Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Tony Erdmann Boeken: Sélection officielle

In de keuken van Cannes

Door Belinda van de Graaf

Thierry Frémaux (57) doet een boekje open over zijn werkzaamheden als artistiek directeur van Cannes, het grootste filmfestival ter wereld. Nou ja, boekje. Sélection Officiele, vernoemd naar het officiële festivalprogramma dat een kleine zestig films telt, is een vuistdik dagboek waarin de 'délégué général' ons een jaar lang over zijn schouder laat meekijken naar het selectieproces en alles wat daarbij komt kijken, van een verjaardagspartijtje bij de Franse actrice Léa Seydoux tot bezoekjes aan Martin Scorsese in New York en Sean Penn in Los Angeles.
Frémaux slingert op de fiets door Parijs, wimpelt galant Richard Gere af, krijgt op zijn falie van tweevoudig Gouden Palm-winnaar Emir Kusturica die niet mee mag doen met zijn nieuwe film ('you are not my friend anymore'), en geeft tot zijn spijt toe dat er rivaliteit is tussen Cannes, Venetië en Berlijn. De les die hij leerde als judoka komt hem van pas: je praat niet over je rivalen, je respecteert ze, en doet je best om ze te bestrijden.
Het beeld dat opdoemt is dat van een circusartiest die tien ballen tegelijk in de lucht houdt, het codewoord 'discreet' op zijn revers. Frémaux moet Franse filmmakers te vriend houden, maar in het buitenland niet de indruk wekken dat hij Franse producties voortrekt. Hij wheelt en dealt met de Franse pers die ferme tikken uitdeelt. Wat doet Valérie Donzelli in competitie? Waarom ontbreekt Arnaud Desplechin? Het Franse dagblad Le Monde valt niet alleen de selectie aan, maar ontwaart ook meer luxe, geld en sponsors (een echo uit '68 toen Godard & co. om dezelfde redenen in de gordijnen hingen).

Hoofdpijndossier
De commercialisering (denk aan de rode loper-première van een 20 minuten durende teaser van Gangs of New York) wordt Frémaux en algemeen directeur Pierre Lescure aangewreven, en het is precies dit soort kritiek, die door andere media wordt overgenomen, die in het boek wordt gepareerd. "Is het iemand wel eens opgevallen dat er geen logo's staan op onze affiches, en ook niet op onze films? Dat is uniek. Waarom heeft niemand het daarover?"
Frans geharrewar, zou je als buitenstaander kunnen denken, maar de waarheid is natuurlijk dat de cinema in Frankrijk bloedserieus wordt genomen. De dood van Chantal Akerman en Jacques Rivette is er voorpaginanieuws. De discussie over film, en dus ook over het festival der festivals, is fel.
Ook Hollywood blijkt een hoofdpijndossier. Meer en meer filmmakers kiezen voor een première in het najaar, om klaar te stomen voor de Oscars in februari. La La Land gaat niet naar Cannes, maar naar Venetië. Met name Frémaux' voorganger Gilles Jacob is bang dat Cannes de suprematie verliest. De discussie gaat over de Amerikaanse commeriële auteurscinema. En dus vliegt Frémaux weer naar Hollywood voor een babbeltje met Clint en een rondgang langs de studio's.
Bij mijn weten is het een primeur, en was er niet eerder een actieve festivaldirecteur die zo uitgebreid over zijn vak schreef. Het jaar dat door Frémaux wordt beschreven, loopt van eind mei 2015, toen Dheepan van Jacques Audiard de Gouden Palm won, tot eind mei 2016, toen I, Daniel Blake van Ken Loach al even verrassend als winnaar uit de bus kwam.
Natuurlijk zegt Frémaux in zijn delicate rol als hoofd programmering niets over de keuze van de jury, maar in een andere context, een eindje verderop, doet hij dat toch. De ultieme Gouden Palm-winnaar is wat hem betreft (1) een auteursfilm (2) met sterren (3) die succes heeft. En daarmee zegt hij toch iets over de recente winnaars: twee auteursfilms zónder steracteurs, die matig (Dheepan) tot redelijk (I, Daniel Blake) werden ontvangen. Volgens Frémaux' recept dus geen gedroomde winnaars, al zal hij dat zelf nooit met zoveel woorden zeggen.

