Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Invasion of the Body Snatchers Thuiskijken

Invasion of the Body Snatchers
De peulmensen van de globalisatie

Net als Jack Finneys boek en Donald Siegels klassieker weerspiegelt Philip Kaufmans Invasion of the Body Snatchers de angsten van zijn tijd. Maar de ondergewaardeerde paranoiatrip uit 1978 bleek ook behoorlijk visionair.

"Je bent niet gek," zegt een opgeluchte en verliefde Donald Sutherland wanneer Brooke Adams met haar ogen rolt. Het is niet de meest spectaculaire scène uit Philip Kaufmans Invasion of the Body Snatchers maar dit in romantiek en tristesse gedrenkt moment verstrengelt stijl en inhoud. Emoties en menselijkheid drijven het liefdesverhaal van de laatste mensen op aarde. Kaufmans sciencefictionfilm werd in 1978 weggezet als een minderwaardige remake van Don Siegels klassieker uit 1956. maar in een documentaire van deze geremasterde en met extra's overladen Blu-ray editie benadrukt Kaufman dat zijn versie "geen remake is maar een variatie op het thema. We gingen terug naar Jack Finneys boek (uit 1955) en diepten naast de personages ook de vraag uit wat van individuen peulmensen of normale mensen maakt en waarom we menselijkheid moeten koesteren." Het verhaal blijft draaien rond buitenaardse entiteiten die de wereld overnemen door via peulen mensen te vervangen door perfecte kopieën. Enkelen zien het gevaar van de emotieloze dubbelgangers en hun conformistische samenleving maar worden overspoeld.
Daar waar Siegels versie een metafoor was voor Koude Oorlog angst en het maccarthysme aanklaagde, viseert Kaufman grootstedelijke vervreemding en paranoia verbonden met de consumptiemaatschappij in het post hippie- en Watergate-tijdperk. De organische invasie — in de openingsscènes zien we 'iets' van elders arriveren en transformeren — ent zich op een samenleving die individualiteit en onafhankelijke gedachten steeds meer weert. "De peulen staan symbool voor standaardisering en voor de vraag naar een mondiale massacultuur," zegt Kaufman, "daarvoor moet individualiteit geofferd en mensen tot peulmensen gecomprimeerd worden." Zijn dystopie is als voorbode van globalisering even donker als ambigu. Zowel de rebellen die in verzet gaan als de psycholoog die mensen wil vermenselijken door ze te ontmenselijken zijn vluchtelingen uit de tegencultuur. Dromers die opgeslokt geraken door de nachtmerrie.
Wat een koele metafoor had kunnen blijven wordt verontrustende 'onderdompelingscinema' doordat Kaufman met alle audiovisuele middelen onze sensibiliteit viseert. Zo maakt hij visueel meteen duidelijk dat de wereld uit evenwicht is. De helling van de straten in San Francisco wordt benadrukt door Michael Chapmans schuine beeldkaders en lage camerastandpunten, de kleuren zijn onheilspellend 'noir' en een beweeglijke camera benadrukt de onrust en zenuwachtigheid. Auditief creëert Kaufman een unheimische sfeer door in het verloop van het verhaal menselijke en dierlijke geluiden te verwijderen en alle andere geluiden naar de voorgrond te halen. Terwijl pianist Denny Zeitlin voor een onheilspellende score tekent. Het resultaat is een beklemmende thriller die visionair conformisme linkte aan globalisme.

