The Man Who Killed Don Quixote
Previously Unreleased
Carne y arena
Tiere
Grace Jones: Bloodlight and Bami
Het druppelt in de Andes

Samuel in the Clouds (Pieter Van Eecke over)

België, 2016 | Pieter Van Eecke
Samuel in the Clouds laat indrukwekkend zien wat dikke klimaat­­rapporten niet lukt: de impact van klimaatverandering op het leven van de individuele mens, in dit geval een ski­lift­bediende bij een piste in de Andes. Er valt geen sneeuw meer, dus de lift staat stil. Documentairemaker Pieter Van Eecke: 'We kunnen klimaat­verandering wel begrijpen, maar het aanvaarden is bijna onmogelijk.'

Door Mariska Graveland

De berg Chacaltaya bij La Paz was met 5400 meter het hoogste skigebied ter wereld, maar sneeuw is hier al jarenlang ver te zoeken. De gletsjer smelt sneller dan gedacht, tot groot verdriet van de Boliviaan Samuel, die hier ooit de skilift bediende en de sneeuw heeft zien verdwijnen. Nu ontvangt hij wandeltoeristen in zijn lekkende hut die letterlijk op de rand van een afgrond staat. Hoe symbolisch kun je het hebben.
De maker van de visueel sterke documentaire Samuel in the Clouds, de Belg Pieter Van Eecke, vertelt via Skype dat hij de berg een aantal jaren geleden bezocht en aan de grond genageld stond. "Die hut staat er al een paar decennia, en prijkte ooit op de cover van de Lonely Planet van Bolivia — het is inderdaad een heel pakkend beeld. Ik heb een tiental jaren in Latijns-Amerika gewoond en kwam in 2012 op de top terecht, een buitenwereldse plaats, en plots kwam er een man naar buiten, Samuel, waar ik een paar woorden mee wisselde. Ik wist alleen maar dat er een skipiste was, en pas daarna heb ik het hele verhaal ontdekt van de gletsjer die daar recent is weggesmolten, en dat er vlakbij een klimaatlaboratorium was. Dat slecht onderhouden hutje van Samuel heeft zo'n sterke metaforische kracht: het huis van de mens dat bijna omvalt."

Pieter Van Eecke (portret Willem Govaerts)


Terwijl de nabij gestationeerde wetenschappers voor hun klimaatonderzoek berglucht in plastic zakjes vangen, ziet Samuel nog regelmatig berggeesten. "Ik heb de magische wereld van Samuel gaandeweg ontdekt. Samuel is een man van weinig woorden, het was een hele klus om zijn magische wereld te kunnen visualiseren. Voor Samuel is de natuur bewoond door geesten — ook stenen, rivieren en bomen. Ik toon de twee benaderingen van de wereld, het magische en het rationele, naast elkaar, zonder te kiezen. Wat ik gaandeweg heb ontdekt is dat zowel Samuel als de wetenschappers eigenlijk perplex staan door de veranderingen. We zouden verwachten dat de wetenschap door zijn rationele benadering vaste grond onder de voeten zou hebben, maar de onderzoekers zijn nog meer het noorden kwijt dan Samuel, omdat ze zo doordrongen zijn van de snelheid van de veranderingen. Samuel is meer gelaten, hij kan beter omgaan met vergankelijkheid.
"Samuel heeft een andere tijdsbeleving; de wetenschap kijkt naar de toekomst, terwijl voor Samuel de toekomst iets is wat je niet ziet, dus dat ligt achter hem. Wat hij voor zich ziet is het verleden, zoals zijn gestorven vader. Maar ik wilde Samuel niet voorstellen als een inheemse man die een band heeft met de natuur die wij niet meer hebben. De realiteit in La Paz is dat de Aymara-indianen de laatste jaren steeds neoliberaler worden en een hang krijgen naar rijkdom. De scheidslijn die vroeger werd gemaakt tussen inheemse volken die dicht bij de natuur staan en de op hol geslagen westerse samenleving is op dit moment niet meer zo scherp te trekken."

