Burning
Tesnota
First Man
Transit (Christian Petzold over)
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)
Mickey Rourke op de rode loper in Venetië Venetië 2008

Over de grenzen

Het oudste filmfestival van de wereld, de Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica di Venezia, werd dit jaar voor de 65ste keer georganiseerd. Grote verrassing was Mickey Rourke. En de beste film van het festival zal niet in Nederland te zien zijn.

Het zijn spannende tijden. In de moordende strijd tussen filmfestivals is Venetië naar goed Europees gebruik een duel begonnen met haar grote concurrent uit Toronto. Dat wil zeggen: door geschuif met de agenda valt 'Venetië' volgend jaar precies samen met 'Toronto'. Filmmakers zullen dan moeten kiezen tussen het azuurblauw van het Lido en het asfaltgrijs van Noord-Amerika. De Italianen lijken overtuigd van hun overmacht anders zouden ze deze strijd niet zijn aangegaan. Maar het is natuurlijk een gok.

Vuilnis
Op de eerste avond van het festival namen de Azuri trouwens geen enkel risico. Vorig jaar nog was de opening voor het gedegen en ongevaarlijke atonement: een kostuumdrama over jeugdzondes, gemaakt door een man die filmisch net uit de luiers kwam. Heel aardige maar suffe opening, had de kritiek kunnen zijn. Daarmee vergeleken was burn after reading van de Coen Brothers een 'safe bet' voor het festival. Want sinds ze vorig jaar met no country for old men terugkwamen in de spotlights zijn de broers goed voor een lucratieve cross-over tussen arthousecinema en studiofilm.
Volgens alle rooksignalen van de afgelopen maanden zou niemand zich vergalopperen aan de Coen-film waarin de memoires van een CIA-agent per ongeluk op straat belanden. Een onderwerp trouwens dat Nederlandse scenarioschrijvers ook al lang hadden kunnen oppikken gezien het enthousiasme waarmee Justitie hier per ongeluk documenten en laptops kwijtraakt bij het buitenzetten van de vuilniszakken. Ook niet onbelangrijk voor het festival, Brat Pitt, George Clooney, Tilda Swinton en de immer grinnikende Joel en Ethan Coen — geef ze eens ongelijk — zorgden in Venetië meteen al op de eerste avond voor de nodige glamour.

Gotspe
Het was een solide 65ste editie. Onder journalisten was de afgelopen weken geklaag te horen over de kwaliteit van de selectie maar dat betrof alleen de hoofdcompetitie en bovendien hadden ze ongelijk. Inderdaad, er waren minder Amerikaanse sterren die, zoals Andrew O'Hehir ooit treffend op Salon.com schreef, 'op de rode loper uit hun ogen kijken alsof ze stilletjes een tekst van Kierkegaard reciteren.' En het was ontegenzeggelijk een gotspe dat het slaapverwekkende the burning plain van 21 grams-scenarist Guillermo Arriaga wél in de hoofdcompetitie zat en Claire Denis' meesterlijke 35 rhums niet. En Takeshi Kitano's akires to kame was erg flauw. En Venetië is langzaam bezig in zee te verdwijnen. Terechte opmerkingen, maar behalve de kwestie 35 rhums waren dat details. Trouwens, wat die sterren betreft, vorig jaar was het sowieso drukker op de rode loper omdat het festival toen precies 75 jaar geleden z'n eerste editie beleefde (in de jaren rondom WOII vond er geen festival plaats).

Rug
Gouden Leeuw-winnaar the wrestler van Darren Aronofsky is een ijzersterke film en Mickey Rourke krijgt — zonder gekheid — ongetwijfeld een Oscar voor al die nietjes die hij in zijn rug laat schieten. De prijs was eigenlijk meer voor Rourke, die hier op z'n 51ste een mooie rentree maakte, dan voor Aronofsky. Dat maakte juryvoorzitter Wim Wenders wel duidelijk bij de uitreiking: "Dit is een werkelijk hartverscheurende film in de echte zin van het woord. En als ik hartverscheurend zeg, dan weet u dat ik het over Mickey Rourke heb."
Maar de interessantste films uit de hoofdcompetitie kwamen niet uit de VS. Ook niet Jonathan Demme's rachel getting married. Misschien is het iets persoonlijks maar gezinsdrama's met praatzieke Amerikanen zijn er nu wel even genoeg. Ook al speelt Anne Hathaway best aardig. De films die na een paar weken nog steeds resoneren zijn juist de verhalen waarin de personages meer om zich heen kijken in plaats van alles steeds te benoemen. Verhalen waarin slechts de contouren van gebeurtenissen zichtbaar worden. Het meest extreem en het meest indrukwekkend gebeurt dat in een land dat voor de buitenwereld onzichtbaar is.

