Wonder Woman
Broers
La región salvaje
En amont du fleuve
Daughters of the Dust
Ik ben in beeld dus ik besta

Alleman (Workshop Filmkritiek)

Nederland, 1963 | Bert Haanstra
In Bert Haanstra's Alleman (1963) werden Nederlanders voor het eerst met verborgen camera's gefilmd. Met terugwerkende blik markeert de film het begin van een tijdperk waarin gezien worden ons bestaan bevestigt en privacy een steeds zeldzamer goed is.

Door Anne van der Klift

In Amsterdam wemelt het van de toeristen. Ik vraag me af op hoeveel foto's ik inmiddels sta zonder het te weten. En niet alleen op foto's van toeristen. Door de jaren is het normaal geworden dat we steeds in beeld zijn en gezien worden. We delen ons dagelijks leven op sociale media en voelen ons goed wanneer dat gewaardeerd wordt. Tegelijk protesteren we tegen de alomtegenwoordigheid van de camera. Onze verhouding tot in beeld zijn is er een van haat en liefde. Was Bert Haanstra's Alleman uit 1963 ground zero van die ontwikkeling, met z'n portretten van gewone Nederlanders en typische poldertaferelen gefilmd met verborgen camera's?

Bananasplit
In Alleman liet Haanstra de Nederlander zien door te filmen op de markt, in de kerk, op het strand, bij een sportwedstrijd en op het ijs. Vaak met verborgen camera's, waarbij cameraman Anton van Munster allerlei capriolen uithaalde om de apparaten uit zicht te houden. Alleman werd een hit. Anderhalf miljoen mensen zagen 'm in de bioscoop, een bezoekersaantal dat nog steeds niet geëvenaard is door een andere documentaire. Vooral de herkenbaarheid en het gegeven dat je zelf kon figureren in de film was voor die tijd een unieke ervaring.
Sinds Alleman is de verborgen camera normaal geworden. Mensen stiekem observeren kon zelfs best grappig zijn, bewees Ralph Inbars Bananasplit in de jaren tachtig. In die tijd was de journalistiek nog terughoudend om mensen buiten hun medeweten om te observeren, maar na 11 september 2001 bleek ook die reserve niet meer nodig. En toen we in 1999 met z'n allen aan het feesten waren alsof het 1999 was, verscheen Big Brother, een programma waarbij de camera's niet eens meer verborgen hoefden te zijn om mensen zich van hun meest persoonlijke kant te laten zien. Deelnemers lieten zich 24 uur per dag online bekijken om in de gunst van het publiek te komen, zodat ze met de hoofdprijs naar huis konden: een geldbedrag en vijftien minuten roem. Met de komst van YouTube lijken dat restanten van een ver verleden. Nu kan iedereen met een webcam zichzelf broadcasten op internet.

Vallende bomen
We zijn gewend geraakt aan in beeld zijn. Sterker nog, we wíllen gezien worden. Via Instagram, Twitter en Facebook stellen we onszelf tentoon door foto's, video's en berichten te posten. 'Selfie' werd niet voor niets Woord van het Jaar in 2013: de camera op jezelf richten is een geaccepteerde manier geworden om ergens een foto van te maken, of het nou om een gestroopte olifant op safari of je stemkeuze in het stemhokje gaat. Er is zelfs een drone ontwikkeld die om de pols gedragen kan worden en die weggestuurd kan worden om van een afstand video's of foto's van de drager te maken.
Als je niet in beeld bent, besta je dan wel? Humorsite 9gag.com verbasterde in een tweet George Berkeley's oude filosofische vraag naar het geluid van een vallende boom als er niemand is om dat te horen naar een hippere 21ste eeuwse versie: 'If a tree falls in a forest, but you don't hear about it on Twitter, Facebook or YouTube, did it really happen?' Als iemand onze tweet retweet of onze profielfoto liket, worden we gezien en gewaardeerd, en voelen we ons in ons bestaan bevestigd. Misschien voelden de bioscoopbezoekers uit 1963 hetzelfde toen ze zich in Alleman op het grote witte doek zagen. Ik ben in beeld dus ik besta.