Symboolgletsjer
Van Eecke brengt via het perspectief van Samuel het klimaatprobleem terug naar een menselijke schaal, zonder een alarmistische of belerende toon aan te slaan of de Apocalyps aan te kondigen. De verwijzingen naar klimaatverandering zijn subtiel. Bijvoorbeeld via een flard van een gesprek op de radio waarin iemand zegt dat hij de reikwijdte van klimaatverandering niet kan bevatten, en het moeilijk vindt om het gewone dagelijkse leven voort te zetten terwijl er zoiets groots aan de hand is. Samuel hoopt op zijn beurt nog altijd dat de sneeuw terugkomt. Als een probleem te groot is, proberen we het te ontkennen of voor ons uit te schuiven. "We kunnen klimaatverandering wel begrijpen, maar het aanvaarden is bijna onmogelijk. Net als bij de berg Chacaltaya is ook de sneeuw van de Kilimanjaro verdwenen. Eigenlijk zijn alle tropische gletsjers aan het smelten, veel sneller dan men twintig jaar geleden dacht. Chacaltaya is eigenlijk een symboolgletsjer omdat hij als eerste is weggesmolten, door een combinatie van klimaatverandering en vervuiling. De roetdeeltjes van de stad zorgen ervoor dat het zonlicht meer geabsorbeerd wordt door de sneeuw waardoor deze sneller smelt. Alle gletsjers in de Andes zijn aan het smelten. De vooruitzichten op korte termijn zijn dramatisch, de drinkwatervoorraad van miljoenen mensen op het altiplano komt in gevaar omdat de gletsjer het Titicacameer niet meer vult. Daardoor zullen veel mensen afhankelijk worden van de regenval. We weten niet hoe die zich zal ontwikkelen, waarschijnlijk valt er veel regen in korte tijd gevolgd door lange droge periodes. Dit zal het einde betekenen van veel landbouwgebieden. De verwachting is dat veel meer mensen naar de stad zullen trekken, wat nog erger wordt als er minder drinkwater beschikbaar is. De overheid zou ook preventieve maatregelen moeten nemen om modderlawines te kanaliseren en verzakkingen tegen te gaan, maar dat is nu helemaal niet het geval. Er is geen adaptatiestrategie.
"De moeilijkheid is dat als je niet naast een gletsjer of op een klein eiland woont waar de zeespiegel stijgt, klimaatverandering onzichtbaar blijft, zelfs al tonen rapporten aan hoe snel het allemaal gaat. Ook in Bolivia blijft het voor stadsbewoners vooralsnog redelijk onzichtbaar, maar dat zal niet lang meer duren. Juist tropische landen zullen het eerst lijden onder klimaatverandering, Europa heeft vooralsnog alleen te kampen met kale pistes die met nepsneeuw moeten worden bestoven."

Stemmen
Van Eecke beschouwt zichzelf als klimaatactivist, maar heeft geen activistische documentaire gemaakt. "In het dagelijkse leven ben ik doordrongen van de noodzaak om te kijken of de groei die aan de basis ligt van ons economisch systeem nog wel houdbaar is. Het maken van deze documentaire heeft me nog meer met mijn neus op de feiten gedrukt, en hoewel de film poëtisch en niet activistisch is, hoop ik dat de documentaire kan bijdragen aan bewustwording bij de kijkers. Ik zou het wel fijn vinden als de mens nog een paar generaties kan blijven rondlopen op deze bol."
Wat vindt Van Eecke van Follow This, de kleine groep activistische aandeelhouders die Shell van binnenuit wil veranderen door mee te denken hoe het bedrijf kan verduurzamen? "We hebben alle strategieën nodig, maar ik weet niet of het vergroenen van Shell uitvoerbaar is, het is tenslotte een fossiele-brandstofbedrijf. Als we in het jaar 2100 niet meer dan 2 graden gemiddelde temperatuurstijging willen dan moeten we nu stoppen met fossiele brandstoffen, maar dat gaat natuurlijk niet van de ene op de andere dag. Ik heb ook veel sympathie voor activisten die de mijnbouw stilleggen, of voor de klimaatsbetogers laatst hier in België. Ik denk dat het allemaal tegelijk moet gebeuren, gesteund door politieke figuren die de moed hebben om klimaatverandering op de agenda te zetten. De moeilijkheid is dat politiek altijd maar bezig is met een mandaat voor vier jaar, dus degene die klimaatverandering op de agenda zet is degene die stemmen dreigt te verliezen."

