Rester vertical
Raw
Get Out
Quality Time
The Other Side of Hope
En nu is het oorlog

XIME

Guinee-Buissau, 1993/1994 | Sana Na N'Hada
"Ik wil geen oordeel vellen over kolonialisme of oorlog" stelt regisseur Sana Na N'Hada in het begeleidend persbericht. Zijn film Xime, over het begin van de bevrijdingsoorlog in Guinee-Buissau, laat zien hoe iedere partij ernaar streeft de eigen normen en waarden te beschermen. Het traditionele dorpshoofd, de op verandering gerichtte revolutionair, maar ook de invloedrijke Italiaanse priester en de van heimwee vervulde Portugese koloniaal.

Toch is de film over de bevrijdingsoorlog in het Westafrikaanse Guinee-Buissau geen postmoderne viering van het feit dat ieder standpunt zijn eigen achtergrond heeft en in die zin ook te verantwoorden is. De koloniale overheersing is een kwaad waar de bevolking onder lijdt en waartegen men zich zou moeten verzetten. De vraag is echter hoe je je moet verzetten zonder zelf teveel te verliezen. Verzet tegen de overheerser impliceert ook ongewenste verandering. Terwijl onder de koloniale overheersing nog enigszins ruimte gemaakt kan worden voor de oude rituelen en tradities, brengt een oorlog chaos, ontreddering en niet te voorspellen vernieuwingen. Oorlog op zich is al een ondermijning van de traditionele waarden, en daarnaast ook van de christelijke waarden die de Guineërs door ijverige missionarissen worden aangeleerd. Bovendien vraagt de nijpende armoede om het oogsten van de rijst in plaats van vernietigende gevechten.

Een smeulende bom
In Xime worden de verschillende posities ten aanzien van de onderdrukking door de verschillende personages vertegenwoordigd. Deze personages functioneren min of meer als archetypes, hetgeen de mogelijkheid tot identificatie enigszins ondermijnt. Raul, de zoon van een rijstboer, is de revolutionair. Hij werd dat nadat hij naar de grote stad vertrok om tot priester te worden opgeleid. Zoals de dorpspriester Vittorio stelt: "Het is mijn missie de ogen van de jongeren te openen, maar ik kan niet bepalen wat ze dan gaan zien." Raul keert terug naar zijn geboortedorp in de overtuiging dat gewapend verzet noodzakelijk is maar vindt slechts aarzeling, angst en weerstand bij zijn dorpsgenoten. Toch fluistert iedereen wel over zijn terugkeer. De thuiskomst van Raul werkt als een bom waarvan de lont al is aangestoken maar die nog niet tot ontploffing is gebracht.
Bedan, de broer van Raul, is aanvankelijk met heel andere dingen bezig en heeft weinig oor voor de aansporingen van zijn broer. Hij begeert de toekomstige vrouw van zijn vader en probeert haar ervan te overtuigen dat zij te jong is om een oude man te huwen. Bedan komt zo in opstand tegen de Guinese tradities die hem en de door hem begeerde vrouw niet de vrijheid geven zelf hun levens in te vullen. Raul wendt zich vervolgens tot Vittorio, de priester. Ook hij weert de revolutie af, omdat "er geen ruimte is voor illusies en eerst de oogst gehaald en de armoede bestreden moet worden." Uiteindelijk zullen de Portugezen zelf, die tenslotte ook de oorzaak zijn van alle conflicten, voor de directe aanleiding zorgen die de bevrijdingsoorlog in gang zet.

