Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Rhizomat VR Immersieve cinema

Middenin de actie

Niet alleen bioscoopfilms worden steeds 'immersiever' — steeds meer een onderdompeling in een gebeurtenis die de grens tussen doek en toeschouwer zo klein mogelijk wil maken. Vanuit theater, de beeldende kunst, wetenschap en techniek wordt de filmervaring bestookt met cinematische experimenten.

Door Dana Linssen

"Virtually present, physically invisible", virtueel aanwezig, fysiek onzichtbaar. Dat is de ondertitel van Alejandro Gonzalez Iñárritu's monumentale VR-installatie Carne y arena, die in mei gepresenteerd werd op het Filmfestival Cannes en momenteel in Europa te zien is bij de Prada Foundation in Milaan. Iñárittu hecht eraan om het een kunstwerk, een installatie te noemen en geen film, hoewel het beslist een filmische ervaring is. Je wordt voor zes minuten in de woestijn tussen Mexico en de Verenigde Staten gedropt, en bent daar zowel toeschouwer als medespeler, in een klein verhaal over wat illegalen en vluchtelingen daar dagelijks meemaken. Het is iets tussen game en toneelstuk, film en shocktherapie, installatie en nachtmerrie in. De enige manier om er deel aan te hebben is om zowel deelnemer als beschouwer te zijn. Om iets mee te maken moet je wel met je blote voeten door het zand lopen, de andere personages in de ogen (en hun warm rood kloppende hart) kijken, maar om te begrijpen wat je meemaakt moet je je blijven realiseren dat je een buitenstaander bent in die specifieke situatie. Je hebt misschien een heel klein beetje invloed op de gebeurtenissen, maar niet veel meer dan in je dagelijkse leven op de woelingen op het wereldtoneel. Je denkt dat je middenin de actie staat, maar je laat slechts onzichtbare sporen in het zand na.
Het is zowel een immersief als een interactief kunstwerk dat beantwoordt aan het oude verlangen van totaal ondergedompeld worden in het filmische, maar dat je bewust maakt van het feit dat daar bij jou als toeschouwer wel degelijk een activiteit voor nodig is. Dat 'virtueel aanwezig, fysiek onzichtbaar' slaat ook op de rol van de toeschouwer in dit soort werken.

Carne y arena


Zoals Julian Rosenfeldts In the Land of Drought in de König Galerie in Berlijn — een veertig minuten durende dronevlucht over verlaten filmsets in Marokko en de industriële ruïnes van het Ruhrgebied, waar wetenschappers of aliens of de laatste mensen die na een atoomaanval uit hun schuilkelders zijn gekropen een dansante wandeling maken, gestuurd door het alziende oog boven hen. De toeschouwers wordt gevraagd in zitzakken te gaan liggen, de muziek vertraagt ademhaling en hartslag, brengt je in een halfslaap, waardoor je het gevoel krijgt zelf uit een sluimering te ontwaken en de reis door die welvaartsresten te maken.
Net als Carne y arena laat ook Haptic Fields van Chris Salter en muzikant TeZ, dat te zien was op de tentoonstelling Immersion: Limits of Knowing in de Martin Gropius Bau in Berlijn (waar ook de veel passievere VR-film Rhizomat VR je een Twelve Monkeys/Matrix-achtige situatie binnenvoerde), de grens tussen 'doek', toeschouwer en deelnemer helemaal los. Gehuld in een overall met sensoren op armen en benen, en een bril met matglas betreed je als bezoeker een verduisterde ruimte waar je andere zintuigen nodig lijkt te hebben om te kunnen navigeren. Lichteffecten — soms hel opflitsend als stroboscopen, dan weer aangename kleurharmonieën — en muziek brengen in je een verhoogde staat van waarnemen. Kleine lichtsignalen van de lichamen van andere aanwezigen onthullen plotselinge schimmen in een melkwit licht. De sensoren op je lichaam trillen, waardoor het lijkt alsof je begint te zien met je tastzintuigen in plaats van je ogen.

Haptic Fields


top
Artikelen
The Beguiled Haan in een kippenhok
Immersieve cinema Middenin de actie
Filmmakers en de vluchtelingencrisis Filmen aan het front

Interviews
Jaap van Heusden over In Blue 'Boekarest was mooi maar taai'
Sebastián Lelio over Una mujer fantástica 'Je hoeft geen buitenaardse wezens te kennen om E.T. te kunnen maken'
Tarik Saleh over The Nile Hilton Incident 'Alsof Trump vervolgd wordt voor de moord op Kardasian'

Rubrieken
Actie!
Andy at the movies
Boeken: Atom Egoyan Het verdriet van Armenië
Thuiskijken
Redactioneel
Het Nieuwe Kijken
Kort
Filmsterren
The Thinking Machine 10 Resonanties: City of Pirates en Time Regained


Recensies
Aquarius De kunst van het bewaren
Dries De mode-­industrie graaft zijn eigen graf. Dries houdt hem in leven
Elvis & Nixon Wonderlijke ontmoeting
Félicité Een hel in Kinshasa
Die göttliche Ordnung Toxic masculinity en andere emancipatiezaken
La helada negra (Previously Unreleased) Gevallen engel
Indivisibli Twee zussen, een lichaam
Kedi (Ceyda Torun over) 'Katten zijn mijn A-list acteurs'
Knife in the Clear Water (Wang Xuebo over) 'Ik wilde de boeren afbeelden zoals in de schilderkunst'
Lily Lane (Previously Unreleased) Gaat dit niet veel te ver?
Maudie Levenslange liefde
Una mujer fantástica Transvrouw met tegenwind
The Net (Geumul) Provocerende politieke satire uit Zuid-Korea
Safari (Ulrich Seidl) (Previously Unreleased) Prijsschieten op grootwildjagers
Wind River Wit redt rood, man redt vrouw