The Man Who Killed Don Quixote
Previously Unreleased
Carne y arena
Tiere
Grace Jones: Bloodlight and Bami
Melle eert Melle

LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET

Nederland, 1992 | Melle van Essen
Het woord perspectief heeft zoals zoveel woorden een letterlijke en een figuurlijke betekenis. Een uiterlijk, concrete en een innerlijk, abstracte. Het landschap dat we zien krijgt betekenis door ons innerlijk landschap, het perspectief van waaruit we tegen de wereld aankijken. De filmer Melle van Essen onderzoekt het perspectief van zijn oudoom Melle Oldeboerrigter en zet daar zijn eigen perspectief naast. Een ontmoeting van beelden.

Melle van Essen heeft het vak geleerd zoals dat vroeger ging, toen er nog geen filmacademies bestonden. Sjouwen met kabels en lampen, een beetje camera-assistentie, enzovoort. Geen slechte methode blijkt dan weer. Bij de Freek de Jonge-shows heeft hij met licht leren toveren en bij Johan van der Keuken heeft hij geleerd dat de camera 'een meneer' is, een meneer die zijn plaats weet, maar toch aanwezig is. Een keiharde werker, die ondanks zijn jonge leeftijd aan meer dan dertig documentaires heeft meegewerkt. Als cameraman en co-regisseur leverde hij zijn aandeel aan de documentaires over Midden-Amerika van Frank Diamand en deze tekent nu op zijn beurt voor de produktie van Landschappen waar niemand van weet.
Melle Oldeboerrigter (1908-1976) was een tamelijk geruchtmakende Amsterdamse schilder. Door zijn precies geschilderde, sensuele en wat macabere schilderijen joeg hij veel autoriteiten tegen zich in het harnas, maar verzamelde hij ook een schare volgelingen om zich heen. Hij was net als zijn achterneef autodidact, een anarchistisch familietrekje zou je kunnen zeggen, want de jonge Melle Oldeboerrigter kwam uit een gezin dat het anarchisme vol toewijding omarmde. De film is voornamelijk gebaseerd op interviews met de zuster (Liberta!), de ex-vrouw en de ex-vriendin van de schilder. Deze drie vrouwen scheppen het beeld van de man die zich ontwikkelde van een jonge wereldverbeteraar tot een oude cynicus.
Vooral de schaarse woorden van Liberta zijn zo pregnant, dat veel van de ontroering die deze mensengeschiedenis teweeg brengt, daaraan opgehangen kan worden. Het pleit voor de interviewer die zijn relatie met de ondervraagde (zijn oma) gevoelig en toch ingehouden neerzet. Liberta blijkt net als haar broer afstand genomen te hebben van de oude idealen, maar zonder wrok en met veel humor. De tijden zijn veranderd, maar de vonk van de vrijheid voel je nog smeulen in haar woorden. Haar man Joop leest aan het eind van de film een brief voor, die hij eens aan zijn zwager schreef. Een uitweiding die voor de filmlengte en het ritme iets te ver gaat, maar ook veel duidelijk maakt over de schilder Melle: hij had de ellende van de wereld gewoon nodig om te kunnen schilderen.