Ivo De Kock

Invasion of the Body Snatchers | | Verenigde Staten, 1978 | Regie Philip Kaufman | 115 minuten | Met Donald Sutherland, Booke Adams, Jeff Goldblum, Veronica Cartwright, Leonard Nimoy | Bonus: Documentaires | Distributie Rimini Éditions


Risk
Risico van toegang

Na Citizenfour, het Oscarwinnende portret van NSA-klokkenluider Edward Snowden, maakte journalist en regisseur Laura Poitras een film over die andere spil in het anti-surveillance web. Poitras kreeg een ongekende kijk in het leven van Wikileaks-oprichter Julian Assange. Ongelimiteerde toegang tot Assange kwam haar nieuwe documentaire Risk alleen niet per se ten goede.
De documentaires van Laura Poitras gaan over toegang. In debuutfilm Flag Wars (2003) is die toegang fysiek: de zwarte arbeidersklasse van Columbus, Ohio schiet in verdediging als witte homoseksuelen van de middenklasse in hun buurt komen wonen. In opvolgende films is toegang een abstracter concept. My Country, My Country (2006) gaat over een doorsnee Irakees die na de Amerikaanse invasie worstelt om door te breken in het politieke speelveld van zijn land. In The Oath (2010) wordt toegang ontzegd in de vorm van de opsluiting van al-Qaeda aanhangers Salim Hamdan en Nasser al-Bahri in Guantánamo Bay.
In Citizenfour, Poitras' Oscarwinnende documentaire uit 2014, is toegang alles. Toegang is in ongelimiteerde mate wat klokkenluider Edward Snowden krijgt van zijn opdrachtgever NSA; toegang is wat de Amerikaanse overheid op slinkse wijze opeist om wereldwijd hun massaspionageapparaat te voeden; toegang is wat Snowden geeft aan journalisten van The Guardian en Washington Post om naar buiten te treden met zijn onthullende documenten; ongekende toegang tot haar hoofdpersonages is bovenal wat Poitras gebruikt om in haar oeuvre een complex netwerk te schetsen van surveillance, controle en paranoia.
De dynamiek van het krijgen en onderzoeken van toegang motiveerde Wikileaks-oprichter Julian Assange om Poitras in 2010 te benaderen. "Het is een mysterie waarom hij me laat filmen," zegt Poitras over Assange in haar productiedagboek dat ze als voice-over gebruikt in haar nieuwste documentaire Risk. "Het lijkt er niet op dat hij me mag." Dat Assange haar toegang heeft gegeven is inderdaad verbazingwekkend, zeker gezien het incriminerende materiaal dat zij van hem vastlegt. Assange's werk voor Wikileaks is van onmiskenbaar belang, maar de man achter de heroïsche daden is problematisch. Tijdens het filmen van Risk komen twee vrouwen naar voren die zeggen dat ze seksueel misbruikt zijn door Assange. Hij ziet een feministisch complot, Poitras een paranoïde, seksistische man die zijn macht misbruikt.
Risk is het product van deze tegenstrijdige opvattingen: een film waarin de maker te veel toegang krijgt waardoor de relatie met diens subject onder spanning komt te staan. Voor Poitras resulteerde het in een conflict met Assange voor de première van Risk op de 2016 editie van het Cannes filmfestival. Na dat conflict monteerde Poitras een nieuwe versie van Risk die minder gaat over de Assange van Wikileaks en meer over de Assange die vrouwen wantrouwt, onderduikt van rechtszaken en filmmakers probeert te verhinderen in hun werk. Dit kritischere beeld van Assange is welkom, maar door de nieuwe montage voelt Risk rommelig aan. Dit is het risico van documentaires maken: hoe baken je je film af als je ongelimiteerde toegang krijgt? Het is Poitras gelukt om onthullende scènes uit haar onderwerp te halen, maar als lange documentaire gaat Risk gebukt onder alle toegang die ze van Assange kreeg.

Hugo Emmerzael

Risk | Verenigde Staten, Duitsland 2016 | Regie Laura Poitras | 92 minuten | Verkrijgbaar op import dvd en blu-ray en via VOD (Dogwoof Digital)




Top of the Lake China Girl
Als iedereen de dader is

Jane Campion vervolgt haar succesvolle serie Top of the Lake met een mysterie in Sydney dat eigenlijk helemaal geen mysterie is. Elizabeth Moss speelt opnieuw rechercheur Robin Griffin.

