The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Halina Reijn in Grimm (foto Kiko Garcia) Cannes is de Champions League (FilmSlot)

Nederlandse films halen te weinig prestigieuze internationale festivals. Hoe kan het beter? Producent Frans van Gestel, sales agent Nelleke Driessen en acteur Frank Lammers wijzen de weg. Slot van een tweeluik.

Wie denkt dat filmproducenten nog steeds sigaren rokende patjepeeërs in sleeën van auto's zijn heeft teveel Hollywooddocumentaires gezien. Frans van Gestel, producent bij IDTV, neemt de telefoon niet op in een auto met chauffeur, maar op de fiets naar zijn werk. Als iemand kan weten waarom Nederlandse artfilms te weinig op prestigieuze festivals te zien zijn, is Van Gestel het. In de afgelopen twintig jaar was hij als producent of coproducent betrokken bij ruim tachtig films en tv-producties. Alleen al dit jaar produceerde hij zes films: De Heineken ontvoering, Isabelle, Code Blue, Schlafkrankheit, Pizzamaffia en Black Butterflies. De opsomming laat zien dat Van Gestel zich niet wil laten vastpinnen. "Ik ben gespecialiseerd in arthouse, maar doe ook commerciële films. De kennis die ik opdoe bij het produceren van commerciële films gebruik ik om arthousefilms naar een hoger plan te tillen."
Dat is laatste is nodig, vindt hij. "We doen het aardig, maar niet briljant. We moeten zichtbaarder worden in Cannes. Dat is belangrijk. Cannes is voor mij de Holy Grail. Of de Champions League. Het is niet alleen eervol om erin te spelen, maar je meet je ook met de wereldtop. Het brengt je op een internationaal plateau, wat de financiering van je films vergemakkelijkt."
Nelleke Driessen, werkzaam bij sales agent Fortissimo, die handelt in filmrechten van arthousefilms, bevestigt dat Nederland op internationaal niveau tekort schiet. "De laatste vijf jaar is er naast het werk van Alex van Warmerdam, van wie we alles hebben, geen Nederlandse film in onze portefeuille bijgekomen." Raadpleging van Fortissimo's ruim 300 titels tellende catalogus leert, dat naast Van Warmerdams Ober en De laatste dagen van Emma Blank, Eddy Terstalls Simon de laatste Nederlandse film was die Fortissimo aan een internationaal publiek probeerde te helpen. Dat is zeven jaar geleden. Driessen: "Het klinkt cru, maar kort door de bocht gezegd komt het er op neer dat wij geen brood zien in Nederlandse films."

Frans Bauer
Driessen wil best uitleggen wat er schort aan Nederlandse films. "Om internationaal mee tellen, moet een film opvallen. Hij moet bijzonder zijn, maar Nederlandse films missen zo'n uitgesproken signatuur. Ze vertellen verhaaltjes en geen verhalen met diepgang." Als voorbeeld van een Nederlandse film die wel oorspronkelijk is noemt ze Pieter Kramers Ja zuster, nee zuster. "Iedereen dacht dat die film over de grens niets zou doen, omdat hij over een typisch Nederlands verleden ging. Toch deed hij het door zijn originaliteit goed in het buitenland."
Frank Lammers, die sinds zijn doorbraak in Wilde mossels de afgelopen tien jaar in veel Nederlandse films speelde — van Grimm (2003) tot nu De president en De bende van Oss — is het met Driessen eens. "De Nederlandse filmwereld kiest voor veilig. Oorspronkelijke verhalen hebben het hier zwaar. In België is dat anders, zodat zij wel interessante films maken."
Lammers wijt het verschil aan een breder verschijnsel. "In Vlaanderen is zanger Eddy Wally cult, maar bij ons is Frans Bauer een held. Ik heb niets tegen Bauer — ik ken hem, hartstikke leuke jongen — maar zijn muziek drukt de rest weg. Hetzelfde heb je met schrijvers: wij nemen Heleen van Royen serieus, de Belgen Edwin Mortier. De film Rundskop trok in Vlaanderen een half miljoen bezoekers. Dat is éénachtste van de bevolking. In de Nederlandse verhouding zouden dat twee miljoen mensen zijn. Denk je dat dat bij ons zou lukken? Vergeet het maar. Wij gaan massaal naar Komt een vrouw bij de dokter en Gooische vrouwen. Alles wat dieper gaat, heeft het aangemoedigd door de politiek, moeilijk."
Hij hekelt ook de betutteling door het Filmfonds, dat bijna iedere Nederlandse film (mede)financiert. "Regisseur Michael Roskam kreeg alle vrijheid bij het maken van Rundskop. In Nederland is dat onmogelijk, omdat het Filmfonds van tevoren wil weten wat het krijgt. Bij De bende van Oss vroeg het aan regisseur André van Duren waarop de film zou gaan lijken. Dat is toch een hele rare vraag? Films moeten juist niet op elkaar lijken. Het zegt iets over de Nederlandse geest en onze smaak. Niet voor niets is hier rommel als Big Brother uitgevonden. Misschien moeten we er mee leren leven."