Draak van een film
Frémaux besloot al in 2001, toen Nanni Moretti's La stanza del figlio de zaal aan het snotteren kreeg, en hij voor het eerst aan de leiding stond, een dagboek bij te houden. Een selectie van die overpeinzingen is door het boek gestrooid waardoor het inkijkje feitelijk zestien festivals overbrugt. In de luwe zomermaanden van 2015 wemelt het van de herinneringen aan eerdere edities. Ook zijn er door het boek heen lange, minder interessante uitwijdingen over het Institut Lumière in Lyon, waar hij ook de baas is, samen met Bertrand Tavernier. Lyon is zijn thuishaven. In de Rue Amélie in Parijs zit het festivalkantoor, het zenuwcentrum, en gedurende twaalf dagen in mei houdt hij hof op de Boulevard de la Croisette in Cannes, een 1800 meter lange kuststrook tussen Majestic en Martinez waar zich 4500 journalisten verzamelen en 40.000 andere geaccrediteerden.
Maar Frémaux' voornaamste werkplek, buiten de projectiezaal, is wel het wereldwijde labyrint aan cafés, brasserieën, restaurants en hotels waar hij door het jaar heen acteurs, regisseurs, distributeurs, producenten, sales agents en journalisten treft. Óók zijn collega's van de parallelle secties Quinzaine des Réalisateurs en Semaine de la Critique. "Ja, er was ooit een Koude Oorlog-sfeer", aldus Frémaux, "en ja, de Quinzaine vergelijkt zichzelf graag met het bal der geweigerden, maar de pers houdt niet op om een artificiële rivaliteit te creëren."

De eerste Nederlandse naam valt halverwege het boek. De passage gaat niet over films, maar over drinkebroers. Peter van Bueren, voormalig Volkskrantjournalist, is een van de leden van de Tiger Club, 'un groupe de drinkers' die naast Frémaux en Van Bueren bestaat uit Simon Field, Hou Hsiao-hsien en Busan-baas Kim Dong-ho. In het internationale filmcircuit dat Frémaux beschrijft, is de rol van Nederland beperkt. Het filmfestival van Rotterdam komt voorbij als ontdekker van welgeteld twee regisseurs: Carlos Reygadas en Kleber Mendonça. Amsterdam wordt genoemd vanwege zijn prima cinematheek (EYE). En de twee Nederlandse regisseurs die ten slotte aan de orde komen, werken in het buitenland: Michael Dudok de Wit en Paul Verhoeven die met The Red Turtle en Elle allebei werden geselecteerd voor de festivaleditie van 2016. Met name Elle, door de jury onder leiding van George Miller compleet genegeerd, krijgt in het boek alle lof.
Frémaux geeft de gelegenheid om het selectieproces voor de 69ste festivaleditie op de voet te volgen. Sentiment, intuïtie, passie en opinie spelen wat hem betreft de hoofdrol bij de procedure. Maar wat vooral opvalt is de focus op mannelijke regisseurs, ook na de polemiek die in 2012 losbarstte over het gebrek aan vrouwelijke filmmakers in de officiële selectie. Naast Verhoeven zijn ook Sean Penn, Xavier Dolan, Pedro Almodóvar, Cristi Puiu en de Dardennes snel verzekerd van een plekje in competitie. De abonnementhouders, zoals hij ze zelf noemt.
Verderop in het selectieproces komt opeens Toni Erdmann van Maren Ade bovendrijven, een grote verrassing, de driekoppige selectiecommissie buitenlandse films (waarin onder meer Laurent Jacob zit, zoon van) is verrukt. Frémaux heeft bij de film gelachen en gehuild. Toch duurt het schier eindeloos voordat Toni Erdmann wordt geselecteerd. De film wordt voor de zekerheid ook voorgelegd aan de driekoppige commissie Franse films, om uiteindelijk, op het laatste nippertje, aan de competitie te worden toegevoegd.
Bizar hoe er wordt omgesprongen met dit grote talent, een schril contrast met de snelheid waarmee Frémaux het op een akkoordje gooit met Penn die met The Last Face een draak van een film maakte. De Hollywood-hotshot had te kennen gegeven het voor niet minder te doen dan de competitie.
En zo gebeurt er in de keuken van Cannes meer opzienbarends, al moet je wel ruim 600 pagina's doorploeteren, in het Frans, om linken te kunnen leggen. Frémaux is door Jerôme Ledoux gevraagd om hem op te volgen als Pathé-baas. Na lang wikken en wegen besluit hij het niet te doen. Daags na het beslissende en voor Ledoux teleurstellende telefoontje, wordt Dolans Juste la fin du monde met Léa Seydoux (jawel, kleindochter van) geselecteerd voor de competitie.

