Burning
Tesnota
First Man
Transit (Christian Petzold over)
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)
Valerie Bisscheroux en Maud Wiemeijer (foto Angelique van Woerkom) Thuiskijken

Anne+
Passieproject met regenboogsokken

Het is tragisch gesteld met de representatie van lesbische vrouwen op de Nederlandse televisie. Vernieuwing komt uitgerekend van een webserie die door BNNVARA en 3LAB ook op tv wordt uitgezonden. Met het zesdelige Anne+ stijgt het quota lesbiennes tijdelijk onevenredig: elke uitzending staat naast hoofdpersoon Anne een van haar ex-vriendinnen centraal.

Door Alexander Zwart

Van Ramses (Michiel van Erp, 2014) tot Jongens (Mischa Kamp, 2014) en Gewoon vrienden (Annemarie van de Mond, 2018): met de representatie van homoseksuele hoofdpersonen in Nederlandse Telefilms en miniseries lijkt het de laatste jaren steeds beter te gaan. Toegegeven, afgezien van Ramses is homoseksualiteit ook steevast het onderwerp van een film of serie wanneer de hoofdpersoon op zijn eigen geslacht valt. Wat vooruitgang betreft is het dus zo treurig gesteld dat we voor een Nederlandse serie met homoseksuele hoofdpersonen die niet per se over hun homoseksualiteit handelt, terug moeten naar begin jaren negentig: de komedieserie In de Vlaamsche pot over het koppel Luciën en Karel en hun restaurant.
Wat hierin ook opvalt is dat al deze voorbeelden over de liefde tussen twee mannen gaat. Maar hoe zit het met de vrouwen? Een terechte vraag. Met de L in LGBTQ+, 'Lesbisch', is het op tv nog iets treuriger gesteld. De nieuwe zesdelige (web)serie Anne+ brengt daar verandering in met een dubbele dosis lesbian fun. In elke aflevering wordt de relatie van Anne (Hanna van Vliet) en een van haar oude liefdes behandeld.
De ideologie van meer diversiteit op het kleine scherm speelde zelfs achter de schermen van deze serie. Scenarist Maud Wiemeijer en regisseur Valerie Bisscheroux stelden samen een crew (en cast) samen van voornamelijk niet-heterovrouwen. In Bisscheroux' woorden: "Omdat het gewoon niet vanzelfsprekend zou moeten zijn dat mannen de overhand hebben in een project. Maar ook omdat we als LGBTQ+'ers allemaal dezelfde motivatie hadden: om de content te maken die we vroeger zelf misten."



Plezier
Twee meisjes in plaats van een jongen en een meisje. Het meest verfrissende aan Anne+ is dat het geen nicheserie is geworden voor de lesbische markt, maar dat het gewoonweg over relaties gaat. De grootste vernieuwing zit daarbij in de vorm. Voor internet niet heel speciaal maar voor tv des te meer: een dramaserie van 10 minuten per aflevering. Oplossing van NPO3: twee afleveringen per keer uitzenden. Hoe dat uitpakt is een kwestie van afwachten. Wat hoe dan ook zal opvallen is het plezier dat hier is ingestoken. Het levendige straatbeeld, het dito camerawerk maar ook het production design dat met posters van Todd Haynes' Carol (2015) en schrijfster Lieke Marsman tot zelfs met regenboogsportsokken inside lesbian jokes in dit passieproject heeft verstopt. Het zijn dit soort details die luchtig onderstrepen waar het hier om te doen is: het echte verschil zit in de nuance, maar vergeet niet hoeveel die ertoe doet.

Anne+ | Nederland, 2018 | Regie Valerie Bisscheroux | 6 x ca. 10 Minuten | Met Hanna van Vliet, Eline van Gils, Kirsten Mulder | Te zien op het Nederlands Film Festival, vanaf 30 september op het YouTube-kanaal van Anne+ en vanaf 30 oktober op NPO3


Picnic at Hanging Rock
Preutse exploitatie: kan dat?

Op Valentijnsdag 1900 verdwijnen vier jonge vrouwen in deze remake-serie naar de klassieker van Peter Weir uit 1975.



