Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Stronger Filmfestival Toronto

De nieuwe biopic

Het nieuwe filmseizoen krijgen we elke maand een high profile biopic in de filmtheaters. Dat ligt aan het aankoopbeleid van de Nederlandse distributeurs natuurlijk. Maar duidt ook op een grotere trend.

Door Dana Linssen

Als de filmindustrie ergens goed in is, dan is het wel het steeds maar weer vertellen van dezelfde verhalen. Want hoeveel verhalen zijn er nou helemaal? Volgens sommige theorieën zijn er maar zeven basisverhalen. De rest is variatie, stijl, plot — kortom, hóe dat verhaal wordt verteld. Op een of andere manier lijken biopics, films gebaseerd op de levens van personen die werkelijk (hebben) bestaan aan deze logica te ontsnappen. Allereerst omdat er bij ware verhalen de onuitgesproken afspraak bestaat dat ze zich op z'n minst een beetje aan de waarheid zullen houden. En ten tweede omdat mensenlevens zich minder goed tot de dwingende dramatische structuren laten reduceren die de mainstreamfilmproductie voorschrijft. Jeff Bauman, een van de overlevenden van de bomaanslag op de marathon van Boston in 2013, op wiens boek Stronger nu de gelijknamige film met Jake Gyllenhaal is gebaseerd, kan niet genoeg beklemtonen dat de redenen dat hij op de plek van de aanslag was, het overleefde, en het gezicht werd van de 'Boston Strong'-campagne allemaal met toeval te maken hebben. De levens van echte mensen zijn nu eenmaal niet te reduceren tot die van drakendoders, poor little rich girls en reizigers met een queeste. Ja, misschien in metaforische zin, en dat is waar fictie goed van pas komt om ons te helpen iets van ordening in de chaos aan te brengen. Zo lang we maar niet denken dat het leven een 'inciting incident' of een derde akte heeft. Het echte leven steekt een stuk onoverzichtelijker, smeriger en slordiger in elkaar. Een film over echte personen krijgt niet alleen het gevoel van authenticiteit er gratis bij, maar ook de (relatieve) vergevingsgezindheid als er onverhoeds wat gaten in de plot blijken te zitten.

Heldendom
Stronger zou je een biopic nieuwe stijl kunnen noemen. Eentje over een held die zich verzet tegen het heldendom dat hem door de maatschappij wordt opgedrongen. Maar geen klassieke held tegen wil en dank of antiheld. Bauman overleefde de aanslag, verloor beide benen, hielp de FBI de daders op te sporen omdat hij een van hen recht in de ogen had gekeken. Maar zijn echte verhaal gaat over working class Boston, alcoholisme en het feit dat na zo'n traumatische gebeurtenis het leven nooit meer normaal is. En de vraag of je iemand die doorgaat met leven, leert lopen, de boel een beetje op orde krijgt wel een 'held' moet noemen. Is dat niet gewoon wat het leven is, en maken we het niet enorm beladen en ingewikkeld door leven langs de heroïsche meetlat te leggen?
Stronger is slechts een van de tientallen high profile biopics die in september op het Filmfestival Toronto in première ging. En het aankoopbeleid van de Nederlandse distributeurs zorgt er ook voor dat we er de komende tijd elke maand wel een paar in de filmtheaters te zien krijgen. Oscarmateriaal natuurlijk. Niets zo bevredigend als een acteur die zich helemaal in iemand anders heeft veranderd. Niet dat dat zo heel veel anders is dan wat acteurs normaliter doen, transformeren. Maar bij een biopic kunnen we met behulp van foto's en portretten controleren hoe 'goed' ze dat hebben gedaan. Naast superheldenfilms zijn biopics bovendien geldmagneten: Clint Eastwoods American Sniper over Navy Seal sniper Chris Kyle was de kaskoe van 2014. Het labeltje waargebeurd is een soort van koninklijke goedkeuring. Hoe fictiever de werkelijkheid wordt, hoe harder we dat keurmerk nodig hebben om met behulp van film de werkelijkheid te kunnen begrijpen. Voormalige journalist Peter Landesman, die een film maakte over FBI-agent Mark — "Deep Throat" — Felt, zei het zo: "De journalistieke feiten en het research achter een film moeten kloppen om met fictie dichter bij de waarheid te kunnen komen."