Door Ronald Rovers

Omdat het Jane Campion niet te doen is om wie de dader is — de whodunnit — is vanaf het begin van Top of the Lake China Girl duidelijk wie de dader is. Anders dus dan in het eerste seizoen van de Nieuw-Zeelandse misdaadserie uit 2013, toen de dader pas aan het eind bekend werd. Al zagen sommigen al van heel ver aankomen wie verantwoordelijk was voor het georganiseerde seksueel misbruik van minderjarigen in een afgelegen Nieuw-Zeelands dorp.
Campion is terecht meer geïnteresseerd in waardoor het kon gebeuren — de whatdonnit. Eigenlijk geeft ze het antwoord op die vraag al in de eerste, tamelijk briljante aflevering van dit tweede seizoen, voor zover je bij Top of the Lake over seizoenen kunt praten.
Na alle ellende die haar in Nieuw Zeeland overkwam, heeft rechercheur Robin Griffin (Elizabeth Moss) een tijd lang teruggetrokken geleefd en geprobeerd het geluk te vinden door te trouwen — een beproefd recept — maar op de dag van het huwelijk nota bene werd de man in kwestie betrapt met een andere vrouw. Nu is ze terug in Sydney en gaat weer aan het werk. Dat werk, weet de kijker uit de eerste scène, drijft inmiddels opgevouwen in een koffer een eindje uit de kust dus het is een kwestie van tijd voordat de alarmbellen afgaan. Tijd die de serie gebruikt om in die eerste aflevering een caleidoscopisch beeld te geven van een maatschappij vergeven van seksisme, 99 procent daarvan niet strafbaar volgens het wetboek.
Het is het systemische seksisme waar het Campion om te doen is. Er zijn de opmerkingen die Griffin ondanks haar pijnlijke ervaringen naar het hoofd geslingerd krijgt als ze weer aan het werk gaat en de opdringerige collega die zeker weet dat nee eigenlijk ja betekent. Er is het groepje mannen van rond de dertig dat als een soort Grieks koor bij elkaar komt in een koffietent om ervaringen met hoeren uit te wisselen. Er is het feit dat de dader uit de eerste serie nauwelijks schade ondervindt van zijn misdaad en zo ongeveer gerehabiliteerd wordt. Het is nota bene Griffin die gedwongen wordt voor een beroepscommissie haar vernederende ervaringen met de dader opnieuw te komen vertellen. Zelfs in haar functie als rechercheur is ze dus niet veilig. Het zijn treurigstemmende taferelen. Zodanig dat de serie soms neigt naar eenzijdigheid in het aan de schandpaal nagelen van mannelijk seksisme, zeg ik als man, maar ik ben bang dat dit voor veel vrouwen dagelijkse realiteit is. Eigenlijk weet ik het wel zeker.
De focus van de serie ligt op een bordeel in Sydney waar vooral Aziatische meiden werken die op een studentenvisum het land worden binnengesmokkeld. De zaak wordt gerund door een vrouw maar boven het bordeel woont een soort overjarige loverboy die zich voordoet als een gesjeesde professor en met z'n charmes en buitenlandse accent (hij wordt gespeeld door de Zweedse acteur David Dencik) jonge vrouwen de prostitutie in praat.
Maar het draait niet alleen om prostitutie en om seks. Campion creëert een ingewikkeld web van afhankelijkheid en misbruik door ook een ander element uit het leven van vrouwen in het verhaal te betrekken: het moederschap. Onder meer door Griffins zoektocht naar haar dochter. Maar ook het lichaam zelf speelt een belangrijke rol en de zeggenschap die vrouwen al dan niet over hun eigen lichaam hebben. Van de aanvankelijke whodunnit veranderde ook de eerste serie al in een whatdunnit. In China Girl gaat Campion nog een stap verder: de crux van de serie is de filosofische maar hopelijk binnen afzienbare tijd ook juridische vraag naar het recht op zelfbeschikking. De zeggenschap over het eigen lichaam.

