACCION MUTANTE
L' ACCOMPAGNATRICE
The Accountant
ACE VENTURA: PET DETECTIVE
ACE VENTURA: WHEN NATURE CALLS
Achtste-groepers huilen niet
THE ACID HOUSE
ACROSS THE UNIVERSE
The Act of Killing
Act of Valor
ADAM & PAUL
ADAM'S APPLES
ADAM'S RIB
ADAPTATION.
ADDAMS FAMILY VALUES
ADDICTED TO LOVE
ADDO, KONING DER DIEREN
ADELHEID
Adem
Adieu au langage
Adieu Berthe
ADIEU FORAIN
ADIEU, PLANCHER DES VACHES!
Les adieux à la Reine
Adios Amigos
THE ADJUSTMENT BUREAU
Admission
ADORATION
ADRENALINE
ADRIENN PAL
ADRIFT
ADVENTURELAND
THE ADVENTURES OF PLUTO NASH
THE ADVENTURES OF PRISCILLA, QUEEN OF THE DESERT
The Adventures of Tintin
L' ADVERSAIRE
ADVOCAAT VAN DE HANEN
ADVOCAATJE LEEF JE NOG?
AE FOND KISS
AEON FLUX
AFBLIJVEN
AFFAIR PLAY
UNE AFFAIRE DE GOÛT
LES AFFINITÉS ÉLECTIVES
AFFLICTION
AFRAID OF THE DARK
ÀFRICA
AFRICA UNITED
THE AFRICAN QUEEN
African Safari
Afscheid van de maan
After Earth
AFTER LIFE
After the Storm
AFTER THE SUNSET
After the Tone
AFTER THE WEDDING
AFTERGLOW
Aftermath
AFTERSCHOOL
AGAINST THE ROPES
AGATA E LA TEMPESTA
The Age of Adaline
THE AGE OF INNOCENCE
AGENT CODY BANKS
AGENT CODY BANKS 2
AGORA
THE AGRONOMIST
AGUA FRÍA DEL MAR
AI NO SHINSEKAI (A NEW LOVE IN TOKYO/TOKYO DECADENCE 2)
Ai Weiwei: Never Sorry
AILEEN: LIFE AND DEATH OF A SERIAL KILLER
AIMÉE & JAGUAR
Ain't Them Bodies Saints
AIR BUD
AIR BUD: DE TOPSCOORDER
UN AIR DE FAMILLE
AIR DOLL
AIR FORCE ONE
AIRHEADS
Aita
AJAMI
AJAX — DAAR HOORDEN ZIJ ENGELEN ZINGEN
ALAMAR
THE ALAMO
ALASKA
ALATRISTE
Albert Nobbs
Alberta
ALBINO ALLIGATOR
Alceste à bicyclette
ALEGRÍA
ALETTA JACOBS: HET HOOGSTE STREVEN
Alex Cross
ALEX VAN WARMERDAM DVD-BOX
Alex van Warmerdam: Gebouwd voor de film
ALEXANDER
ALEXANDER NEVSKY
ALEXANDRA
ALEXANDRA'S PROJECT
ALFIE
ALI
ALI G INDAHOUSE
ALI ZAOUA
ALIAS KURBAN SAÏD
Alias Maria
ALIBI
ALICE
ALICE IN WONDERLAND
Alice Through the Looking Glass
ALIEN LEGACY BOX
ALIEN RESURRECTION
ALIEN VS PREDATOR
ALIEN VS PREDATOR 2
ALIEN — THE DIRECTOR'S CUT
Alien: Covenant
ALIVE
All Eyez on Me
ALL GOD'S CHILDREN CAN DANCE
All is Lost
ALL MEN ARE MORTAL
ALL NIGHT HORROR SHOW 9
ALL OR NOTHING
All Quiet on the Western Front
All Roads Lead to Rome
ALL STARS
All stars 2: Old stars
ALL THE BOYS LOVE MANDY LANE
ALL THE INVISIBLE CHILDREN
ALL THE PRETTY HORSES
ALL THE RIGHT NOISES
ALL THINGS FAIR
All You Need is Me
ALLE TIJD
Alleen maar nette mensen
Alléluia
Alleman (Workshop Filmkritiek)
Alles is familie
ALLES IS LIEFDE
ALLES MOET WEG
ALLES STROOMT
Alles van waarde
Alles voor elkaar
Allied
Almanya — Wilkommen in Deutschland
ALMOST FAMOUS
Alone in Berlin
ALONG CAME A SPIDER
ALONG CAME POLLY
Aloys
ALPHA & OMEGA 3D
ALPHA DOG
Alphabet
ALPHAVILLE
Alps
Als je verliefd wordt
ALS KAT EN HOND
ALTIPLANO
ALVIN & THE CHIPMUNKS 2
Alvin & The Chipmunks 3
ALVIN AND THE CHIPMUNKS
Alvin en de Chipmunks: The Road Chip
ALZA LA TESTA
AM SEIDENEN FADEN
L' amant double
LOS AMANTES DEL CÍRCULO POLAR
Los amantes pasajeros
LES AMANTS CRIMINELS
LES AMANTS RÉGULIERS
The Amazing Catfish
AMAZING GRACE
The Amazing Spider-Man 2 3D
The Amazing Spider-Man 3D
AMAZONES
Amazonia
AMEN.