Achterland
Voor de landmeter die op pad wordt gestuurd in de bijna tweeëneenhalf uur durende Algerijnse film gabbla van Tariq Teguia draait zijn hele leven om die contouren, om de vage lijnen en grenzen. Ergens diep in het Algerijnse achterland moet hij bekijken of een snelweg kan worden doorgetrokken. Het lijkt een onwerkelijke opgave. Want wat stelt die weg voor in de woestijn? Waarom een snelweg hier, en niet daar? En waarheen gaat die snelweg? En wie zal er op rijden? Want terreur heeft het land al lang tot stilstand gebracht. Door diezelfde terreur — Algerije is nog steeds een van de gevaarlijkste plekken op aarde — verlaat de landmeter zijn post en reist samen met een vluchteling naar de grens met Marokko. Een dromerige reis wordt het, die een zeldzaam beeld geeft van een gebied waar buitenlanders zich niet meer durven te vertonen. gabbla voelde nét iets te rommelig jammer genoeg, maar wat een fantastische film: eentje die zijn eigen tijd en plaats ver overstijgt.

Vlaktes
Dat geldt ook voor Aleksei German Jr.'s paper soldier — een instant klassieker — die niet de Zilveren maar de Gouden Leeuw had moeten winnen. Dat the wrestler won, komt doordat die film een exacte verbeelding is van juryvoorzitter Wim Wenders' eigen gedesillusioneerdheid met de Amerikaanse droom.
paper soldier vertelt het verhaal van een glorieus moment uit de recente Russische geschiedenis: de succesvolle lancering en baan om de aarde van Joeri Gagarin in 1961. Op de voorgrond speelt de liefde van de arts Daniel Pokrovsky voor twee vrouwen: één op de koude, oneindige vlaktes van Kazachstan, waar de lancering zal plaatsvinden, en één in het veilige en warme Moskou. Op de achtergrond spelen de voorbereidingen voor het ruimtevaartexperiment. Wat paper soldier magistraal in beeld brengt, is de spanning tussen de breekbare mens, de feilbare eenling, en de overstijgende daden waartoe die mensen blijkbaar in staat zijn. Een film, opnieuw, over grenzen.
Een film ook die niet in Nederland te zien zal zijn omdat — behoudens één distributeur — men de film onterecht te ingewikkeld vindt voor een groot publiek. Inderdaad: de film zal in Nederland geen honderdduizenden bezoekers trekken. Maar was het idee niet altijd al, en moet dat idee niet eens keihard opnieuw bevestigd worden, dat de uitbreng van zo'n film bekostigd wordt uit de opbrengsten van makkelijker verteerbare successen? Inderdaad, dat was het idee altijd al. Dus nog een keer: paper soldier verdient een Nederlandse distributie.

Waanzin
Veel films, althans de sterkste films, gingen over grenzen. In de hoofdcompetitie zat ook het Braziliaanse birdwatchers van Marco Bechis over de opstand van oude Indianen tegen de rijke 'fazenderos' die hun land hebben afgepakt. Juridisch hebben die nieuwe rijken alles zodanig dichtgetimmerd dat de Indianen geen poot hebben om op te staan. In het postindustriële avondland van Christian Petzolds jerichow werden de morele grenzen al zo vaak overschreden dat het wisselgeld tussen mensen alleen nog bestaat uit wantrouwen.
Buiten de hoofdcompetitie was het Fabrice du Welz' vinyan een van de vele films die opviel. De Belg is hier bekend als regisseur van de arti horrorfilm calvaire maar dit jaar in Venetië had hij een veel gemoedelijker boodschap te vertellen. vinyan begint redelijk rustig en normaal in de vochtige straten van Bangkok. Een buitenlands stel dat daar al een tijdje woont, herkent op een video hun zoontje dat bij de grote tsunami door het water zou zijn meegesleurd. Maar hij leeft dus nog! Wat volgt is een verstikkende tocht door eerst de Thaise en later de Birmese jungle, op zoek naar het kind, waarbij nooit duidelijk is wie ze kunnen vertrouwen. De jungle en de totale onzekerheid waarin ze verkeren maken de vrouw waanzinnig. Du Welz voert dat beklemmende gevoel geleidelijk op totdat je als kijker beseft dat er geen weg meer terug is. Alleen die waanzin is er nog. Ook al probeerde je je nog zo stevig vast te houden.