Gek genoeg wordt deze Amazon-bewerking van de gelijknamige klassieker van Peter Weir uit 1975 over het algemeen lovend ontvangen. Weinig mensen storen zich blijkbaar aan het mooie-meisjessyndroom en de zweem van exploitatie waar de serie aan lijdt. Want oh ja, het voyeurisme zat ook al in Weirs gelijknamige film uit 1975 en in Joan Lindsays roman uit 1967.
Het verhaal speelt zich af rond Valentijnsdag 1900 ergens in de bush buiten Melbourne waar vier jonge vrouwen van Appleyard Ladies College tijdens een picknick spoorloos verdwijnen. Twee ervan zullen terugkeren/worden gevonden maar het mysterie zal nooit worden opgehelderd. Waar de film vooral speurde naar het hoe van hun verdwijning, is de serie meer geïnteresseerd in het waarom.
Want terwijl via flashbacks elk van de nimfachtige personages meer backstory krijgt — mensen van vlees en bloed worden het helaas niet - wordt ook duidelijk dat geen van hen vrij was. Zelfs de diabolische Hester Appleyard — een zoals altijd tegenvallende Natalie Dormer (Game of Thrones) — die het enorme landhuis in de openingsscène koopt met geld dat ze duidelijk op dubieuze wijze heeft verkregen, blijkt een verleden te willen ontvluchten. Want dit was de tijd dat Australië nog aan de andere kant van de wereld lag, toen mensen nog echt van de aardbodem konden verdwijnen. De verdwijning van de vrouwen, met alle media-­aandacht van dien, komt haar dus bijzonder ongelegen.
De sfeer wil graag op gothic horror lijken maar het is slechts imitatie. Alsof men alleen de klok heeft horen luiden. Wel zitten er gelukkig aanmerkelijk minder panfluiten in dan in Weirs versie. In plaats daarvan moeten beats en tussentitels — 'De tweede dag na de verdwijning' — het geheel meer vaart geven. Dat doen ze ook, maar dat gaat ten koste van de emotionele intensiteit van de serie. Het overheersende gevoel is dat je langs het verhaal en de personages scheert maar ze nooit echt aanraakt. Alsof de makers naar Sofie Coppola's Marie Antoinette (2006) hebben gekeken maar het punt hebben gemist.
Daarom stoort het mooie-meisjessyndroom en de driestuiver-erotiek des te meer. In dit soort series moeten de hoofdpersonen — als het jonge vrouwen zijn — altijd adembenemend mooi zijn want anders houden we onze aandacht er blijkbaar niet bij. Dat de camera als het ware handel drijft met hun schoonheid voelt al als bedrog. Maar het wordt nog erger als ze op een avond in een soort nimfenspel in hun slaapkamer hun gewaden uittrekken en we naar hun billen mogen kijken. Want dat is wat u, de kijker de hele tijd wilde, lijkt de serie te willen zeggen.
Het is preuts en exploitatief tegelijk en dat nekt de serie. Ook al is het echte onderliggende thema van Picnic at Hanging Rock — achter beschaving heerst wildernis en rot — wel interessant.

Ronald Rovers

Picnic at Hanging Rock | Australië, 2018 | diverse regisseurs | 6 x 50 minuten | Met Natalie Dormer, Lily Sullivan, Lola Bessis | Te zien op Film by the Sea en via Amazon Prime en BBC First


Fixed Bayonets
Overleven in Samuel Fullers hel

"Wanneer je niet van Sam Fullers films houdt, dan hou je gewoon niet van cinema", wist Martin Scorsese. Als bewijsmateriaal geldt de blu-ray restauratie van Fixed Bayonets, een oorlogsfilm waarmee de actiefilmer heroïsme doorprikt.