#alleman
Dat gezien willen worden een natuurlijke behoefte is die wel op steeds meer grenzen stuit, bewijst het ene na het andere privacy-protest. Kijken en bekeken worden is al lang geen onschuldig vermaak meer. Onze lichaamsbewegingen, ons betaal- en reisgedrag en onze online avonturen worden opgeslagen en gebruikt. Het blijkt heel makkelijk om iemands webcam te hacken. Niet alleen anderen bedreigen onze privacy, dat doen we ook zelf. Alles wat we op Facebook en YouTube posten staan we af. Soms vinden vervelende dingen plaats omdát er een camera aanwezig is, zoals de al overgewaaide happy slapping hype, waarbij mensen voor een 'cool' filmpje klappen uitdelen aan een willekeurig persoon.
Theatermaker en acteur Bert Hana vroeg zich in zijn live documentaire #alleman vorig jaar, een hommage aan Haanstra's film, af wat er veranderd is sinds Alleman. Zijn we preutser geworden nu al die informatie vrij beschikbaar is geworden? Toen schaamden we ons voor het oog van de camera omdat we nog nooit 'gezien' waren, nu worden we te vaak en ongevraagd gezien. Maar het blijft dubbelzinnig. Neem Google Street View. Je kunt ermee over de wereld reizen en langs koraalriffen in Australië, Hawaii en de Filipijnen 'zwemmen', maar waarschijnlijk was de eigen voordeur de eerste plek die de meeste gebruikers opzochten. Ook dat is een vorm van zelfbevestiging: willen zien dat je eigen straat en huis bestaat in de grootste, openbaar toegankelijke maquette van de wereld. Tegelijk zijn omwille van de privacy in Street View alle gezichten van voorbijgangers onherkenbaar gemaakt.
Go figure.


top
Alleman (Workshop Filmkritiek)