Affront
Het idee is goed maar de uitwerking niet. Het is zonder meer duidelijk dat Campion alleen de eerste aflevering regisseerde en de rest aan Ariel Kleiman overliet. De finesse van kleine observaties is na die eerste aflevering vrijwel volledig verdwenen en naarmate de serie vordert nemen karikaturen en geforceerde plotontwikkelingen de overhand. Het personage van de loverboy/professor is ongeloofwaardig en op een kwalijke manier simplificerend. Vreemd dat Campion dat niet zag toen ze de serie schreef.
Een overtuigende ontknoping is altijd lastig omdat je de kijker steeds meer ingewijde/deelgenoot maakt in het mysterie. Reden dat de dader(s) hier al meteen bekend wordt gemaakt. Bovendien zou het ouderwetse idee van een mysterie met een onthulling hier een affront zijn want dat zou betekenen dat alle ellende die vrouwen in realiteit moeten verduren ingezet wordt voor vermaak.
Nee, het affront hier is dat al dat seksisme juist geen mysterie is: alles behalve de ergste uitwassen ervan vinden in het volle daglicht plaats, in het volle zicht van de wereld. Het is normaal om vrouwen met woorden en (in beperkte mate) ook via fysiek contact te misbruiken. Die conclusie is onvermijdelijk als je hoort wat ze dagelijks naar hun hoofd geslingerd krijgen. Ook al wordt vanaf de apenrots geroepen dat het allemaal voor de gezelligheid is.
Heel jammer dat Campion daar geen betere serie van heeft weten te maken. Misschien moet je alleen de eerste aflevering zien. Dan weet je genoeg.



top
laatste nummer

Artikelen

oktober 2017
Diversiteit in de Nederlandse filmwereld Afwachten is geen optie meer
De 17de Filmbonzen Top 20 Bobo's en beeldbepalers
Locus Special

Interviews

oktober 2017
Aliona van der Horst over Liefde is Aardappelen 'Ik ben de vis, de visser en de kok'
Josh en Ben Safdie over Good Time 'We ademen New York'
Robin Campillo over 120 battements par minute 'We waren bezeten door de angst om vergeten te worden'
Mahmoud al Massad over Blessed Benefit 'Alles is politiek, zeker in Jordanië'
Matthew Heineman over City of Ghosts

Rubrieken

oktober 2017
Boeken: Sélection officielle In de keuken van Cannes
Het Nieuwe Kijken Google meets Disney
Op ooghoogte Vr in Venetië
Humans of Film Amsterdam
Thuiskijken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Actie!
Andy at the movies
The Thinking Machine 11 Framing Fritz's Apartment



laatste nummer

Recensies

oktober 2017
120 BPM Zieke lichamen in de club: een verborgen geschiedenis
Blade Runner 2049 'Het goede nieuws is dat we er tegen die tijd nog zijn'
Brigsby Bear (Dave McCary, Kyle Mooney en Kevin Costello over) 'Als kind leer je zo veel van televisie'
City of Ghosts (Matthew Heineman)
Daphne (Peter Mackie Burns over) 'Aan het eind is nog steeds een lul, haha'
Detroit Explosie van onderdrukte woede
Du forsvinder Het waren mijn hersenen, niet ik
Good Time Een bom van energie en wanhoop
Insyriated Raak zonder bommen
Kleine IJstijd Midlifecrises in guerillastijl
Liefde is aardappelen Stalinistisch gruwelverleden
Loveless Op liefde en selfies
The Man With the Iron Heart Beul en violist
Manifesto (Julian Rosefeldt over) Tristan Tzara, Karl Marx, Guy Debord, Lars von Trier, Andy Warhol, Jim Jarmusch, Yvonne Reiner, Sol LeWitt, Filippo Tommaso Marinetti
mother! Oerschreeuw
Tschick Een Lada voor Tatjana
Tulipani Een Zeeuwse boer tegen de Italiaanse maffia
Vazante De geboorte van Brazilië