'In Fixed Bayonets is het belangrijkste motief voor actie overleven en niet heroïek', schrijft Samuel Fuller (1912-1997) in zijn autobiografie A Third Face. 'Ik wilde de futiliteit van militaire gevechten en het tragische menselijke verlies onderstrepen.' De maker van The Steel Helmet, Merrill's Marauders en The Big Red One die stelde "film is een slagveld", was als ex-soldaat geobsedeerd door de zinloosheid van oorlog en het heldendom dat Hollywood eraan verbond. De onafhankelijke cineast streefde als verhalenverteller emotioneel realisme na. "Het leven is in kleur maar zwart-wit is veel realistischer", antwoordde Fuller toen hem werd gevraagd waarom zijn zwart-witte Koreaverhaal Fixed Bayonets zo'n nazinderende mokerslag is.
"Een film van Fuller is meteen herkenbaar", zegt criticus Frank Lafond in het bonusmateriaal van de blu-ray. Dat klopt. De rauwe energie die van het scherm spat, de onvoorspelbaarheid van het verhaal, de nerveuze camerabewegingen, de excentrieke personages, de afwisseling van lange takes en snelle montage: vintage Fuller is 100 procent herkenbaar. Het is de handtekening van iemand die een directe emotionele impact nastreeft, die wil verrassen en entertainen, die een waarheid tracht te onthullen en probeert "to grab audiences by the balls!" In 1952 kreeg regisseur-scenarist Fuller van Fox-baas Darryl Zanuck creatieve ruimte en voldoende budget voor een film over een militaire zelfmoordmissie. Fixed Bayonets volgt een peloton dat bij de Noord-Koreaanse opmars geïsoleerd achterblijft om de aftocht van hun eenheid te dekken.
Fuller toont geen lang uitgesponnen gevechten maar korte geweldexplosies en duikt vooral in het lichaam en de geest van de soldaten. Daarbij heeft hij oog voor fysieke uitputting en mentaal lijden. Maar ook voor verveling, angst en twijfel. Oorlog is voor Fuller een afwisseling van lange wachtperiodes en korte geweldserupties. De dood komt uit het niets en is verbonden met toeval. Zo wordt een soldaat in een 'veilige' grot fataal getroffen door een weerkaatsende kogel. Oorlog voeren is constant balanceren op een dunne lijn tussen leven en dood. Een dode bewaart zijn gelaatsuitdrukking en blik waardoor het besef van zijn overlijden maar met vertraging doorsijpelt.
Terwijl een korporaal worstelt met angst voor verantwoordelijkheid, ontdekken anderen de zinloosheid van heroïek. Bij een poging een gewonde kameraad te redden sterft een soldaat terwijl een andere alleen een stoffelijk overschot terugbrengt. "Voor het Amerikaanse leger was deze blik op oorlog vanuit soldatenstandpunt te somber, te begaan met de slachtoffers en te respectvol voor de vijand", aldus Lafond, "maar bij het publiek sloeg hij aan."

Ivo de Kock

Fixed Bayonets | Verenigde staten, 1951 | Regie Samuel Fuller | 92 minuten | Met Richard Basehart, Gene Evans, Michael O'shea, Richard Hilton, Craig Hill | + interview Frank Lafond | Distributie Rimini Éditions


Stephen Loveridge en M.I.A. over Matangi/Maya/M.I.A.
'Geen Amerikaanse droom'

Wie liever naar de film dan naar de club gaat kan tijdens Amsterdam Dance Event ook naar de Nederlandse première van een enerverende muziekdocumentaire. Al heeft popicoon M.I.A. liever niet dat je Matangi/Maya/M.I.A. in het hokje van die wat doorsnee documentaires stopt: 'In deze film zie ik een een vluchteling die de beste baan in de wereld krijgt.'

Door Hugo Emmerzael



Mathangi "Maya" Arulpragasam tolereert geen hokjesdenken. Haar muziek als rapper, zangeres en producer M.I.A. is te eclectisch, brutaal en geëngageerd om vast te pinnen op een stijl of genre. Buiten het prisma van de popcultuur weigert ze vooral om verward te worden met haar M.I.A.-persona. En waar het kan verzet ze zich ook nog tegen haar eigen afspiegeling in documentaireportret Matangi/Maya/M.I.A. van jeugdvriend Stephen Loveridge. "Ik wil nog steeds die hele film opnieuw monteren," vertelt Arulpragasam aan een groep filmjournalisten in Berlijn, terwijl Loveridge er enigszins gekrenkt naast zit.