December 2014 #371

Regie
Bert Haanstra

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


A

À BOUT DE SOUFFLE
À bras ouverts
A DEMAIN
A DIVINA COMÉDIA
À l'aveugle
A L'ORIGINE
A la Cantábrica
A LA PLACE DU COEUR
À LA VERTICALE DE L'ÉTÉ
À MA SOEUR (FAT GIRL)
À MAINS NUES
À perdre la raison
À TOUT DE SUITE
A TOUTE VITESSE
A VENDRE
THE A-TEAM
A.I. Artificial Intelligence
A.K.A.
AALTRA
Aanmodderfakker
AANRIJDING IN MOSCOU
DE AAP
Abduction
THE ABDUCTION CLUB
ABEL
ABELTJE
ABGESCHMINKT
ABOUNA
ABOUT A BOY
ABOUT ADAM
ABOUT ELLY
About Last Night
ABOUT SCHMIDT
About Time
Above Us All
El abrazo de la serpiente
EL ABRAZO PARTIDO
LOS ABRAZOS ROTOS
ABRE LOS OJOS
Abrir puertas y ventanas
ABSOLUTE GIGANTEN
ABSOLUTE POWER
Absolutely Fabulous: The Movie
Las acacias
ACCELERATOR
ACCIDENTAL HERO
THE ACCIDENTAL HUSBAND
THE ACCIDENTAL SPY
ACCION MUTANTE
L' ACCOMPAGNATRICE
The Accountant
ACE VENTURA: PET DETECTIVE
ACE VENTURA: WHEN NATURE CALLS
Achtste-groepers huilen niet
THE ACID HOUSE
ACROSS THE UNIVERSE
The Act of Killing
Act of Valor
ADAM & PAUL
ADAM'S APPLES
ADAM'S RIB
ADAPTATION.
ADDAMS FAMILY VALUES
ADDICTED TO LOVE
ADDO, KONING DER DIEREN
ADELHEID
Adem
Adieu au langage
Adieu Berthe
ADIEU FORAIN
ADIEU, PLANCHER DES VACHES!
Les adieux à la Reine
Adios Amigos
THE ADJUSTMENT BUREAU
Admission
ADORATION
ADRENALINE
ADRIENN PAL
ADRIFT
ADVENTURELAND
THE ADVENTURES OF PLUTO NASH
THE ADVENTURES OF PRISCILLA, QUEEN OF THE DESERT
The Adventures of Tintin
L' ADVERSAIRE
ADVOCAAT VAN DE HANEN
ADVOCAATJE LEEF JE NOG?
AE FOND KISS
AEON FLUX
AFBLIJVEN
AFFAIR PLAY
UNE AFFAIRE DE GOÛT
LES AFFINITÉS ÉLECTIVES
AFFLICTION
AFRAID OF THE DARK
ÀFRICA
AFRICA UNITED
THE AFRICAN QUEEN
African Safari
Afscheid van de maan
After Earth
AFTER LIFE
After the Storm
AFTER THE SUNSET
After the Tone
AFTER THE WEDDING
AFTERGLOW
Aftermath
AFTERSCHOOL
AGAINST THE ROPES
AGATA E LA TEMPESTA
The Age of Adaline
THE AGE OF INNOCENCE
AGENT CODY BANKS
AGENT CODY BANKS 2
AGORA
THE AGRONOMIST
AGUA FRÍA DEL MAR
AI NO SHINSEKAI (A NEW LOVE IN TOKYO/TOKYO DECADENCE 2)
Ai Weiwei: Never Sorry
AILEEN: LIFE AND DEATH OF A SERIAL KILLER
AIMÉE & JAGUAR
Ain't Them Bodies Saints
AIR BUD
AIR BUD: DE TOPSCOORDER
UN AIR DE FAMILLE
AIR DOLL
AIR FORCE ONE
AIRHEADS
Aita
AJAMI
AJAX — DAAR HOORDEN ZIJ ENGELEN ZINGEN
ALAMAR
THE ALAMO
ALASKA
ALATRISTE
Albert Nobbs
Alberta
ALBINO ALLIGATOR
Alceste à bicyclette
ALEGRÍA
ALETTA JACOBS: HET HOOGSTE STREVEN
Alex Cross
ALEX VAN WARMERDAM DVD-BOX
Alex van Warmerdam: Gebouwd voor de film
ALEXANDER
ALEXANDER NEVSKY
ALEXANDRA
ALEXANDRA'S PROJECT
ALFIE
ALI
ALI G INDAHOUSE
ALI ZAOUA
ALIAS KURBAN SAÏD
Alias Maria
ALIBI
ALICE
ALICE IN WONDERLAND
Alice Through the Looking Glass
ALIEN LEGACY BOX
ALIEN RESURRECTION
ALIEN VS PREDATOR
ALIEN VS PREDATOR 2
ALIEN — THE DIRECTOR'S CUT
Alien: Covenant
ALIVE
All Eyez on Me
ALL GOD'S CHILDREN CAN DANCE
All is Lost