Samenwerking
Xime is een Nederlands-Franse co-produktie, onder meer gefinancierd door het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken, afdeling Internationale Samenwerking. De crew bestond gedeeltelijk uit Nederlanders (camera: Melle van Essen) die de Guinese crew in hun werk begeleidden. Doel van het project was het stimuleren van een eigen Guinese filmcultuur. Het is wellicht ook om die reden dat de Italiaanse missionaris er in de film redelijk goed vanaf komt. Zijn werk wordt immers gespiegeld in het 'ontwikkelingswerk' van de filmmakers. Tegelijkertijd wordt ook het verzet tegen eventueel 'cultureel imperialisme' mooi verbeeld in de scène met het klasje schoolkinderen. Zodra Vittorio hen de rug toekeert gaan zij over van het 'Frère Jacques' op een Guinees kinderliedje.
De opnamen voor Xime waren niet gemakkelijk en duurden lang. Ze vonden plaats in een ontoegankelijk gebied dat voor de meeste crewleden, Nederlanders én Guineërs, ver van huis was. De taalbarrières maakten het werk evenmin eenvoudiger. De film die uit deze gezamenlijke arbeid is voortgekomen ziet er heel mooi uit: warm gekleurde taferelen, opvallende belichting, extreme close-ups. Het grootste probleem is dat de film, met name in het acteerspel, statisch en traag is. Deze traagheid is functioneel omdat zij de warmte en de drukkende repressie invoelbaar maakt, maar zij veroorzaakt tegelijkertijd distantie ten aanzien van de gebeurtenissen. De personages zijn eerder symbolen voor de verschillende mogelijke (politieke) posities dan individuen met eigen doelen en verlangens.
Wie zijn kijkhouding aanpast en zich instelt op een 'Brechtiaans leerstuk' in plaats van gemakkelijk meeslepende ontspanning ziet echter een interessante en bijzondere film. Op den duur is de toneelmatigheid zelfs bij uitstek geschikt om het met moeite onderdrukte geweld te verbeelden. Vooral bij de ontknoping werkt dat goed. Een Portugese officier gooit heel rustig de eerste brandbom. Bedan antwoordt even kalm en weloverwogen: "En nu is het oorlog."

Jann Ruyters

top
XIME

November 1995 #161

Produktie
Hillie Molenaar
Cecilia Fonseca
Regie
Sana Na N'Hada
Scenario
Sana Na N'Hada
Joop van Wijk
Camera
Melle van Essen
Geluid
Philippe Sénéchal
Montage
Anita Fernandez
Muziek
Malam Mané
Patricio Wang
Met
Aful Macka
José Tambá
Justino Neto
Juan Carlos Tajes

