Isle of Dogs
The Cleaners
The Death of Stalin
Jeannette
Lean on Pete
Redactioneel

In de Londense Hayward Gallery stond ik oog in oog met een van die immens grote foto's van Andreas Gursky. Ik vind het heerlijk om op te schrijven dat ik oog in oog met een foto stond, en me dan meteen af te vragen of dat eigenlijk wel kan, oog in oog met een foto staan zoals je oog in oog met een leeuw staat. Kunst kijken is minstens even gevaarlijk — als je het goed doet, als de kunst goed genoeg is — als een jungle-expeditie. Geen twijfel over mogelijk. Maar heeft een kunstwerk ook een oog waarmee het terugkijkt? Zou een kunstwerk weleens van schrik verstijven als het ziet wat voor toeschouwers het tegenover zich vindt?
Het is niet zijn beste foto, wel een van zijn bekendste door de politieke figuren die erop staan afgebeeld. Waar je bij Gursky's structuur­foto's eindeloos meegezogen kunt worden in hun ogenschijnlijke realisme, om je slechts langzaam hun subtiele manipulaties te realiseren, is Rückblick (2015) veel directer.
Op de rug gezien zitten op een rijtje vier Duitse Bundeskänzler: Gerhard Schröder, Helmut Schmidt, Angela Merkel en Helmut Kohl. Ze kijken naar een schilderij van Barnett Newman, getiteld Vir Heroicus Sublimis (1950-51;  "Man, Heroic and Sublime"). Voor de goede orde: deze foto is een montage, deze situatie heeft nooit plaatsgevonden.
Volgens Newman is het zo dat "oog in oog staan" (mijn parafrasering) met een kunstwerk niet wezenlijk verschilt van ontmoetingen die we met mensen kunnen hebben: net als bij levensecht samenzijn bestaat de kans dat beide partijen door die ervaring zijn veranderd. Niet zo heel erg vergezocht trouwens als je het vanuit de deeltjesdans van de kwantumfysica bekijkt. Misschien zijn kunstwerken wel van dermate instabiele deeltjes gemaakt dat ze extreem vatbaar zijn voor dit soort veranderen. Gursky borduurt op Newmans idee voort door subtiel te laten zien hoe Vir Heroicus Sublimis door zíjn blik is veranderd: hij heeft er vier politici bijgefantaseerd (en aan toegevoegd) en er een glazen ruit voor geplaatst, die delen van het schilderij bedekt en verandert. Als we kijken gaat het dus ook altijd om de positie van waaruit we kijken.
Hoe we zelf door de aanraking van een kunst­werk kunnen veranderen, weten we dankzij onze herinnering.
Maar het kunstwerk? Zou dat al die blikken opslaan? Als de reflecties van een spiegel? Kan het blozen? Is er kunst die uit zwaardere deeltjes bestaat en daarom onaangedaan blijft onder al die blikken? Zou de Mona Lisa daarom lachen? Lacht de Mona Lisa van vandaag onder al die aandacht anders dan die uit 1503 en kunnen we dat nooit, nooit bewijzen, omdat alle reproducties die er van haar zijn gemaakt ook maar momentopnamen zijn?

Dana Linssen | @danalinssen


top
laatste nummer

Artikelen

mei 2018
Mei '68: De impact op Hollywood Droomfabriek onder vuur
Rineke Dijkstra's broze filmbeelden Ongemak en toeval
Special Summer Film School

Interviews

mei 2018
Jeroen van Velzen over Tanzania transit Een boef, een barvrouw en een krijger komen een trein binnen
Armando Iannucci over The Death of Stalin Over tirannen met hagelwitte tanden
Hoofdanimator Kim Keukeleire over Isle of Dogs 'Deze film is gedurfder dan Andersons vorige animatie'
Felipe Barbosa over Gabriel e a montanha 'Een mysterie waar alleen de berg van afweet'
Michael Almereyda over Marjorie Prime 'We zien doorlopend geesten'
Bruno Dumont over Jeannette 'Ik kan niet over god praten zonder ironie'
Metahaven over Possessed 'Iedere film levert de noodzaak op om de volgende te maken'
Andrew Haigh over Lean on Pete 'Al mijn films gaan over niet alleen willen zijn'

Rubrieken

mei 2018
Thuiskijken
Op ooghoogte: Grease
Kort
Actie!
The Thinking Machine 18 Zwemmen in Wagner
Boeken: De rijkdom van Visconti
Humans of Film Amsterdam
Redactioneel
Het nieuwe kijken: verboden voor drones
Filmsterren



laatste nummer

Recensies

mei 2018
The Cakemaker De minnaar en de weduwe
The Cleaners wat niet weet wat niet deert?
The Death of Stalin Lachen om de tiran
Dhogs Is film een spel dat je kunt winnen?
De fietser We gaan dezelfde kant op
Gabriel e a montanha In de voetsporen van een overleden vriend
Garden of Life Geen eisen stellen waar de planten niet aan kunnen voldoen
Hobbyhorse Revolution Meisjes in galop
Isle of Dogs Heel goed én een beetje fout
Jeannette Jeanne d'Arc, moeder des vaderlands, de musical
Lean on Pete Rennen naar een thuis
A Man of Integrity Omkopen kun je leren
Marjorie Prime Een hologram als aandenken
Normandie nue Naakt voor de media
November Pact met de duivel
Oh Lucy! Vreemde blonde pruik
Possessed Bezeten door beeldcultuur
A Prayer Before Dawn Hoeveel geweld kun je verdragen?
Tanzania Transit Widescreen in de trein door de woestijn
Tully Gezocht: handig feeënmeisje annex reddende engel voor in de huishouding
Under the Tree (Hafsteinn Gunnar SigurĂ°sson over) 'IJslanders gaan tot het uiterste om zon in hun tuin te krijgen'
Unsane Springerige energie
Wij De naïviteit van hipsternozems