Burning
Tesnota
First Man
Transit (Christian Petzold over)
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)
Michael Almereyda over Marjorie Prime

'We zien doorlopend geesten'

Met Marjorie Prime, een modern spook-verhaal waarin hologrammen zich voordoen als overleden geliefden, verfilmt Michael Almereyda het gelijknamige toneelstuk. 'Ik zie het als een twee-eiige tweeling: ze delen essentieel DNA, maar ook elk hun eigen geest en hun eigen leven.'

Door Joost Broeren-Huitenga

Als er één rode draad is in de uiterst eclectische filmografie van de Amerikaanse onafhankelijke filmmaker Michael Almereyda, dan is het de adaptatie. Steeds weer kneedt hij bestaand materiaal tot iets nieuws en eigens: van zijn postmoderne vampierfilm Nadja (1994) tot de korte film The Great Gatsby in Five Minutes (2011) en van zijn eigenzinnige Shakespeare-verfilmingen Hamlet (2000) en Cymbaline (2014) tot de onconventionele biopic Experimenter (2015).
Zijn nieuwste film Marjorie Prime draait direct om dit proces van vervorming, en niet alleen omdat het een bewerking is van het gelijknamige toneelstuk van Jordan Harrison. In de nabije toekomst die Almereyda's minimalistische scifi-film schetst, zijn zogenaamde primes het huishouden binnengekomen. Deze hologrammen zien eruit als een bestaand persoon — in het geval van de prime die de bejaarde Marjorie (Lois Smith) van haar dochter en schoonzoon krijgt: haar lang geleden overleden echtgenoot. De primes internaliseren de herinneringen die anderen hen vertellen over de persoon die ze zijn, en gaan zo als het goed is steeds meer op diegene lijken.
Almereyda houdt de sciencefiction-elementen minimaal. Zijn film is eerder een moderne versie van een bovennatuurlijk verhaal, met een 'spookhuis' waarin deze semi-doorzichtige wezens zomaar kunnen opduiken en verdwijnen. "De primes zijn inderdaad een soort lichaamsloze schimmen die ronddolen onder de levenden", vertelt Almereyda via e-mail. "Ze boden me een kans om op een nieuwe manier over geesten na te denken. Ik kan me zo voorstellen dat iemand Marjorie Prime in een triple bill vertoont met twee andere spookverhalen die ik vorig jaar zeer waardeerde: David Lowery's A Ghost Story en Personal Shopper van Olivier Assayas."

Het lijkt me geen toeval dat een filmmaker die in het verleden op zulke creatieve manieren met verfilmingen is omgegaan aan de haal gaat met dit verhaal van kopieën, versies en herinneringen. Was dat wat u aantrok in het toneelstuk? "Dat is absoluut geen toeval, nee. Geheugen, vertaling, bewerking, het verloop van tijd — het zijn overlappende en met elkaar verbonden elementen. Ze hangen allemaal samen met het idee dat we doorlopend geesten zien; mensen die er niet meer zijn, kunnen alsnog een aanwezigheid in de wereld hebben.
"Mijn interesse in het theaterstuk begon in feite bij actrice Lois Smith, met wie ik al heel lang bevriend ben. Zij speelde ook al de hoofdrol in de toneelversie. Ze vertelde me erover toen ze het voor het eerst las, en vervolgens met steeds meer bevlogenheid toen ze begon aan de repetities. Dus tegen de tijd dat het in juli 2014 in Los Angeles werd opgevoerd, was gaan kijken wel het minste wat ik kon doen. Ik viel direct voor de personages en de dialogen, en voor de manier waarop het de tijd doorsneed. Ik merkte dat ik het nog tijdens die voorstelling in mijn hoofd al aan het verfilmen was."

In zekere zin draagt de film ook weer allerlei 'herinneringen' aan het stuk in zich, bijvoorbeeld doordat Lois Smith in beide de hoofdrol speelt. Hoe aanwezig voelde die vorige versie van het verhaal tijdens het maken van de film? "Zeker, de herinnering aan het stuk is zeer aanwezig, het is een verfilming die zijn bron respecteert. Maar dat weerhield me er niet van om een aantal simpele ingrepen te doen, zodat de film op eigen benen staat. Ik zie het als een twee-eiige tweeling: ze delen essentieel DNA, maar ook elk hun eigen geest en hun eigen leven."