Scherpte
Lammers heeft een punt, maar er is meer. Moeten Nederlandse filmmakers de hand niet ook in eigen boezem steken? Van Gestel vindt van wel. "Ik heb vier keer met een film een bijprogramma van Cannes gehaald. Bij drie ervan waren de regisseurs niet van Nederlandse afkomst: De Poolse bruid was van Karim Traïdia, Jacky van Fow Pyng Hu en Code Blue van Urszula Antoniak. De vierde film is R U There van David Verbeek. Hij is wel Nederlander, maar als zoon van een diplomaat heeft hij zijn halve leven in het buitenland gewoond." Hij noemt Antoniak ("een vrouw met ballen") een voorbeeld voor Nederlandse filmmakers. "Zij had na het romantische drama Nothing Personal op zeker kunnen spelen met net zo'n film, maar maakte Code Blue. Dat zij zoveel risico durfde nemen, valt niet genoeg te prijzen. Je voelt bij haar urgentie en ambitie. Dat is even belangrijk als talent. Er is in Nederland genoeg talent met een eigen signatuur, maar het is teveel naar binnen gekeerd. Het ontbreekt aan scherpte in de verhalen. Misschien komt het door de nivellering in onze samenleving. De sociale verschillen zijn bij ons kleiner dan in bijvoorbeeld Engeland. Dat vind je terug in onze films."

Rode loper
Het bevorderen van de algehele Verelendung van Nederland is misschien een te hoge prijs voor het halen van de competitie in Cannes. Het hoeft ook niet volgens Van Gestel. De producent noemt drie aspecten die beter moeten. "We moeten scherpere verhalen vertellen. Een eenvoudig coming of age-verhaal is niet genoeg. Daarnaast moet doordringen dat ambitie even belangrijk is als talent. En ten derde moeten we goed netwerken. Het leggen van contacten is een essentieel onderdeel van filmmaken."
Driessen heeft ook een advies voor filmmakers die ooit in Cannes over de rode loper willen lopen. "Maak films die speciaal zijn, uit het hart komen en waarin je gelooft. Laat de kijker voelen dat je deze film móest maken."
"We zijn op de goede weg", benadrukt van Gestel, die over paragnostische gaven beschikt. "Ik voel dat het hoofdprogramma in Cannes steeds dichterbij komt. We waren er dit jaar bijna met Code Blue hoorde ik uit de boezem van het festival. De film werd pas in de laatste selectieronde naar een bijprogramma geschoven."

Jos van der Burg

Frans van Gestel is 'Gast van het Jaar' op het Nederlands Film Festival. De producent stelde een fraaie top tien samen van beste/mooiste/inspirerendste films uit zijn leven. Hij bevat onder meer Il conformista (Bernardo Bertolucci, 1970) en Stranger than paradise (Jim Jarmusch, 1989). Zie: NFF

Frank Lammers is in de bioscoop te zien in De president en vanaf 29 september in De bende van Oss.

Het eerste deel van dit tweeluik, 'De derby der Lage Landen', verscheen in Filmkrant 335, september 2011.

top
Artikelen
Cannes is de Champions League (FilmSlot)
12 speelfilms voor 40 cent
Misdaadgolf Een zooitje ongeregeld
De Nederlandse film schrijft geschiedenis
De rode loper Weg met het veilige zwart
Slapstick in film Meer gooi- en smijtwerk!
No Comment Conferentie Nieuwe Filmkritiek
Venetië 2011 Eiland voor de zintuigen

Interviews
Urszula Antoniak over Code Blue Engel des doods
Nanni Moretti over Habemus Papam 'Ik ben niet per se blij zonder God'
Cary Joji Fukunaga over Jane Eyre Klassieke roman als moderne gothic
Béla Tarr over The Turin Horse 'Jouw leven zal eindigen'
Alejandro Landes over Porfirio De wraak van de luchtpiraat

Rubrieken
Redactioneel
FilmKort
FilmSterren
FilmThuis
FilmGedicht
Spotlight Sylvia Hoeks
FilmBoeken Steven Soderbergh
FilmPers
Ebele Wybenga (Upload Cinema) De lange nacht
Actie!
World Wide Angle (NL)
Evenementen (Focus)


Recensies
Beginners Iedereen de kast uit
De Bende van Oss Misdaadglamour is ver te zoeken
Circumstance Sensueel politiek activisme
Code Blue Fataal verlangen naar intimiteit
Contagion 'Sex, lies and red tape'
The Debt De prijs van vals heldendom
The Guard Anarchist in uniform
Habemus Papam De zwaarste baan ter wereld
The Ides of March Makelaars van de macht
Jane Eyre (Cary Fukunaga) Nietig in de natuur
Lotus Crisis in Rotterdam
La mirada invisible Spion van de macht
One Day Liefde op de loer
Porfirio Het grote drama van de alledaagsheid
Restless Ongenode begrafenisgast
The Stoning of Soraya M. Kolkende walging
Times like deese Van katoenplukken naar Obama
The Turin Horse Koortsig ondergangsverhaal