Beeldrijm
De interviews worden doorsneden met geschilderde beelden van bizarre landschappen vol gedrochten die dreigen of bedreigd worden; hun seksueel verkeer maakt de zaak er niet vrolijker op.
Melle van Essen zet daar zijn eigen filmbeelden tegenover, deels geënsceneerd, deels materiaal uit VPRO's 'Diogenes'. Hij heeft ook een voorliefde voor het leed en het bizarre en hij laat deze twee elementen bijna ongescheiden door elkaar optreden. Een kijk op de wereld zonder meteen te oordelen, die zijn samenwerking met Johan van der Keuken verraadt. Als een soort beeldrijm lichten deze stukjes werkelijkheid op uit het zwart en faden daar weer naar terug, een subtiele werkwijze die de poëzie van de film versterkt. Prachtig van licht zijn de geënsceneerde beelden en vaak heel fragmentarisch, bijna alleen vorm en kleur.
Hij sluit hiermee aan op punten in het levensverhaal, de oorlog bijvoorbeeld. Wat maar weinig mensen weten of willen weten is dat de Amsterdamse bevolking vrijwillig aan boekvernietiging deed, maar dan niet door middel van vuur maar door middel van water. Volgens vriendin Marth lag de Amstel vol met boeken. Melle van Essen zet hier hele mysterieuze water- en boekbeelden tussendoor, maar de naakte lichamen aan de wallekant zijn een wat al te letterlijke vertaling van de vernietiging van het lichaam die op de vernietiging van de geest volgt. Zoals bij vele generatiegenoten is de oorlog cruciaal geweest voor de schilder Melle. Toen wist hij pas zeker dat hij in deze wereld niets te zoeken had en begon hij aan een eigen universum te bouwen. Aan landschappen waar niemand van weet en waar hij het voor het zeggen had. Uiteindelijk was Melle alleen, ondanks het huwelijk dat hij sloot naast zijn 'vrije huwelijk' met Marth, ondanks zijn vrienden en ondanks zijn leerlingen en het beetje erkenning dat hij als kunstenaar kreeg. Hij wilde geen uitleg bij zijn schilderijen geven, zoals blijkt uit de beelden van de televisiedocumetaire uit 1972. Het waren mysteries waar hij soms zelf van huiverde, maar toch de baas over probeerde te zijn. Landschappen waar niemand van weet laat dat mysterie van de schilder Melle heel en ontroert door het heroïsche in dit leven dat gedoemd is te sneuvelen.

Eddy van der Meer



top
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET

December 1992 #129

Produktie
Frank Diamand
Regie en camera
Melle van Essen
Co-regie en montage
Riekje Ziengs
Geluid
Ben Zijlstra