Stella
Vorig jaar concentreerde de zoektocht naar jong talent zich op de hoofdcompetitie. Toen zaten daar vooral filmmakers in die niet meer dan één of twee films op hun naam hadden staan. Toch was er dit jaar geen enkel gebrek aan nieuw talent, al was dat meer verspreid over de verschillende zijprogramma's van het festival. Du Welz was er. En de Fin Jukka-Pekka Valkeapää (the visitor), een andere nieuwe naam om in de gaten te houden. Maar bovenaan de lijst, mijn lijst in ieder geval, staat de Française Sylvie Verheyde.
stella heet de film. Over een straatwijs meisje dat boven de kroeg van haar ouders woont. Dat opgroeit met de drank en het geflirt van de oplichters en de alcoholisten. Dat niet goed mee kan komen op school maar toch overeind blijft omdat ze heeft geleerd van zich af te bijten. Niet te hard, een beetje, zodat ze verder kan en niet wordt uitgestoten. En misschien, wie weet, gaat het op school een keer meezitten. De film heeft weinig woorden nodig. En wat een acteertalent. Laatste film die ik zag. Prachtig. stella was even te zien in Venetië en ging toen door naar een ander festival. Toronto of Rome. Of allebei. Terecht ook, de grote festivals moeten naast elkaar blijven bestaan. Niet elkaar kapot maken.

Ronald Rovers

Lees ook het verslag van Erik Spaans uit Toronto.


Prijzen

Gouden Leeuw (Beste Film): the wrestler van Darren Aronofsky
Zilveren Leeuw (Beste Regisseur): Aleksei German Jr. voor paper soldier
Speciale Jury Prijs teza van Haile Gerima
Beste Acteur Silvio Orlando voor il papà di giovanna
Beste Actrice Dominique Blanc voor l'autre
Beste Jonge Acteur of Actrice Jennifer Lawrence voor the burning plain
Beste Cinematografie Alisher Khamidhodjaev en Maxim Drozdov voor paper soldier
Beste Screenplay Haile Gerima voor teza
Speciale Leeuw Werner Schroeter
Beste Debuut pranzo di ferragosto van Gianni Di Gregorio


Festivalfilms in de bioscoop

Cineart
35 rhums — Claire Denis

Cinemien
birdwatchers — Marco Bechis
il papà di giovanna — Pupi Avati
pranzo di ferragosto — Gianni di Gregorio

Independent Films
the hurt locker — Kathryn Bigelow

Sony Pictures Releasing
rachel getting married — Jonathan Demme

UPI
burn after reading — Joel & Ethan Coen

Wijzigingen voorbehouden. Houd voor de exacte releasedata de Filmkrant in de gaten.



top
Artikelen
Anna Magnani Smeken, tieren, fluisteren en stralen!
Het hele najaar: Hollandse nieuwe
Toronto 2008 De problemen van JCVD
Venetië 2008 Over de grenzen

Interviews
David Verbeek De woeste zee
Luc Dardenne over LE SILENCE DE LORNA Laag voor laag weghalen
Naomi Kawase over THE MOURNING FOREST Samen in de aarde slapen
Steve McQueen over HUNGER Lichaam als wapen
Take 5: Marion Bloem over VER VAN FAMILIE

Rubrieken
Boeken Bijbel voor beginners
Duidelijk
Filmbladen Steven Seagal
De geruchtenmachine
Mening
Mijn Mening
De Pers Over
Scherpstellen Lachen met Judd Apatow
Thuiskijken
Uitgelicht
Verwacht
World Wide Angle


Recensies
AANRIJDING IN MOSCOU Belgische hit straalt inspiratie uit
BLIND DATE (Stanley Tucci) De illusie hooghouden
BOTTLE SHOCK Slechte afdronk
BRIDE FLIGHT Keukenmeidenroman(ce)
IL DOLCE E L'AMARO De maffia in scherpe teksten
HET ECHTE LEVEN Geestig Droste-effect
THE LAST DAYS OF SHISHMAREF Van het ijs in de drup
THE MOURNING FOREST Het bos is verheven en banaal
RECYCLE Inkijkje in de onderbuik
UN SECRET Een M wordt een N, een G wordt een T
SHANGHAI TRANCE Verdwalen tussen wolkenkrabbers
LE SILENCE DE LORNA Dardennes laten de fantasie binnen
Vox populi Slimme domheid
HET WAPEN VAN GELDROP Ha! Een Hollandse roadmovie
WONDERFUL TOWN Liefde in de schaduw van de tsunami
HET ZUSJE VAN KATIA Op wie lijk ik?