ALL MEN ARE MORTAL
ALL NIGHT HORROR SHOW 9
ALL OR NOTHING
All Quiet on the Western Front
All Roads Lead to Rome
ALL STARS
All stars 2: Old stars
ALL THE BOYS LOVE MANDY LANE
ALL THE INVISIBLE CHILDREN
ALL THE PRETTY HORSES
ALL THE RIGHT NOISES
ALL THINGS FAIR
All You Need is Me
ALLE TIJD
Alleen maar nette mensen
Alléluia
Alleman (Workshop Filmkritiek)
Alles is familie
ALLES IS LIEFDE
ALLES MOET WEG
ALLES STROOMT
Alles van waarde
Allied
Almanya — Wilkommen in Deutschland
ALMOST FAMOUS
Alone in Berlin
ALONG CAME A SPIDER
ALONG CAME POLLY
Aloys
ALPHA & OMEGA 3D
ALPHA DOG
Alphabet
ALPHAVILLE
Alps
Als je verliefd wordt
ALS KAT EN HOND
ALTIPLANO
ALVIN & THE CHIPMUNKS 2
Alvin & The Chipmunks 3
ALVIN AND THE CHIPMUNKS
Alvin en de Chipmunks: The Road Chip
ALZA LA TESTA
AM SEIDENEN FADEN
LOS AMANTES DEL CÍRCULO POLAR
Los amantes pasajeros
LES AMANTS CRIMINELS
LES AMANTS RÉGULIERS
The Amazing Catfish
AMAZING GRACE
The Amazing Spider-Man 2 3D
The Amazing Spider-Man 3D
AMAZONES
Amazonia
AMEN.
AMER
AMERICA'S SWEETHEARTS
THE AMERICAN
AMERICAN BEAUTY
AMERICAN BUFFALO
AMERICAN CUISINE (CUISINE AMÉRICAINE)
American Dreams (lost and found)
AMERICAN DREAMZ
AMERICAN GANGSTER
AMERICAN HISTORY X
American Honey
American Pastoral
AMERICAN PIE
AMERICAN PIE 2
American Pie: The Reunion
AMERICAN PIE: THE WEDDING (AMERICAN WEDDING)
THE AMERICAN PRESIDENT
AMERICAN PSYCHO
American Sniper
AMERICAN SPLENDOR
American Ultra
AN AMERICAN WEREWOLF IN PARIS
AMERRIKA
L' AMI HOLLANDAIS
L' AMICO DI FAMIGLIA
AMIN
AMISTAD
AMITYVILLE HORROR
AMNESIA
AMONG HORSES AND MEN
L' AMORE MOLESTO
AMORES PERROS
Amour
Un amour de jeunesse
Amour fou (Jessica Hausner over)
LES AMOURS IMAGINAIRES
AMSTERDAM, GLOBAL VILLAGE
Amy
AMY'S ORGASM
An
AN ALAN SMITHEE FILM: BURN HOLLYWOOD BURN
AN ANGEL FOR MAY
AN AWFULLY BIG ADVENTURE
AN EDUCATION
AN ENGLISHMAN IN NEW YORK
AN IDEAL HUSBAND
AN INCONVENIENT TRUTH
AN UNFINISHED LIFE
Ana ana
L' anabase
ANACONDA
ANACONDAS
ANALYZE THAT
ANALYZE THIS
ANASTASIA
ANATOMIE
ANCHE LIBERO VA BENE
THE ANCHORAGE
Anchorman 2: The Legend Continues
And Everything is Going Fine
AND NOW... LADIES AND GENTLEMEN
And So It Goes
AND THE BAND PLAYED ON
AND WHEN DID YOU LAST SEE YOUR FATHER
Die andere Heimat: Chronik einer Sehnsucht
ANDRE
The Andrei Tarkovsky Collection
ANDROMEDIA
ANGEL
ANGEL BABY
ANGEL EYES
ANGEL ON THE RIGHT
ANGELA'S ASHES
ANGÈLE ET TONY
THE ANGELIC CONVERSATION
ANGELS & DEMONS — HET BERNINI MYSTERIE
ANGELS OF THE UNIVERSE
The Angels' Share
ANGER MANAGEMENT
LES ANGES GARDIENS
ANGIE
ANGIE
L' ANGLAISE ET LE DUC
Angry Birds Movie
Angry Indian Goddesses
ANGST
ANGST
ANGUS, THONGS AND PERFECT SNOGGING
ANI IMOTO
ANIKI-BÓBÓ
ANIMAL
ANIMAL FACTORY
ANIMAL KINGDOM
Animals
ANIMALS UNITED 3D
ANKLAGET
ANNA AND THE KING
Anna Karenina
ANNA MAGDALENA
Annabelle
L' ANNÉE DERNIÈRE À MARIENBAD
Anni felici
Annie
ANNIE LEIBOVITZ: LIFE THROUGH A LENS
THE ANNIVERSARY PARTY
AÑO BISIESTO