Frémaux' boek verscheen begin dit jaar, vóór de start van de 70ste festivaleditie, maar preludeert hij misschien op bepaalde discussies die dit jaar werden gevoerd? Zegt hij iets over het veranderende filmlandschap, over nieuwe spelers op de markt? Webgiganten Amazon en Netflix met hun vette checkbooks? Jawel, Frémaux schaart zich onomwonden achter Amazon, dat volgens hem het idee van een internationale auteurscinema verdedigt, rechten koopt, produceert en films uitbrengt in de bioscoop. Voor Netflix heeft hij geen goed woord over: "Netflix wil je op de bank houden, thuis voor de tv." Dat Frémaux ondanks zijn Netflix-aversie en zijn zeer nauwe banden met Pathé-baas Ledoux, toch twee Netflix-films selecteerde (van Todd Haynes en Bong Joon-ho) wijst op het aanslingeren van een voor/tegen discussie. Slim spel.
Ook de discussie over tv-series in de officiële selectie (dit jaar werden er twee geselecteerd: Twin Peaks van David Lynch en Top of the Lake: China Girl van Jane Campion) wordt aangeroerd. Frémaux heeft een briefje ontvangen van Baz Luhrmann die zijn hiphopserie The Get Down graag in Cannes wil vertonen (editie 2016), maar de Conseil d'Administration (waarin onder meer oude baas Gilles Jacob blijkt te zitten) heeft tegen tv-series in de officiële selectie gestemd.
In 2016 worden series dus nog geweigerd en in 2017 worden er twee geselecteerd. Je zou kunnen zeggen dat Gouden Palm-winnaars Lynch en Campion voor die doorbraak in Cannes zorgden, maar er zit natuurlijk meer achter. In april 2018 wordt het eerste tv-series-festival in Cannes gelanceerd met de voormalige minister van cultuur Fleur Pellerin in de leiding. Cannes lijkt er dan in het eigen Palais des Festivals een concurrent bij te krijgen. Of Frémaux er wakker van ligt? Wie weet. Als hij in zijn eigen slogan gelooft — 'Cannes is Quentin Tarantino die de Gouden Palm overhandigt aan Nuri Bilge Ceylan en twintig jaar Pulp Fiction met ons viert' — zal het wel meevallen.

Sélection Officiele — Journal, Notes et Voyages | Thierry Frémaux | Éditions Grasset & Fasquelle | 2017 | 617 pagina's | €23,40


Boeken kort

Sofia Coppola, A Cinema of Girlhood | Fiona Handyside | 2017 | I.B. Tauris Press | €24,95
Van stelende tieners in Hollywood (The Bling Ring) tot de melancholieke zusjes in een gegoede Amerikaanse middenklassebuurt (The Virgin Suicides), en van de veertienjarige prinses die naar Versailles verhuist om te trouwen met de franse koning (Marie Antoinette) tot de schoolmeisjes op een meisjesinternaat (The Beguiled), een centraal thema in het gelauwerde oeuvre van Sofia Coppola is de ervaringswereld van het meisje dat op het punt staat om een volwassen vrouw te worden. De belangrijkste overeenkomst tussen deze jonge vrouwen is dat ze in een soort gouden kooien lijken te zijn geplaatst, waarin de verwachtingen en bekrompenheid van hun omgeving ze kopje onder lijken te duwen. Fiona Handyside beschrijft op toegankelijke wijze hoe Coppola's films gezien kunnen worden als visuele vertalingen van het post-feministische discours. Handyside schenkt daarbij speciale aandacht aan de manier waarop Coppola locaties, decor, kostuums en belichting inzet om haar ideeën over te brengen. Het maakt Sofia Coppola, A Cinema of Girlhood tot een waardevol boek voor lezers die geïnteresseerd zijn in de connotaties die bij het filmen en afbeelden van jonge vrouwen kunnen ontstaan.