Superorganisme
Eerder maakte Van Eecke een documentaire over de nasleep van de aardbeving op Haïti, waar hij vier jaar heeft gewoond. "Het interesseert me wat menselijk leven betekent in extreme situaties, waarbij bepaalde zaken sterker tot uiting komen. Samuel in the Clouds gaat over klimaatverandering, natuurlijk, maar het gaat ook over vergankelijkheid en het leven dat van voorbijgaande aard is. Ik heb Samuel en de wetenschappers daarom soms ook klein gefilmd in panoramische shots van de berg."
We voelen ons zo vaak king of the world, maar er zijn ook mensen met andere vergezichten. Geoloog Peter Westbroek bijvoorbeeld, die in zijn inspirerende boek De ontdekking van de aarde pleit voor meer verwondering over de aarde, die we als een superorganisme kunnen zien waar ook de mens een symbiotische relatie mee heeft. We hoeven niet bang te zijn voor de planeet aarde, we zijn er onderdeel van. "Zeker en vast. De hele manier van consumptie die zo sterk is ontwikkeld in de laatste eeuw heeft ons helemaal naast en buiten de natuur geplaatst, onze voeling ermee is helemaal weg. We beschouwen de natuur al lange tijd als iets ondergeschikts, als een te ontginnen object in dienst van de mens. Dat denkbeeld heeft vele wortels- in het kapitalisme, in bepaalde religieuze denkbeelden waarin de natuur expliciet ten dienste is gesteld van de mens, zoals de vrouw in dienst moest staan van de man. De vervreemding die we nu kennen in de westerse samenleving ten opzichte van onze eigen leefwereld, de lucht die we inademen, het voedsel dat we eten, die vervreemding is enorm. Je ziet tegelijkertijd dat een heleboel mensen de waarde in gaan zien van tuinieren in de stad, en bijenkorven op de daken zetten, je ziet die twee bewegingen naast elkaar."
Waarom komen die inzichten eigenlijk zo traag? Als de hele wereld binnen een jaar aan de smartphone is geraakt, kunnen we dan ook niet massaal duurzame technieken omarmen waar we allemaal beter van worden? "Er zijn enorm veel positieve initiatieven en technologieën die fantastische alternatieven bieden, zoals zonne-energie, alleen moeten de overheidssubsidies die nu massaal worden geïnvesteerd in fossiele brandstoffen helemaal naar duurzame ontwikkeling gaan, dat zou al een fantastische stap zijn. De alternatieven hoeven niet uitgevonden te worden, die bestaan al. Het is ook niet te laat, we moeten niet defaitistisch doen, we kunnen ons nog aanpassen."


top
Samuel in the Clouds (Pieter Van Eecke over)

Juli/augustus 2016 #389



Productie
Hanne Phlypo
Antoine Vermeesch
Regie
Pieter Van Eecke
Camera
Johan Legraie
Montage
Octavio Iturbe
Danniel Danniel
Muziek
Karim Baggili