Kleur, 65 minuten

Distributie
NFM/IAF
Te zien
tijdens het IDFA en vanaf 10 december

Regisseurindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ


E

Clint Eastwood The 15:17 to Paris
Clint Eastwood ABSOLUTE POWER
Clint Eastwood American Sniper
Clint Eastwood BLOODWORK
Clint Eastwood THE BRIDGES OF MADISON COUNTY
Clint Eastwood CHANGELING
Clint Eastwood FLAGS OF OUR FATHERS
Clint Eastwood GRAN TORINO
Clint Eastwood HEREAFTER
Clint Eastwood INVICTUS
Clint Eastwood J. Edgar
Clint Eastwood Jersey Boys
Clint Eastwood LETTERS FROM IWO JIMA
Clint Eastwood MIDNIGHT IN THE GARDEN OF GOOD AND EVIL
Clint Eastwood MILLION DOLLAR BABY
Clint Eastwood MYSTIC RIVER
Clint Eastwood A PERFECT WORLD
Clint Eastwood SPACE COWBOYS
Clint Eastwood Sully
Clint Eastwood TRUE CRIME
Clint Eastwood UNFORGIVEN
Diederik Ebbinge Kidnep
Diederik Ebbinge Matterhorn
Uli Edel DER BAADER MEINHOF KOMPLEX
Uli Edel BODY OF EVIDENCE
Uli Edel THE LITTLE VAMPIRE
Uli Edel RASPUTIN
Catti Edfeldt, Lena Hanno Clyne Siv gaat logeren
Catti Edfeldt, Ylva Gustafsson KIDZ IN DA HOOD
Joel Edgerton The Gift (Joel Edgerton)
Nash Edgerton The Gringo
Kenneth Edmonds JOSIE AND THE PUSSYCATS
Anders Edström, C.W. Winters THE ANCHORAGE
Blake Edwards Breakfast at Tiffany's
Gareth Edwards Godzilla 3D
Gareth Edwards MONSTERS
Gareth Edwards Rogue One — A Star Wars Story
Blake Edwards SON OF THE PINK PANTHER
Cory Edwards, Todd Edwards, Tony Leech HOODWINKED
Todd Edwards, Tony Leech, Cory Edwards HOODWINKED
Edwin BLIND PIG WHO WANTS TO FLY (Previously Unreleased)
Edwin Postcards from the Zoo
Pieter Van Eecke Samuel in the Clouds (Pieter Van Eecke over)
Bobby Eerhart LOENATIK DE MOEVIE
Corinne van Egeraat COWBOYS IN KOSOVO
Corinne van Egeraat, Petr Lom Ana ana
Robert Eggers The Witch
Ewout Eggink HEF, EEN GESPREK MET DRIE ZUSSEN
Atom Egoyan ADORATION
Atom Egoyan CALENDAR
Atom Egoyan CHLOE
Atom Egoyan Devil's Knot
Atom Egoyan EXOTICA
Atom Egoyan Remember
Atom Egoyan THE SWEET HEREAFTER
Atom Egoyan, William Trevor FELICIA'S JOURNEY
Rolf van Eijk HEMEL BOVEN HOLLAND
Corina van Eijk SAMSON EN DELILAH
Alexander Eik Varg Veum: Het uur van de wolf
Jan Eilander, Eugène van den Bosch, Frenk van der Sterre, Ton van der Lee, Rogier van der Ploeg ROCK'N ROLL JUNKIE
Fernando Eimbcke Club Sándwich
Fernando Eimbcke LAKE TAHOE
Fernando Eimbcke TEMPORADA DE PATOS
Philip Einstein Lipski, Amalie Nesbæk Fick, Jørgen Lerdam Het ongelooflijke verhaal van de mega grote peer
Jason Eisener HOBO WITH A SHOTGUN
Sergej Eisenstein ALEXANDER NEVSKY
Breck Eisner THE CRAZIES
Breck Eisner The Last Witch Hunter
Breck Eisner SAHARA
Ekachai Uekrongtham BEAUTIFUL BOXER
Nana Ekvtimishvili, Simon Gross In Bloom
Jonathan Elbers Fashion Chicks
Albert Elings, Eugenie Jansen VOORLAND
Ronit & Shlomi Elkabetz Gett — The Divorce Trial of Viviane Amsalem
Ellory Elkayem EIGHT LEGGED FREAKS
Tom Elkins The Haunting in Connecticut 2: Ghosts of Georgia
Rene Eller Wij
Doug Ellin Entourage
Adam Elliot MARY AND MAX
Stephan Elliot WELCOME TO WOOP WOOP
Stephan Elliott THE ADVENTURES OF PRISCILLA, QUEEN OF THE DESERT
Stephan Elliott EASY VIRTUE
Stephan Elliott EYE OF THE BEHOLDER
Stephan Elliott A Few Best Men
Stephan Elliott FRAUDS
Scott Elliott A MAP OF THE WORLD
Sean Ellis CASHBACK
David R. Ellis CELLULAR
David R. Ellis THE FINAL DESTINATION