Sleutelfiguur
Arulpragasam laat zich niet inkaderen. Dat blijkt uit Matangi/Maya/M.I.A. en uit dit interview waarin ze meerdere keren uithaalt naar de regisseur die jaren in haar schaduw — en in de montagekamer — heeft gesleuteld aan deze unieke muziekdocumentaire. Uniek omdat Matangi/Maya/M.I.A. verdergaat waar de meeste muziekdocumentaires ophouden. "Ik heb de afgelopen jaren zo'n beetje alle populaire muziekdocumentaires gezien," vertelt Loveridge over wat zijn debuut onderscheidend maakt. "Ze gaan allemaal als volgt: een onwaarschijnlijk persoon wordt beroemd, lijkt de Amerikaanse Droom te behalen en drukt dan op de zelfvernietigingsknop. Ze krijgen een overdosis, een tragisch ongeluk of verbreken al het contact met hun vorige leven."
"Dit is niet die film. Hier is geen Amerikaanse droom. Dat is de verkeerde droom om te hebben." "Die droom is het probleem," vult Arulpragasam aan. Zij ziet haar documentaire dan ook liever niet als een muziekdocumentaire. Een flashback: Arulpragasam was in 1975 geboren in Londen, maar in datzelfde jaar emigreerde het gezin naar het noordelijk deel van Sri Lanka, waar haar vader een sleutelfiguur werd bij de Tamils tijdens de burgeroorlog. Op haar elfde nam haar moeder haar weer mee terug naar Londen. Deze keer kwamen ze er terug naar als vluchteling. "De meeste documentaires over vluchtelingen eindigen op dit punt. De vluchteling bereikt nieuw land en krijgt misschien een baan," vertelt Arulpragasam over Matangi/Maya/M.I.A.. "Deze film begint daar juist en laat vervolgens zien hoe die vluchteling een internationaal gerespecteerde popster wordt."

Reactionair
Matangi/Maya/M.I.A. viert die roem niet. Integendeel, een groot deel van de documentaire gaat juist over hoe Arulpragasams kraakheldere boodschap — over vluchtelingen, kapitalisme en mensenrechten — door de mangel van de popcultuur wordt gehaald. Zonder sensationeel te worden laat Loveridge zien hoe M.I.A. voor zogenaamde controverses zorgt met Madonna's Super Bowl Halftime Show als absoluut hoogte-/dieptepunt. Toen gaf Arulpragasam op prime time television een middelvinger naar de camera, wat haar bijna haar gehele carrière heeft gekost. "Ik maak vergissingen," legt Arulpragasam uit over hoe ze terugkijkt naar zulke momenten in de film, "maar wat kan ik anders doen? Ik reageer op reacties. Wat moet ik dan doen? Zwijgen?"
Zwijgen deed ze nooit. Gevoed door de turbulente energie van Sri Lanka ontwikkelde Arulpragasam al op vroege leeftijd een bijzondere, anarchistische esthetiek die ze kwijt kon in haast elk medium: graffiti, film en uiteindelijk muziek. Matangi/Maya/M.I.A. gaat dan toch stiekem in traditionele muziekdocumentairemodus, wanneer vroeg materiaal van een musicerende Arulpragasam achter elkaar wordt gezet. En ook dat is enerverend om te zien en horen. Wat M.I.A. aan het begin van de eenentwintigste eeuw deed was namelijk behoorlijk baanbrekend. Haar toentertijd unieke combinatie van punk, hip hop en 'wereldmuziek' is pas veel later doorgedrongen tot mainstream popmuziek.