Kleur, 70 minuten

Distributie
Cinema Delicatessen
Te zien
vanaf 4 augustus

Ga voor alle bioscopen
en speeltijden naar
MrMovie.nl

Regisseurindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ


E

Clint Eastwood The 15:17 to Paris
Clint Eastwood ABSOLUTE POWER
Clint Eastwood American Sniper
Clint Eastwood BLOODWORK
Clint Eastwood THE BRIDGES OF MADISON COUNTY
Clint Eastwood CHANGELING
Clint Eastwood FLAGS OF OUR FATHERS
Clint Eastwood GRAN TORINO
Clint Eastwood HEREAFTER
Clint Eastwood INVICTUS
Clint Eastwood J. Edgar
Clint Eastwood Jersey Boys
Clint Eastwood LETTERS FROM IWO JIMA
Clint Eastwood MIDNIGHT IN THE GARDEN OF GOOD AND EVIL
Clint Eastwood MILLION DOLLAR BABY
Clint Eastwood MYSTIC RIVER
Clint Eastwood A PERFECT WORLD
Clint Eastwood SPACE COWBOYS
Clint Eastwood Sully
Clint Eastwood TRUE CRIME
Clint Eastwood UNFORGIVEN
Diederik Ebbinge Kidnep
Diederik Ebbinge Matterhorn
Uli Edel DER BAADER MEINHOF KOMPLEX
Uli Edel BODY OF EVIDENCE
Uli Edel THE LITTLE VAMPIRE
Uli Edel RASPUTIN
Catti Edfeldt, Lena Hanno Clyne Siv gaat logeren
Catti Edfeldt, Ylva Gustafsson KIDZ IN DA HOOD
Joel Edgerton The Gift (Joel Edgerton)
Nash Edgerton The Gringo
Kenneth Edmonds JOSIE AND THE PUSSYCATS
Anders Edström, C.W. Winters THE ANCHORAGE
Blake Edwards Breakfast at Tiffany's
Gareth Edwards Godzilla 3D
Gareth Edwards MONSTERS
Gareth Edwards Rogue One — A Star Wars Story
Blake Edwards SON OF THE PINK PANTHER
Cory Edwards, Todd Edwards, Tony Leech HOODWINKED
Todd Edwards, Tony Leech, Cory Edwards HOODWINKED
Edwin BLIND PIG WHO WANTS TO FLY (Previously Unreleased)
Edwin Postcards from the Zoo
Pieter Van Eecke Samuel in the Clouds (Pieter Van Eecke over)
Bobby Eerhart LOENATIK DE MOEVIE
Corinne van Egeraat COWBOYS IN KOSOVO
Corinne van Egeraat, Petr Lom Ana ana
Robert Eggers The Witch
Ewout Eggink HEF, EEN GESPREK MET DRIE ZUSSEN
Atom Egoyan ADORATION
Atom Egoyan CALENDAR
Atom Egoyan CHLOE
Atom Egoyan Devil's Knot
Atom Egoyan EXOTICA
Atom Egoyan Remember
Atom Egoyan THE SWEET HEREAFTER
Atom Egoyan, William Trevor FELICIA'S JOURNEY
Rolf van Eijk HEMEL BOVEN HOLLAND
Corina van Eijk SAMSON EN DELILAH
Alexander Eik Varg Veum: Het uur van de wolf
Jan Eilander, Eugène van den Bosch, Frenk van der Sterre, Ton van der Lee, Rogier van der Ploeg ROCK'N ROLL JUNKIE
Fernando Eimbcke Club Sándwich
Fernando Eimbcke LAKE TAHOE
Fernando Eimbcke TEMPORADA DE PATOS
Philip Einstein Lipski, Amalie Nesbæk Fick, Jørgen Lerdam Het ongelooflijke verhaal van de mega grote peer
Jason Eisener HOBO WITH A SHOTGUN
Sergej Eisenstein ALEXANDER NEVSKY
Breck Eisner THE CRAZIES
Breck Eisner The Last Witch Hunter
Breck Eisner SAHARA
Ekachai Uekrongtham BEAUTIFUL BOXER
Nana Ekvtimishvili, Simon Gross In Bloom
Jonathan Elbers Fashion Chicks
Albert Elings, Eugenie Jansen VOORLAND
Ronit & Shlomi Elkabetz Gett — The Divorce Trial of Viviane Amsalem
Ellory Elkayem EIGHT LEGGED FREAKS
Tom Elkins The Haunting in Connecticut 2: Ghosts of Georgia
Rene Eller Wij
Doug Ellin Entourage
Adam Elliot MARY AND MAX
Stephan Elliot WELCOME TO WOOP WOOP
Stephan Elliott THE ADVENTURES OF PRISCILLA, QUEEN OF THE DESERT
Stephan Elliott EASY VIRTUE
Stephan Elliott EYE OF THE BEHOLDER
Stephan Elliott A Few Best Men
Stephan Elliott FRAUDS
Scott Elliott A MAP OF THE WORLD
Sean Ellis CASHBACK
David R. Ellis CELLULAR