Revisionistische kijk op roem
De biopic is niet nieuw, eerder zo oud als de filmgeschiedenis. Géorges Méliès maakte al in 1899 een film over Jeanne d'Arc. De afgelopen jaren is de biopic wel veranderd. Maar net zoals de meeste filmgenres weerspiegelt de biopic de stand van de maatschappij, hoe we op een bepaald moment in de geschiedenis met de representatie van de werkelijkheid omgaan. Wat willen die films, met hun vermogen om in filmbeelden inzichten te onthullen die zelfs de makers zich niet bewust geweest hoeven te zijn, eigenlijk zeggen? Soms is het net alsof de hele geschiedenis van waargebeurde verhalen een gigantische Freudiaanse verspreking is: de maker begint een verhaal te vertellen, maar het verhaal wat eigenlijk vertelt moet worden sijpelt door de Veelfilmer zelfverklaard alleskunner en Hollywoodintellectueel James Franco bijvoorbeeld, die in The Disaster Artist de "slechtste film allertijden" reconstrueert. Hij wil daar vast iets mee zeggen over de manier waarop Hollywood z'n gevallen helden bemint en verslindt (inclusief zijn eigen evenwichtskunsten op de grens van bewondering en ergernis); en over dat het plezier in filmmaker altijd groter moet zijn dan de financiële winst. Het maakt The Disaster Artist tot exemplarisch voor de nieuwe biopic. Van de grote epische verhalen van de twintigste eeuw is er de afgelopen tien jaar een verschuiving zichtbaar. Waarom wordt de ene persoon bijgeschreven in de annalen van de geschiedenis, terwijl de ander juist een film nodig heeft om herinnerd te worden? En in hoeverre dragen die films bij aan revisionistische geschiedschrijving? De huidige biopic houdt zich, in de wetenschap dat er geen definitieve verhalen meer bestaan,  expliciet bezig met die vraag wat roem en beroemdheid zijn.

De besproken films zijn allemaal aangekocht voor distributie in de Nederlandse bioscopen. Stronger vanaf 13 oktober; The Disaster Artist vanaf 21 december; Mark Felt: The Man Who Brought Down the White House releasedatum nog niet bekend.


top
laatste nummer

Artikelen

november 2017
74ste Filmfestival van Venetië Onze tijd?
Filmfestival Toronto De nieuwe biopic
Alexander Kluge's 'Pluriversum' Memoryspel van de twintigste eeuw
Correctie

Interviews

november 2017
Paula van der Oest over Kleine IJstijd 'Mijn generatie is een beetje een slappe generatie'
Hany Abu-Assad over The Mountain Between Us 'Liefde is een vorm van overleven'
Claire Denis over Un beau soleil intérieur 'Ik heb nooit een affaire met een bankier gehad'
Ruben Östlund over The Square 'Ja, maar ik sta aan de goeie kant'
Sergei Loznitsa over A Gentle Creature 'Elke dag moeten ze een nieuwe vijand hebben'
Michaël R. Roskam over Le fidèle 'Dialect is niet alleen wat je zegt'

Rubrieken

november 2017
Actie!
Humans of Film Amsterdam
Thuiskijken
Boeken: Images of occupation in Dutch film Van oorlogsheroïek naar ontnuchtering
Kort
Redactioneel
Het Nieuwe Kijken De nep-Oscars
Op ooghoogte Rommelige films
Filmsterren
The Thinking Machine 12 Strangulation Blues



laatste nummer

Recensies

november 2017
Un beau soleil intérieur Liefde luistert niet
Blade Runner 2049 Dromen over dertig jaar oude herinneringen
Brad's Status (Mike White over) Acute aanval van statusangst
Le fidèle Met chemie alleen kom je er niet
A Gentle Creature Slaapdronken naar de hel
The Glass Castle Zwemmen of verzuipen
Jan Sierhuis zelfportret De kunstenaar in eigen woorden
Jupiter's Moon (Kornél Mundruckzó over)
Loving Vincent Gemankeerd zelfportret Vincent van Gogh
The Mountain Between Us Sterren in de sneeuw
No Place for a Rebel Opono kan de boom in
Oude liefde Oude liefde en roestende families
The Square De wetten van de kunstjungle
Unwanted (T'padashtun) Verzwegen oorlogsgeweld tegen vrouwen
We Margiela In de geest van het modehuis
White Sun (Deepak Rauniyar over) 'Ze vonden de pop te veel op een lijk lijken'
Your Name Wat als je wakker wordt als iemand anders?