Kleur, 95 minuten

Distributie
Cinemien
Te zien
vanaf 9 november

Regisseurindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ


N

Sana Na N'Hada XIME
Na Hong-jin THE CHASER
Na Hong-Jin The Wailing
Hetty Naaijkens Buitenkampers
Jeffrey Nachmanoff TRAITOR
Ruba Nadda CAIRO TIME
Ruba Nadda SABAH
Arne Lindther Naess Casper en Emma op safari
Nagisa Oshima GOHATTO
Nagisa Oshima THE SUN'S BURIAL
Antonio Naharro, Alvaro Pastor YO, TAMBIÉN
Chris Nahon KISS OF THE DRAGON
Mira Nair MONSOON WEDDING
Mira Nair THE NAMESAKE
Mira Nair SALAAM BOMBAY!
Ilya Naishuller Hardcore Henry
Olivier Nakache, Eric Toledano Intouchables
Olivier Nakache, Eric Toledano Samba
Desmond Nakano WHITE MAN'S BURDEN
Hideo Nakata The Complex
Hideo Nakata DARK WATER
Pan Nalin Angry Indian Goddesses
Pan Nalin AYURVEDA — ART OF BEING
Pan Nalin Faith Connections
Pan Nalin SAMSARA
Bharat Nalluri MISS PETTIGREW LIVES FOR A DAY
Alexander Nanau Toto and His Sisters
Terence Nance An Oversimplification of Her Beauty
Naoko Ogigami MEGANE
James Napier Robertson The Dark Horse (James Napier Robertson over)
Gerardo Naranjo DRAMA/MEX
Gerardo Naranjo VOY A EXPLOTAR
Naruse Mikio ANI IMOTO
Arab & Tarzan Nasser Dégradé
Vincenzo Natali CYPHER
Vincenzo Natali SPLICE
Mort Nathan BOAT TRIP
Afia Nathaniel Dukhtar
Gregory Nava BORDERTOWN
Gregory Nava SELENA
Oscar Ruiz Navía Crab Trap
Safy Nebbou Comme un homme
Safy Nebbou L' EMPREINTE DE L'ANGE
Dana Nechustan DUNYA & DESIE IN MAROKKO
Dana Nechustan NACHTRIT
Dana Nechustan TOTAL LOSS
Nederlandse kortfilmers EENOOG KONING
Anthony Neilson THE DEBT COLLECTOR
Martijn van Nellestijn SINTERKLAAS & HET GEHEIM VAN HET GROTE BOEK
Martijn van Nellestijn Sinterklaas en de pepernotenchaos
Martijn van Nellestijn SINTERKLAAS EN DE VERDWENEN PAKJESBOOT
Martijn van Nellestijn SINTERKLAAS EN HET PAKJESMYSTERIE
Martijn van Nellestijn Sinterklaas en het raadsel van 5 december
Martijn van Nellestijn, Aram van de Rest Joris & Boris en het geheim van de tempel
Jessie Nelson CORRINA, CORRINA
Tim Blake Nelson THE GREY ZONE
Jennifer Yuh Nelson, Alessandro Carloni Kung Fu Panda 3 (NL)
Jan Nemec DIAMONDS OF THE NIGHT
Lászlo Nemes Son of Saul
László Nemes Türelem (With a Little Patience)
Cristian Nemescu CALIFORNIA DREAMIN' (ENDLESS)
Jorien van Nes A Long Story
Shirin Neshat, Shoja Azari WOMEN WITHOUT MEN
Jelle Nesna CARMEN VAN HET NOORDEN
Sandra Nettelbeck BELLA MARTHA
Sandra Nettelbeck Mr Morgan's Last Love
Sandra Nettelbeck SERGEANT PEPPER
Daniel Nettheim The Hunter
Calin Peter Netzer Child's Pose
Mark Neveldine, Brian Taylor CRANK
Mark Neveldine, Brian Taylor GAMER
Mark Neveldine, Brian Taylor Ghost Rider: Spirit of Vengeance 3D
Morgan Neville 20 Feet From Stardom
Morgan Neville Keith Richards: Under the Influence
Mike Newell AN AWFULLY BIG ADVENTURE
Mike Newell DONNIE BRASCO
Mike Newell FOUR WEDDINGS AND A FUNERAL
Mike Newell Great Expectations
Mike Newell HARRY POTTER AND THE GOBLET OF FIRE
Mike Newell INTO THE WEST
Mike Newell LOVE IN THE TIME OF CHOLERA
Mike Newell MONA LISA SMILE
Mike Newell PRINCE OF PERSIA: SANDS OF TIME
Mike Newell PUSHING TIN
Jeff Newitt, Peter Lord Pirates!
Filip Van Neyghem, Tom Van Overberghe, Wim Symoens, Boris Paval Conen, Nathalie Deklerck, Robbe De Hert, Wolke Kluppell ELIXIR D'ANVERS
Kim Nguyen Rebelle
Andrew Niccol GATTACA
Andrew Niccol Good Kill
Andrew Niccol The Host
Andrew Niccol In Time
Andrew Niccol LORD OF WAR
Andrew Niccol S1MØNE
Mike Nichols THE BIRDCAGE
Mike Nichols CHARLIE WILSON'S WAR
Mike Nichols CLOSER
Jeff Nichols Loving
Jeff Nichols Midnight Special
Jeff Nichols Mud
Mike Nichols PRIMARY COLORS
Jeff Nichols Take Shelter
Max Nichols Two Night Stand
Mike Nichols WOLF
Dewey Nicks SLACKERS
Guillaume Nicloux The Kidnapping of Michel Houellebecq
Guillaume Nicloux La religieuse
Cedric Nicolas-Troyan The Huntsman