Bevrijdend
"Het was zo verslavend," vertelt Arulpragasam in Berlijn over haar eerste aanraking met drumcomputers en samplers. "Ik werkte in een winkel in Londen. Ik had geen geld om materiaal voor mijn kunst te kopen. Ik had alleen een microfoon die je kon aansluiten op een Roland 505 sampler. Elk geluid dat ik met die microfoon in die zwarte machine stopte kon ik gebruiken en kostte me niets. Ik hoefde geen producten meer te kopen voor mijn kunst. Ik hoefde ze ook niet te stelen. Het kwam direct uit mijn mond. Dat was zo bevrijdend. Ineens was ik van niets of niemand meer afhankelijk."
Precies dat idee vat het verdere verloop van Arulpragasams carrière samen. Als hybride tussen een muziek- en vluchtelingdocumentaire toont Matangi/Maya/M.I.A. vooral hoe zij in een steeds grotere publieke arena haar onafhankelijkheid heeft geprobeerd te houden om haar eigen verhaal te vertellen. Niemand kan dat namelijk voor haar doen, zelfs Loveridge niet. Al schemert in het gesprek tussen Arulpragasam en de regisseur van haar levensportret door dat haar kritiek op de film vooral te maken heeft met hoe confronterend Matangi/Maya/M.I.A. voor haar is om te zien. "In deze film zie ik een vluchteling die de beste baan in de wereld krijgt, wat een lading nieuwe problemen met zich meebrengt. Dat touwgetrek tussen mij en de industrie kan ik nog niet onder ogen zien, omdat het aantoont hoe raar mijn leven eigenlijk is. Die extremen in mijn leven kan ik eigenlijk nog niet verwerken."

Matangi/Maya/M.I.A. | Verenigde Staten/Groot-Brittannië, 2018 | Regie Stephen Loveridge | 96 minuten | Met M.I.A. | Te zien op 20 oktober in Melkweg Cinema tijdens Amsterdam Dance Event, vanaf 7 januari op dvd, blu-ray en VOD


top
laatste nummer

Artikelen

oktober 2018
Hollandse Nieuwe
Bobo's en beeldbepalers De 18de Filmbonzen Top 20
Brandbaar materiaal Burning Down the House
Previously Unreleased Maar toch, David Safarian
Venetië 75 Je onderdompelen in Venetië
VR-competitie Venetië Je eigen scheppingsverhaal vertellen
Nieuwe Russen 'Wat Hollywood doet, doen wij voor een fractie van de kosten'

Interviews

oktober 2018
Kantemir Balagov over Tesnota Een omhelzing die pijn doet
Philip Huff over Niemand in de stad 'Ongehoord hoe weinig jongeren van literatuur weten'
Rohena Gera over Sir 'Het systeem is verrot, maar we kunnen eraan werken'
Babis Makridis over Pity 'Ik ben het liefst een soort poppenspeler'

Rubrieken

oktober 2018
Thuiskijken
Boeken: Showing and Telling De filmgeschiedenis versmalt
Actie!
Humans of Film Amsterdam
Redactioneel
Het nieuwe kijken: De merkfilm
Kort
Filmsterren
The Thinking Machine 22 De kleermaker en de kok



laatste nummer

Recensies

oktober 2018
The Ancient Woods Vlooiende ooievaars
Los Bando Rockers in een schots en scheve wagen
Burning
Catacombe Hier en daar tergend goed
The Children Act De last van een God zijn
Fahrenheit 11-9 Bezorgde en woedende showman
First Man Astronaut in sardineblikje
I Am Not a Witch De weg naar bevrijding
Leaning into the Wind Regen is ook kunst
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over) 'hij had nul ego'
Niemand in de stad Achter al die mooie poses schuilt de eenzaamheid
Pity Zwelgen in de slachtofferrol
La Prière Afkicken in de Alpen
Rafaël Gevalletje ware liefde
Sir Dromen in een glazen kooi
The Sisters Brothers Geen zwijgzame cowboys maar ongelooflijke kletskoppen
Sobibor Russisch eerherstel
Sprekend Nederland (John Appel over) 'Ons land bestaat uit clubjes die elkaar nooit bereiken'
A Star Is Born Wervelwind-romance die nergens heen gaat
Studio 54 De zakenman en de starfucker
Todos lo saben Farhadi's overbodige Spaanstalige thriller
Transit (Christian Petzold over) 'Films geven ons een transitvisum voor de ziel'
Vechtmeisje Kickboksen als zelfontplooiing
What Will People Say Meedogenloze sociale controle