David R. Ellis FINAL DESTINATION 2
Sean Ellis Metro Manila
David R. Ellis Shark Night 3D
David R. Ellis SNAKES ON A PLANE
Alison Ellwood, Alex Gibney Magic Trip
Jonas Elmer NEW IN TOWN
Jeffrey Elmont Body Language
Gerrit van Elst ADVOCAAT VAN DE HANEN
Ben Elton MAYBE BABY
Roland Emmerich 10.000 BC
Roland Emmerich 2012
Roland Emmerich Anonymous
Roland Emmerich THE DAY AFTER TOMORROW
Roland Emmerich GODZILLA
Roland Emmerich INDEPENDENCE DAY
Roland Emmerich Independence Day: Resurgence
Roland Emmerich THE PATRIOT
Roland Emmerich STARGATE
Roland Emmerich White House Down
Erik van Empel TOUR DES LÉGENDES
Paz Encina HAMACA PARAGUAYA
John Eng, Norton Virgien RATJETOE EN DE THORNBERRY'S: BIJ DE BEESTEN AF
Frank van den Engel NORMAAL — IK KOM ALTIED WEER TERUG
Frank van den Engel, Masja Novikova TUSSEN HEMEL EN AARDE
Eric England Josie
Diana English THE WOMEN
Geoffrey Enthoven Hasta la vista!
Yolanda Entius LAAGLAND
Bob Entrop EEN STUKJE BLAUW IN DE LUCHT
Ildikó Enyedi On Body and Soul
Ildikó Enyedi SIMON MÁGUS
Nora Ephron BEWITCHED
Nora Ephron JULIE & JULIA
Nora Ephron LIFESAVERS
Nora Ephron LUCKY NUMBERS
Nora Ephron MICHAEL (Nora Ephron)
Nora Ephron SLEEPLESS IN SEATTLE
Nora Ephron YOU'VE GOT MAIL
Jean Epstein Jean Epstein-box
Rob Epstein THE TIMES OF HARVEY MILK
Rob Epstein, Jeffrey Friedman THE CELLULOID CLOSET
Rob Epstein, Jeffrey Friedman HOWL
Rob Epstein, Jeffrey Friedman Lovelace
Reha Erdem BES VAKIT — TIMES AND WINDS
Reha Erdem MOMMY, I'M SCARED
Yilmaz Erdogan, Ömer Faruk Sorak VIZONTELE
Deniz Gamze Ergüven Kings
Deniz Gamze Ergüven Mustang
Victor Erice EL SOL DEL MEMBRILLO
Gisli Snær Erlingsson IKÍNGUT
Benedikt Erlingsson Of Horses and Men
John Erman SCARLETT
John Erman THE SUNSHINE BOYS
Heiki Ernits, Janno Põldma KERST BIJ DE LIEVEHEERSBEESTJES
Heiki Ernits, Janno Põldma Lotte en de maansteen
Heiki Ernits, Janno Põldma LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Michiel van Erp ANGST (Michiel van Erp)
Michiel van Erp CLAUS, OP HANDEN GEDRAGEN
Michiel van Erp I am a Woman Now
Ezequiel Erriquez A la Cantábrica
Klara Van Es Carnotstraat 17
Klara van Es VERDWAALD IN HET GEHEUGENPALEIS
Amat Escalante LOS BASTARDOS
Amat Escalante Heli (Amat Escalante over)
Amat Escalante La región salvaje
Amat Escalante SANGRE
Amir Escandari Pixadores
Francesc Escribano, Lluís Arcarazo SALVADOR
Erwin van den Eshof DOOD EIND
Erwin van den Eshof Misfit
Erwin van den Eshof, Martijn Smits Popoz
Erwin van den Eshof, Martijn Smits Zombibi
Pelin Esmer OYUN
Daniél Espinosa Child 44
Daniél Espinosa Safe House
Daniél Espinosa SNEL GELD (SNABBA CASH)
Melle van Essen LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
Jacob Aaron Estes MEAN CREEK
Emilio Estevez BOBBY
Paul Etheredge-Ouzts HELLBENT
William Eubank Love (William Eubank)
Marc Evans MY LITTLE EYE
Gareth Evans The Raid
Gareth Evans The Raid 2
Marc Evans RESURRECTION MAN
Marc Evans SNOW CAKE
Bruce A. Evans, Raynold Gideon MR. BROOKS
Rudolf Evenhuis, Joost Verhey MISS INTERPRETED (MARLENE DUMAS)
Rupert Everett The Happy Prince
Jan-Willem van Ewijk Atlantic.
Heidi Ewing, Rachel Grady JESUS CAMP
Sofia Exarchou Park
Rob van Eyck BLUE BELGIUM
Jaap van Eyck FLIRT (Jaap van Eyck)
Richard Eyre IRIS
Richard Eyre NOTES ON A SCANDAL
Richard Eyre THE OTHER MAN
Chris Eyre SMOKE SIGNALS
Richard Eyre STAGE BEAUTY