Ansgar Niebuhr e.a. PRINSES LILLIFEE
Ansgar Niebuhr, Thomas Bodenstein Prinses Lillifee en de kleine eenhoorn
Hanna van Niekerk If the Sun Explodes
Jesper W. Nielsen The Day Will Come
Thomas Borch Nielsen SUNSHINE BARRY EN DE DISCOWORMEN
Jesper W. Nielsen TWEE KEER IDA (FORBUDT FOR BØRN)
Sebastian Niemann 7 DAYS TO LIVE
Marieke Niestadt Bittersweet
Manolo Nieto LA PERRERA
Victor Nieuwenhuijs, Maartje Seyferth CREPUSCULE
Victor Nieuwenhuijs, Maartje Seyferth Kat en muis
Victor Nieuwenhuijs, Maartje Seyferth LULU
Victor Nieuwenhuijs, Maartje Seyferth VENUS IN FURS
Victor Nieuwenhuijs, Maartje Seyferth VLEES
Kees van Nieuwkerk Ja, ik wil!
Kees van Nieuwkerk Pak van mijn hart
Kees van Nieuwkerk, Teddy Cherim STERKE VERHALEN
Neil Nightingale Walking with Dinosaurs
Neil Nightingale, Patrick Morris Nature
Johan Nijenhuis ALIBI
Johan Nijenhuis Apenstreken
Johan Nijenhuis Bennie Stout
Johan Nijenhuis COSTA!
Johan Nijenhuis FOEKSIA DE MINIHEKS
Johan Nijenhuis Onze jongens
Johan Nijenhuis Rokjesdag
Johan Nijenhuis Toscaanse bruiloft
Johan Nijenhuis Verliefd op Ibiza
Johan Nijenhuis VOLLE MAAN
Johan Nijenhuis ZOOP IN AFRIKA
Johan Nijenhuis ZOOP IN INDIA
Johan Nijenhuis ZOOP IN ZUID-AMERIKA
Karin Nilsson, Lasse Persson, Per Åhlin, Alicja Jaworski SPOOKTIJD MET LABAN
Johannes Stjärne Nilsson, Ola Simonsson SOUND OF NOISE
Ning Hao MONGOLIAN PING PONG
Ning Ying FOR FUN
Ning Ying ON THE BEAT
Robert De Niro A BRONX TALE
Robert De Niro THE GOOD SHEPHERD
Marcus Nispel Conan The Barbarian 3D
Marcus Nispel FRIDAY THE 13TH (2009)
Marcus Nispel THE TEXAS CHAINSAW MASSACRE
Frank Nissen POEH'S LOLLIFANTEN FILM
Troy Nixey Don't Be Afraid of the Dark
NN PAMELA ANDERSON & TOMMY LEE ONGECENSUREERD
Gaspar Noé ENTER THE VOID
Gaspar Noé IRRÉVERSIBLE
Gaspar Noé Love 3D
Gaspar Noé SEUL CONTRE TOUS
Gaspar Noé, Laurent Cantet, Elia Suleiman, Benicio del Toro, Julio Medem, Juan Carlos Tabío, Pablo Trapero 7 Days in Havana
Gaspar Noé, Marina Abramovic, Matthew Barney, Marco Brambilla, Larry Clark, Richard Prince, Sam Taylor Wood DESTRICTED
Michael Noer Key House Mirror
Michael Noer Nordvest (Slow Criticism)
Michael Noer Northwest
Christopher Nolan BATMAN BEGINS
Christopher Nolan THE DARK KNIGHT
Christopher Nolan The Dark Knight Rises
Christopher Nolan FOLLOWING
Christopher Nolan INCEPTION
Christopher Nolan INSOMNIA
Christopher Nolan Interstellar
Christopher Nolan MEMENTO
Christopher Nolan THE PRESTIGE
George Nolfi THE ADJUSTMENT BUREAU
Tobias Nölle Aloys
Tobias Nölle Aloys
Nonzee Nimibutr JAN DARA
Paul & Menno de Nooijer 100% DE NOOIJER
Paul & Menno de Nooijer EXIT (EXI+)
Chris Noonan BABE
Chris Noonan MISS POTTER
Khyentse Norbu THE CUP
Khyentse Norbu TRAVELLERS AND MAGICIANS
Mikkel Norgaard The Keeper of Lost Causes
Stephen Norrington BLADE
Stephen Norrington THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN
Rufus Norris Broken
Edward Norton KEEPING THE FAITH
Jonathan Nossiter MONDOVINO
Claudine Nougaret, Raymond Depardon Journal de France
Jehane Noujaim The Square
Nima Nourizadeh American Ultra
Nima Nourizadeh Project X
Maria Novaro EL JARDIN DEL EDEN
Masja Novikova, Frank van den Engel TUSSEN HEMEL EN AARDE
Cyrus Nowrasteh The Stoning of Soraya M.
Phillip Noyce THE BONE COLLECTOR
Phillip Noyce CATCH A FIRE
Phillip Noyce CLEAR AND PRESENT DANGER
Phillip Noyce PATRIOT GAMES
Phillip Noyce THE QUIET AMERICAN
Phillip Noyce RABBIT-PROOF FENCE
Phillip Noyce THE SAINT
Phillip Noyce SALT
Phillip Noyce SLIVER
Hans Van Nuffel Adem
Garin Nugroho LEAF ON A PILLOW
Garin Nugroho OPERA JAWA
Victor Nunez ULEE'S GOLD
Trevor Nunn TWELFTH NIGHT
Claude Nuridsany, Marie Pérennou GENESIS
Claude Nuridsany, Marie Pérennou MICROCOSMOS
Arne Lindtner Næss Casper & Emma
Petter Næss ELLING
Petter Næss HOPPET
Arne Lindtner Næss S.O.S. KLEINE ZEEHOND