In een interview stelde Lois Smith dat u "slechts drie dingen toevoegde: flashbacks, sigaretten en de oceaan". Even los van die sigaretten: dat zijn behoorlijk ingrijpende toevoegingen. "Ik wilde buiten het kader treden dat Jordan had geschapen, maar niet met de kunstgrepen waarmee men normaal gesproken 'het toneelstuk opentrekt'. Ook in de film blijven we voornamelijk in het huis, maar de oceaan op de achtergrond geeft de handelingen een anker en laat tegelijkertijd de natuur binnen, op een schaal die de mens overstijgt. Het geeft het gevoel dat de oneindigheid aan de randen van de levens van de personages kabbelt, en aan de randen van het verhaal.
"Wat die flashbacks betreft: dat zijn er maar drie, één per (menselijk) personage. Ze botsen met beschrijvingen van de gebeurtenissen eerder in de film. Zo ontstaan vragen over de realiteit waar deze personages in hun hoofd aan vasthouden. Eén van Jordans ideeën is dat we onze identiteit definiëren door de verhalen die we vertellen: we houden vast aan de versie van onszelf die naar voren komt uit onze favoriete verhalen over onszelf. Dus door dat soort belangrijke herinneringen te ondermijnen, ondergraven die flashbacks wat 'waar' of 'echt' is."

Die flashbacks onderstrepen de feilbaarheid van ons geheugen, dat — zoals in de film wordt gezegd — aan constant verval onderhevig is. Hoe verweefde u die rode draad door de film? "Hopelijk komt dat redelijk organisch, ongedwongen en vanzelfsprekend uit de film naar voren. Het toneelstuk had al een aantal terugkerende beelden en elementen: spiegels, honden, zand, water, haar. Daar voegde ik nog het idee aan toe dat een kunstwerk — een film, een muziekstuk, een schilderij — een intiem onderdeel kan worden van onze persoonlijke levens.
"Elke flashback geeft een glimp van hoe kunst een fundament kan geven aan een herinnering, of hem juist onderuit kan halen. Twee daarvan zaten al in het toneelstuk: Jordan verwees naar de film My Best Friend's Wedding en naar The Gates, het landschapskunstwerk dat Christo en Jean-Claude in Central Park optuigden. Ik voegde daar John Vanderlyns panoramische schilderij van Versailles aan toe, dat te zien is in het Metropolitan Museum.
"Lois Smith verraste me overigens met het inzicht dat de primes zelf in zekere zin ook kunstwerken zijn. Ze zijn opgebouwd uit herinneringen; ze weerspiegelen het leven; en ze wekken empathie op, in almaar uitdijende concentrische cirkels."

Hoe denkt u over de relatie tussen het geheugen en de cinema, waarin eveneens specifieke momenten en handelingen en ficties worden vastgelegd? "Ik snap waarom je het vraagt, en het is een goede vraag — maar ik beantwoord hem liever langzaam, met één film tegelijk."


top
Artikelen
Mei '68: De impact op Hollywood Droomfabriek onder vuur
Rineke Dijkstra's broze filmbeelden Ongemak en toeval
Special Summer Film School

Interviews
Jeroen van Velzen over Tanzania transit Een boef, een barvrouw en een krijger komen een trein binnen
Armando Iannucci over The Death of Stalin Over tirannen met hagelwitte tanden
Hoofdanimator Kim Keukeleire over Isle of Dogs 'Deze film is gedurfder dan Andersons vorige animatie'
Felipe Barbosa over Gabriel e a montanha 'Een mysterie waar alleen de berg van afweet'
Michael Almereyda over Marjorie Prime 'We zien doorlopend geesten'
Bruno Dumont over Jeannette 'Ik kan niet over god praten zonder ironie'
Metahaven over Possessed 'Iedere film levert de noodzaak op om de volgende te maken'
Andrew Haigh over Lean on Pete 'Al mijn films gaan over niet alleen willen zijn'

Rubrieken
Thuiskijken
Op ooghoogte: Grease
Kort
Actie!
The Thinking Machine 18 Zwemmen in Wagner
Boeken: De rijkdom van Visconti
Humans of Film Amsterdam
Redactioneel
Het nieuwe kijken: verboden voor drones
Filmsterren


Recensies
The Cakemaker De minnaar en de weduwe
The Cleaners Wat niet weet wat niet deert?
The Death of Stalin Lachen om de tiran
Dhogs Is film een spel dat je kunt winnen?
De fietser We gaan dezelfde kant op
Gabriel e a montanha In de voetsporen van een overleden vriend
Garden of Life Geen eisen stellen waar de planten niet aan kunnen voldoen
Hobbyhorse Revolution Meisjes in galop
Isle of Dogs Heel goed én een beetje fout
Jeannette Jeanne d'Arc, moeder des vaderlands, de musical
Lean on Pete Rennen naar een thuis
A Man of Integrity Omkopen kun je leren
Marjorie Prime Een hologram als aandenken
Normandie nue Naakt voor de media
November Pact met de duivel
Oh Lucy! Vreemde blonde pruik
Possessed Bezeten door beeldcultuur
A Prayer Before Dawn Hoeveel geweld kun je verdragen?
Tanzania Transit Widescreen in de trein door de woestijn
Tully Gezocht: handig feeënmeisje annex reddende engel voor in de huishouding
Under the Tree (Hafsteinn Gunnar Sigurðsson over) 'IJslanders gaan tot het uiterste om zon in hun tuin te krijgen'
Unsane Springerige energie
Wij De naïviteit van hipsternozems