David R. Ellis THE FINAL DESTINATION
David R. Ellis FINAL DESTINATION 2
Sean Ellis Metro Manila
David R. Ellis Shark Night 3D
David R. Ellis SNAKES ON A PLANE
Alison Ellwood, Alex Gibney Magic Trip
Jonas Elmer NEW IN TOWN
Jeffrey Elmont Body Language
Gerrit van Elst ADVOCAAT VAN DE HANEN
Ben Elton MAYBE BABY
Roland Emmerich 10.000 BC
Roland Emmerich 2012
Roland Emmerich Anonymous
Roland Emmerich THE DAY AFTER TOMORROW
Roland Emmerich GODZILLA
Roland Emmerich INDEPENDENCE DAY
Roland Emmerich Independence Day: Resurgence
Roland Emmerich THE PATRIOT
Roland Emmerich STARGATE
Roland Emmerich White House Down
Erik van Empel TOUR DES LÉGENDES
Paz Encina HAMACA PARAGUAYA
John Eng, Norton Virgien RATJETOE EN DE THORNBERRY'S: BIJ DE BEESTEN AF
Frank van den Engel NORMAAL — IK KOM ALTIED WEER TERUG
Frank van den Engel, Masja Novikova TUSSEN HEMEL EN AARDE
Eric England Josie
Diana English THE WOMEN
Geoffrey Enthoven Hasta la vista!
Yolanda Entius LAAGLAND
Bob Entrop EEN STUKJE BLAUW IN DE LUCHT
Ildikó Enyedi On Body and Soul
Ildikó Enyedi SIMON MÁGUS
Nora Ephron BEWITCHED
Nora Ephron JULIE & JULIA
Nora Ephron LIFESAVERS
Nora Ephron LUCKY NUMBERS
Nora Ephron MICHAEL (Nora Ephron)
Nora Ephron SLEEPLESS IN SEATTLE
Nora Ephron YOU'VE GOT MAIL
Jean Epstein Jean Epstein-box
Rob Epstein THE TIMES OF HARVEY MILK
Rob Epstein, Jeffrey Friedman THE CELLULOID CLOSET
Rob Epstein, Jeffrey Friedman HOWL
Rob Epstein, Jeffrey Friedman Lovelace
Reha Erdem BES VAKIT — TIMES AND WINDS
Reha Erdem MOMMY, I'M SCARED
Yilmaz Erdogan, Ömer Faruk Sorak VIZONTELE
Deniz Gamze Ergüven Kings
Deniz Gamze Ergüven Mustang
Victor Erice EL SOL DEL MEMBRILLO
Gisli Snær Erlingsson IKÍNGUT
Benedikt Erlingsson Of Horses and Men
John Erman SCARLETT
John Erman THE SUNSHINE BOYS
Heiki Ernits, Janno Põldma KERST BIJ DE LIEVEHEERSBEESTJES
Heiki Ernits, Janno Põldma Lotte en de maansteen
Heiki Ernits, Janno Põldma LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Michiel van Erp ANGST (Michiel van Erp)
Michiel van Erp CLAUS, OP HANDEN GEDRAGEN
Michiel van Erp I am a Woman Now
Ezequiel Erriquez A la Cantábrica
Klara Van Es Carnotstraat 17
Klara van Es VERDWAALD IN HET GEHEUGENPALEIS
Amat Escalante LOS BASTARDOS
Amat Escalante Heli (Amat Escalante over)
Amat Escalante La región salvaje
Amat Escalante SANGRE
Amir Escandari Pixadores
Francesc Escribano, Lluís Arcarazo SALVADOR
Erwin van den Eshof DOOD EIND
Erwin van den Eshof Misfit
Erwin van den Eshof, Martijn Smits Popoz
Erwin van den Eshof, Martijn Smits Zombibi
Pelin Esmer OYUN
Daniél Espinosa Child 44
Daniél Espinosa Safe House
Daniél Espinosa SNEL GELD (SNABBA CASH)
Melle van Essen LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
Jacob Aaron Estes MEAN CREEK
Emilio Estevez BOBBY
Paul Etheredge-Ouzts HELLBENT
William Eubank Love (William Eubank)
Marc Evans MY LITTLE EYE
Gareth Evans The Raid
Gareth Evans The Raid 2
Marc Evans RESURRECTION MAN
Marc Evans SNOW CAKE
Bruce A. Evans, Raynold Gideon MR. BROOKS
Rudolf Evenhuis, Joost Verhey MISS INTERPRETED (MARLENE DUMAS)
Rupert Everett The Happy Prince
Jan-Willem van Ewijk Atlantic.
Heidi Ewing, Rachel Grady JESUS CAMP
Sofia Exarchou Park
Rob van Eyck BLUE BELGIUM
Jaap van Eyck FLIRT (Jaap van Eyck)
Richard Eyre IRIS
Richard Eyre NOTES ON A SCANDAL
Richard Eyre THE OTHER MAN
Chris Eyre SMOKE SIGNALS
Richard Eyre STAGE BEAUTY