Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Austerlitz Redactioneel

In documentaire Austerlitz bezoekt filmmaker Sergei Loznitsa de voormalige concentratiekampen Dachau en Sachsenhausen. Toen de film eerder dit jaar langs een aantal Nederlandse filmtheaters toerde, was een van de vragen die toeschouwers zich stelden hoe we moeten kijken naar de mensen die deze gedenkplaatsen bezoeken. Hoe makkelijk was het wel niet om een morele positie in te nemen bij het zien van mensen die in het gras gaan zitten, misschien wel iets drinken of eten, of t-shirts dragen met teksten die als een onbedoeld, ongepast commentaar kunnen worden opgevat. Afgelopen maand was ik zelf in Sachsenhausen, een klein uur met de trein buiten Berlijn. Dat was iets wat ik me na het zien van Austerlitz niet had gerealiseerd — hoewel het eenvoudig is om het te weten. Hoe dicht het kamp bij de bewoonde wereld lag. Dat is iets wat je alleen kunt ervaren als je zelf die afstand aflegt.
Het was rustig. Veel rustiger dan in Loznitsa's film. Het was ook leeg. Vanuit Toren A, de ingang naar het kamp, met daarin het hek met de woorden 'Arbeit macht frei', waarvoor in de film zoveel mensen zichzelf fotografeerden, is zichtbaar hoe leeg. Rechthoekige grintvlakken geven aan hoe dicht de barakken op elkaar moeten hebben gestaan. Volheid in leegte.
Ook nu waren er mensen die selfies voor de poort maakten. En mensen die in het gras een broodje aten.
Als ik Austerlitz niet had gezien had ik me daar waarschijnlijk hooguit over verwonderd.
Ik kan dat namelijk niet goed begrijpen. Sach­senhausen is voor mij geen plek voor een picknick. De indrukken, de geschiedenissen van afwezigheid zijn te intens, te aanwezig. Nu was ik, gestuurd door de — weliswaar onnadrukkelijke — blikrichting van de film, verbaasder. Dit gebeurde dus echt. Sterker nog: het was geen incident, maar aan de orde van de dag.
Daarom vroeg ik aan een jong stel dat zich direct achter de poort in de schaduw had neergezet of ze dit een goede plek voor de lunch vinden. De jongeman antwoorde dat het niet verboden was.
Later informeerde ik in het bezoekerscentrum hoe het zat met mensen die aten in het kamp. De man begreep me eerst verkeerd. Hij zei: "Er is ook een restaurant." Daarna herhaalde hij hetzelfde wat de Spaanse jongen had gezegd: "Het is niet verboden. Wel vragen we aan iedereen om hun vuilnis mee te nemen."
Een van de interessantste dingen van Austerlitz vond ik dat hij de vraag stelde of we ooit helemaal onbevangen en waardevrij kunnen kijken. Een vraag die bij elke film die we zien weer aan de orde is trouwens. In hoeverre kleurt voorkennis je blik? In hoeverre kleurt je eigen blik je blik?
Lopend door het monument ontdek je dat er wel degelijk een blik bestaat die los kan staan van weten, van voorkennis, van vooroordelen. Je kunt in Sachsenhausen feiten, vragen, observaties tegenkomen die niet nieuw zijn, maar toch elke keer weer wel, omdat ze steeds opnieuw bevestigd, gesteld, gedaan moeten worden. Dat is een vorm van kennis en intelligentie die in het zien ligt.

Dana Linssen | @danalinssen


top
Artikelen
The Beguiled Haan in een kippenhok
Immersieve cinema Middenin de actie
Filmmakers en de vluchtelingencrisis Filmen aan het front

Interviews
Jaap van Heusden over In Blue 'Boekarest was mooi maar taai'
Sebastián Lelio over Una mujer fantástica 'Je hoeft geen buitenaardse wezens te kennen om E.T. te kunnen maken'
Tarik Saleh over The Nile Hilton Incident 'Alsof Trump vervolgd wordt voor de moord op Kardasian'

Rubrieken
Actie!
Andy at the movies
Boeken: Atom Egoyan Het verdriet van Armenië
Thuiskijken
Redactioneel
Het Nieuwe Kijken
Kort
Filmsterren
The Thinking Machine 10 Resonanties: City of Pirates en Time Regained


Recensies
Aquarius De kunst van het bewaren
Dries De mode-­industrie graaft zijn eigen graf. Dries houdt hem in leven
Elvis & Nixon Wonderlijke ontmoeting
Félicité Een hel in Kinshasa
Die göttliche Ordnung Toxic masculinity en andere emancipatiezaken
La helada negra (Previously Unreleased) Gevallen engel
Indivisibli Twee zussen, een lichaam
Kedi (Ceyda Torun over) 'Katten zijn mijn A-list acteurs'
Knife in the Clear Water (Wang Xuebo over) 'Ik wilde de boeren afbeelden zoals in de schilderkunst'
Lily Lane (Previously Unreleased) Gaat dit niet veel te ver?
Maudie Levenslange liefde
Una mujer fantástica Transvrouw met tegenwind
The Net (Geumul) Provocerende politieke satire uit Zuid-Korea
Safari (Ulrich Seidl) (Previously Unreleased) Prijsschieten op grootwildjagers
Wind River Wit redt rood, man redt vrouw