UN AÑO SIN AMOR
Anomalisa
Anomalisa
ANONYMA
Anonymous
ANOTHER DAY IN PARADISE
ANOTHER YEAR
THE ANT BULLY (DE MIERENMEPPER)
Ant Man
ANTARCTICA, A TICKET TO ETERNITY
Antboy
Antboy en de wraak van de rode furie
ANTICHRIST
ANTITRUST
ANTON
ANTONIA
ANTÔNIA
Ants on a Shrimp
ANTZ
ANUBIS & HET PAD DER ZEVEN ZONDEN
ANVIL! THE STORY OF ANVIL
ANY GIVEN SUNDAY
ANY WAY THE WIND BLOWS
ANYTHING ELSE
ANYWHERE BUT HOME
Apa
APAN
THE APARTMENT
Apenstreken
Apocalypse Now
APOCALYPSE NOW REDUX
APOCALYPTO
APOLLO 13
Apollo 18
L' Apollonide — Souvenirs de la maison close
THE APOSTLE
DIE APOTHEKERIN
APP — de film
APPALOOSA
L' APPARTEMENT
L' APPÂT
DE APPEL (SIB)
LES APPRENTIS
APRÈS L'AMOUR
APRÈS LA VIE
Après mai
APRILE
APT PUPIL
APU-TRILOGIE
AQUAMARINE
Arabian Nights (As mil e uma noites)
Araf
Arbitrage
THE ARBOR
LA ARDILLA ROJA
ARE WE DONE YET?
Area 51
Argo
THE ARISTOCRATS
DE ARISTOKATTEN
ARLINGTON ROAD
ARMADILLO
ARMAGEDDON
Army of One
ARO TOLBUKHIN. EN LA MENTE DEL ASESINO
AROUND THE BEND
AROUND THE WORLD IN 80 DAYS
Arrietty
Arrival
The Art of Happiness
THE ART OF WAR
ARTEMISIA
ARTHUR
ARTHUR 3: DE STRIJD TUSSEN TWEE WERELDEN
ARTHUR AND THE MINIMOYS
ARTHUR EN DE WRAAK VAN MALTHAZARD
The Artist
Artist of Fasting (IFFR Deep Focus Adachi Masao)
As Above So Below
AS GOOD AS IT GETS
As I Lay Dying
As I Open My Eyes
AS IT IS IN HEAVEN
DE AS VAN PHOENIX
Ascent
ASH WEDNESDAY
Ashes
ASHES OF TIME REDUX
ASK THE DUST
THE ASSASSIN
The Assassin (Nie Yinniang)
Assassin's Creed
ASSASSIN(S)
THE ASSASSINATION OF JESSE JAMES BY THE COWARD ROBERT FORD
THE ASSASSINATION OF RICHARD NIXON
ASSASSINS
ASSAULT ON PRECINCT 13
ASSEPOESTER EN DE KEUKENPRINS
ASSHAK, TALES FROM THE SAHARA
THE ASSOCIATE
ASTERIX & DE VIKINGEN
Asterix & Obelix 3D: De Romeinse lusthof
Asterix & Obelix bij de Britten
ASTÉRIX & OBÉLIX: MISSION CLÉOPÂTRE
ASTERIX AUX JEUX OLYMPIQUES
ASTERIX EN OBELIX TEGEN CAESAR
ASTRO BOY
THE ASTRONAUT'S WIFE
At Any Price
AT FIRST SIGHT
AT THE END OF DAYBREAK
ATANARJUAT, THE FAST RUNNER
Atlantic.
ATLANTIS
ATLANTIS
ATM
Atmen
ATONEMENT
Attack on Titan: The Movie (deel 1) en Attack on Titan: End of the World (deel 2)
ATTENBERG
Attila Marcel
AU PETIT MARGUERY
L' AUBERGE ESPAGNOLE
AUDITION
Auf der anderen Seite
Auf einmal
AUF WIEDERSEHEN AMERIKA
AUGUST RUSH
AUGUST: A MOMENT BEFORE THE ERUPTION
August: Osage County
EL AURA
AURORA
Austerlitz
AUSTIN POWERS IN GOLDMEMBER
AUSTIN POWERS: INTERNATIONAL MAN OF MYSTERY
AUSTIN POWERS: THE SPY WHO SHAGGED ME
AUSTRALIA
AUTO FOCUS
THE AUTOBIOGRAPHY OF NICOLAE CEAUSESCU
AUTUMN BALL
AUTUMN GOLD
AUTUMN IN NEW YORK
AUTUMN MOON
AVALON
Avant l'hiver
AVATAR
AVENGE BUT ONE OF MY TWO EYES
THE AVENGERS
The Avengers
The Avengers: Age Of Ultron
L' avenir
AVETIK
THE AVIATOR
DE AVONTUREN VAN HET MOLLETJE 1
DE AVONTUREN VAN PINOKKIO
The Awakening
AWAY FROM HER
AWAY WE GO
AWAY WITH WORDS
AYURVEDA — ART OF BEING
AZULOSCUROCASINEGRO
AZUR & ASMAR