African Filmmaking, Five Formations | Kenneth W. Harrow | 2017 | Michigan State University Press | €34,95
In haar populaire TED talk Het gevaar van een enkel verhaal sprak de Nigeriaanse schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie o.a. over de uiterst beperkte visie die sommige Europeanen en Amerikanen op het Afrikaanse continent hebben. Alsof er naast de kommer en kwel niet ook vele landen en gebieden met bloeiende intellectuele en culturele tradities zijn. Zo zal de vraag om enkele favoriete films van Afrikaanse makelij te noemen, bij de gemiddelde Nederlandse filmliefhebber waarschijnlijk vooral tot gestamel leiden. Het boek van Kenneth W. Harrow vult deze lacune door middels essays van vijf verschillende schrijvers, vijf verschillende Afrikaanse filmtradities te behandelen; die van Magreb, Egypte, Franstalig Afrika, Engelstalig West-Afrika en Zuid-Afrika. De essays bestrijken daarbij de jaren waarin de eerste filmcamera's hun intrede deden,tot de films die in het afgelopen decennium werden gemaakt. Een goede kans om het werk van bekende/onbekende filmmakers zoals Kwaw Ansah, Merzak Allouache en Jamie Uys te leren kennen.

Samenstelling Jorik Galama | International Theatre & Film Books | Leidseplein 26 | 1017 PT Amsterdam | t 0206226489 | maandag: 12:00-18:00, dinsdag t.e.m. zaterdag: 11:00-18:00, zondag: 12:00-17:00 | theatreandfilmbooks.com


top
laatste nummer

Artikelen

oktober 2017
Diversiteit in de Nederlandse filmwereld Afwachten is geen optie meer
De 17de Filmbonzen Top 20 Bobo's en beeldbepalers
Locus Special

Interviews

oktober 2017
Aliona van der Horst over Liefde is Aardappelen 'Ik ben de vis, de visser en de kok'
Josh en Ben Safdie over Good Time 'We ademen New York'
Robin Campillo over 120 battements par minute 'We waren bezeten door de angst om vergeten te worden'
Mahmoud al Massad over Blessed Benefit 'Alles is politiek, zeker in Jordanië'
Matthew Heineman over City of Ghosts

Rubrieken

oktober 2017
Boeken: Sélection officielle In de keuken van Cannes
Het Nieuwe Kijken Google meets Disney
Op ooghoogte Vr in Venetië
Humans of Film Amsterdam
Thuiskijken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Actie!
Andy at the movies
The Thinking Machine 11 Framing Fritz's Apartment



laatste nummer

Recensies

oktober 2017
120 BPM Zieke lichamen in de club: een verborgen geschiedenis
Blade Runner 2049 'Het goede nieuws is dat we er tegen die tijd nog zijn'
Brigsby Bear (Dave McCary, Kyle Mooney en Kevin Costello over) 'Als kind leer je zo veel van televisie'
City of Ghosts (Matthew Heineman)
Daphne (Peter Mackie Burns over) 'Aan het eind is nog steeds een lul, haha'
Detroit Explosie van onderdrukte woede
Du forsvinder Het waren mijn hersenen, niet ik
Good Time Een bom van energie en wanhoop
Insyriated Raak zonder bommen
Kleine IJstijd Midlifecrises in guerillastijl
Liefde is aardappelen Stalinistisch gruwelverleden
Loveless Op liefde en selfies
The Man With the Iron Heart Beul en violist
Manifesto (Julian Rosefeldt over) Tristan Tzara, Karl Marx, Guy Debord, Lars von Trier, Andy Warhol, Jim Jarmusch, Yvonne Reiner, Sol LeWitt, Filippo Tommaso Marinetti
mother! Oerschreeuw
Tschick Een Lada voor Tatjana
Tulipani Een Zeeuwse boer tegen de Italiaanse maffia
Vazante De geboorte van Brazilië