AMER
AMERICA'S SWEETHEARTS
THE AMERICAN
American Assassin
AMERICAN BEAUTY
AMERICAN BUFFALO
AMERICAN CUISINE (CUISINE AMÉRICAINE)
American Dreams (lost and found)
AMERICAN DREAMZ
AMERICAN GANGSTER
AMERICAN HISTORY X
American Honey
American Made
American Pastoral
AMERICAN PIE
AMERICAN PIE 2
American Pie: The Reunion
AMERICAN PIE: THE WEDDING (AMERICAN WEDDING)
THE AMERICAN PRESIDENT
AMERICAN PSYCHO
American Sniper
AMERICAN SPLENDOR
American Ultra
AN AMERICAN WEREWOLF IN PARIS
AMERRIKA
L' AMI HOLLANDAIS
L' AMICO DI FAMIGLIA
AMIN
AMISTAD
AMITYVILLE HORROR
AMNESIA
AMONG HORSES AND MEN
L' AMORE MOLESTO
AMORES PERROS
Amour
Un amour de jeunesse
Amour fou (Jessica Hausner over)
LES AMOURS IMAGINAIRES
AMSTERDAM, GLOBAL VILLAGE
Amy
AMY'S ORGASM
An
AN ALAN SMITHEE FILM: BURN HOLLYWOOD BURN
AN ANGEL FOR MAY
AN AWFULLY BIG ADVENTURE
AN EDUCATION
AN ENGLISHMAN IN NEW YORK
AN IDEAL HUSBAND
AN INCONVENIENT TRUTH
AN UNFINISHED LIFE
Ana ana
L' anabase
ANACONDA
ANACONDAS
ANALYZE THAT
ANALYZE THIS
ANASTASIA
ANATOMIE
ANCHE LIBERO VA BENE
THE ANCHORAGE
Anchorman 2: The Legend Continues
And Everything is Going Fine
AND NOW... LADIES AND GENTLEMEN
And So It Goes
AND THE BAND PLAYED ON
AND WHEN DID YOU LAST SEE YOUR FATHER
Die andere Heimat: Chronik einer Sehnsucht
ANDRE
The Andrei Tarkovsky Collection
ANDROMEDIA
ANGEL
ANGEL BABY
ANGEL EYES
ANGEL ON THE RIGHT
ANGELA'S ASHES
ANGÈLE ET TONY
THE ANGELIC CONVERSATION
ANGELS & DEMONS — HET BERNINI MYSTERIE
ANGELS OF THE UNIVERSE
The Angels' Share
ANGER MANAGEMENT
LES ANGES GARDIENS
ANGIE (Martha Coolidge)
ANGIE (Martin Lagestee)
L' ANGLAISE ET LE DUC
Angry Birds Movie
Angry Indian Goddesses
ANGST (Georg Kargl)
ANGST (Michiel van Erp)
ANGUS, THONGS AND PERFECT SNOGGING
ANI IMOTO
ANIKI-BÓBÓ
ANIMAL
ANIMAL FACTORY
ANIMAL KINGDOM
Animals
ANIMALS UNITED 3D
ANKLAGET
ANNA AND THE KING
Anna Karenina
ANNA MAGDALENA
Annabelle
Annabelle: Creation
L' ANNÉE DERNIÈRE À MARIENBAD
Anni felici
Annie
ANNIE LEIBOVITZ: LIFE THROUGH A LENS
THE ANNIVERSARY PARTY
AÑO BISIESTO
UN AÑO SIN AMOR
Anomalisa
ANONYMA
Anonymous
ANOTHER DAY IN PARADISE
ANOTHER YEAR
THE ANT BULLY (DE MIERENMEPPER)
Ant Man
ANTARCTICA, A TICKET TO ETERNITY
Antboy
Antboy en de wraak van de rode furie
ANTICHRIST
ANTITRUST
ANTON
ANTONIA
ANTÔNIA
Ants on a Shrimp
ANTZ
ANUBIS & HET PAD DER ZEVEN ZONDEN
ANVIL! THE STORY OF ANVIL
ANY GIVEN SUNDAY
ANY WAY THE WIND BLOWS
ANYTHING ELSE
ANYWHERE BUT HOME
Apa
APAN
THE APARTMENT
Apenstreken
Apocalypse Now
APOCALYPSE NOW REDUX
APOCALYPTO
APOLLO 13
Apollo 18
L' Apollonide — Souvenirs de la maison close
THE APOSTLE
DIE APOTHEKERIN
APP — de film
APPALOOSA
L' APPARTEMENT
L' APPÂT
DE APPEL (SIB)
LES APPRENTIS
APRÈS L'AMOUR
APRÈS LA VIE
Après mai
APRILE
APT PUPIL
APU-TRILOGIE
AQUAMARINE
Aquarius
Arabian Nights (As mil e uma noites)
Araf
Arbitrage
THE ARBOR
LA ARDILLA ROJA
ARE WE DONE YET?
Area 51
Argo
THE ARISTOCRATS
DE ARISTOKATTEN
ARLINGTON ROAD
ARMADILLO
ARMAGEDDON
Army of One
ARO TOLBUKHIN. EN LA MENTE DEL ASESINO
AROUND THE BEND
AROUND THE WORLD IN 80 DAYS
Arrietty
Arrival
The Art of Happiness
THE ART OF WAR
ARTEMISIA
ARTHUR
ARTHUR 3: DE STRIJD TUSSEN TWEE WERELDEN
ARTHUR AND THE MINIMOYS
ARTHUR EN DE WRAAK VAN MALTHAZARD
The Artist
Artist of Fasting (IFFR Deep Focus Adachi Masao)
As Above So Below
AS GOOD AS IT GETS
As I Lay Dying
As I Open My Eyes
AS IT IS IN HEAVEN
DE AS VAN PHOENIX
Ascent
ASH WEDNESDAY
Ashes
ASHES OF TIME REDUX
ASK THE DUST
THE ASSASSIN (John Badham)
The Assassin (Nie Yinniang)
Assassin's Creed
ASSASSIN(S)
THE ASSASSINATION OF JESSE JAMES BY THE COWARD ROBERT FORD
THE ASSASSINATION OF RICHARD NIXON
ASSASSINS
ASSAULT ON PRECINCT 13
ASSEPOESTER EN DE KEUKENPRINS
ASSHAK, TALES FROM THE SAHARA
THE ASSOCIATE
ASTERIX & DE VIKINGEN
Asterix & Obelix 3D: De Romeinse lusthof
Asterix & Obelix bij de Britten
ASTÉRIX & OBÉLIX: MISSION CLÉOPÂTRE
ASTERIX AUX JEUX OLYMPIQUES
ASTERIX EN OBELIX TEGEN CAESAR
ASTRO BOY
THE ASTRONAUT'S WIFE
At Any Price
AT FIRST SIGHT
AT THE END OF DAYBREAK
ATANARJUAT, THE FAST RUNNER
Atlantic.
ATLANTIS (Digna Sinke)
ATLANTIS (Gary Trousdale, Kirk Wise)
ATM
Atmen
Atomic Blonde
ATONEMENT
Attack on Titan: The Movie (deel 1) en Attack on Titan: End of the World (deel 2)
ATTENBERG
Attila Marcel
AU PETIT MARGUERY
L' AUBERGE ESPAGNOLE
AUDITION
Auf der anderen Seite
Auf einmal
AUF WIEDERSEHEN AMERIKA
AUGUST RUSH
AUGUST: A MOMENT BEFORE THE ERUPTION
August: Osage County
EL AURA
AURORA
Austerlitz
AUSTIN POWERS IN GOLDMEMBER
AUSTIN POWERS: INTERNATIONAL MAN OF MYSTERY
AUSTIN POWERS: THE SPY WHO SHAGGED ME
AUSTRALIA
AUTO FOCUS
THE AUTOBIOGRAPHY OF NICOLAE CEAUSESCU
AUTUMN BALL
AUTUMN GOLD
AUTUMN IN NEW YORK
AUTUMN MOON
AVALON
Avant l'hiver
AVATAR
AVENGE BUT ONE OF MY TWO EYES
THE AVENGERS (Jeremiah Chechik)
The Avengers (Joss Whedon)
The Avengers: Age Of Ultron
L' avenir
AVETIK
THE AVIATOR
DE AVONTUREN VAN HET MOLLETJE 1
DE AVONTUREN VAN PINOKKIO
The Awakening
AWAY FROM HER
AWAY WE GO
AWAY WITH WORDS
AYURVEDA — ART OF BEING
AZULOSCUROCASINEGRO
AZUR & ASMAR