Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Duwen en trekken in Cannes 1968 met rechtsonder Godard Cannes 70ste editie (deel 1)

In twee delen kijken we terug op het filmfestival van Cannes, dat dit jaar zijn 70ste editie viert.

"En ja, ze vertonen ook films." Het zijn de woorden van Martin Scorsese in het voorwoord van Two Weeks in the Midday Sun, a Cannes Notebook, van de inmiddels overleden filmcriticus Roger Ebert.
Soms raak je afgeleid in 'Cannes', en vergeet je even dat het om de films draait. Niet door de zon of de zee maar door wat je allemaal moet doen om die films te kunnen zien. Rennen, springen, vliegen, duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan. Ik kan me irritantere plekken voorstellen om een festival te bezoeken, maar intens is het.
Festival de Cannes heet het officieel en dit jaar viert het zijn zeventigste verjaardag. In de filmwereld, waar het door filmmakers en hun entourage als het Walhalla wordt beschouwd, heet het kortweg 'Cannes'. De een gaat er met iets meer weerzin heen dan de ander. "Ik zie je in de hel", schreef een Britse persagent een paar dagen terug toen we afspraken hadden gemaakt voor interviews. Maar de meeste van de circa dertigduizend festivalgangers die er jaarlijks een suite, hotelkamer, appartement of camper betrekken om films te zien en deals te sluiten, hebben het gewoon over 'Cannes'.
Hoe de sfeer te schetsen? Ik moet denken aan de Britse schrijver Will Self die voor een recensie ooit het Londense restaurant Granita in Islington bezocht - van het soort waar alles strak minimalistisch is behalve de prijzen - een plek die volgens hem notoir was omdat Tony Blair er vaak at. "Om Islingtons high society passend te woord te kunnen staan had ik Ken meegenomen, die behalve een gevierd interieurontwerper ook de jongste zoon was van Enver Hoxa, de voormalige dictator van Albanië." Ken zou in Cannes niet misstaan. Een plek trouwens, over Russische satellietstaten gesproken, waar zoveel Russen op vakantie komen dat de menukaart bij de pizzeria ook in het Russisch beschikbaar is.

Douglas, Kirk
Journalisten bezoeken Cannes om films te zien en om interviews te doen. Dat wil zeggen: rondetafelgesprekken, want van echte interviews is zelden sprake. Maar verreweg de meesten van die dertigduizend gasten komen om deals te maken: sales-deals, distributiedeals, productie-deals, rip-deals misschien, voor de benadeelde partij. En andere deals.
Zoals tussen Tim Roth, die in 2012 juryvoorzitter was van de Un Certain Regard-sectie van het festival — in 1978 opgezet om meer avontuurlijke films naar het festival te halen — en Michel Franco (dit jaar weer in UCR met April's Daughter). Roth was zo onder de indruk van Franco's After Lucia dat de twee besloten samen te werken aan Franco's nieuwe film Chronic. Zo gaan die dingen dus ook.
Over juryvoorzitters gesproken. En over hoe dingen gaan. Voor de festivaleditie van 1980 wilde men heel graag de Amerikaanse regisseur Douglas Sirk als voorzitter van de jury, bekend van onder meer Magnificent Obsession en All That Heaven Allows. In het telegram dat naar Hollywood werd gestuurd, stond echter een tikfout « Request Douglas, Kirk for jury ». En zo werd acteur Kirk Douglas in 1980 juryvoorzitter van de belangrijkste competitie van 's werelds (betwistbaar) belangrijkste filmfestival.

Pardon? Biarritz?
Natuurlijk heeft ‘s werelds belangrijkste filmfestival een bewogen geschiedenis en zijn er eindeloos veel anekdotes. Meer dan we ooit zullen weten. Op de eerste dag ging het al mis. De Italianen waren in 1932 begonnen met het filmfestival van Venetië maar onder Mussolini en Hitler was dat tegen 1938 verworden tot een uitstalkast van fascistische propaganda. Incroyable volgens de Fransen en j'accuse, want filmkunst draaide niet om politiek. Er moest een tegenwicht komen. En misschien, (kuch), kon men zo ook toeristen verleiden om naar Frankrijk te komen.
In mei 1939 werd het festival aangekondigd: het zou dat jaar van 1 tot 20 september plaatsvinden in Biarritz. Pardon? Jawel, helemaal in het zuidwesten van Frankrijk, had het organiserend comité besloten. Cannes begon een diplomatiek tegenoffensief en beloofde meer geld in het festival te stoppen. Et voilà, het festival ging toch naar de oude charmante badplaats bij Nice. En omdat de Fransen niet te beroerd waren voor een pesterijtje: het zou tegelijk plaatsvinden met het festival van Venetië. Alles stond klaar om te beginnen, maar Hitler — waarschijnlijk om het festival dwars te zitten — besloot om op de ochtend van 1 september Polen binnen te vallen. De kurken werden terug in de flessen gedrukt en het festival werd afgelast. Maar kort na WOII, in 1946, vond de eerste editie alsnog plaats. Dankzij financiële steun van het publiek want zowel Frankrijk als Cannes hadden door de verwoestingen en plunderingen geen geld om het festival te financieren.
De edities van '48 en '50 werden uit geldgebrek alsnog afgelast, maar in de jaren vijftig groeide de status van Cannes en werd het een van de toonaangevende filmfestivals. In 1952 werd het Palais des Festival geopend, de nieuwe permanente locatie voor vertoningen. In 1955 werd de nieuwe hoofdprijs, de Palme d'Or of Gouden Palm, geïntroduceerd, een van 's wereld meest prestigieuze filmprijzen. Naar verluidt nog nooit vanuit een rijdende auto in de berm langs de A2 gegooid.
De jaren vijftig verliepen niet zonder problemen. De Koude Oorlog liet ook het festival niet ongemoeid, waar de Amerikanen via hun aanzienlijke financiële steun een voorkeursbehandeling kregen en de Oostbloklanden het nakijken hadden. Lees: Amerikaanse films hadden voorrang. In 1956 werd een einde gemaakt aan die ongelijkheid, al blijft de selectie van films op zo ongeveer elk festival ter wereld tot op de dag vandaag een zwarte doos. Althans voor iedereen buiten de selectiecommissies.

In de gordijnen
De jaren zestig verliepen voor Cannes al helemaal niet zonder problemen. Ondanks of misschien wel dankzij de Nouvelle Vague. Op 11 mei 1968 ging het festival gewoon van start alsof niet het hele land door protesten in brand stond. Met een gerestaureerde versie nog wel van Gone With the Wind uit 1939, alsof men het gebrek aan realiteitsbesef nog even wilde benadrukken. Op 17 mei, net na de screening van Peter Lennon's documentaire Rocky Road to Dublin klommen Jean-Luc Godard en Claude Lelouche op het podium en eisten dat het festival beëindigd zou worden, uit solidariteit met alle arbeiders en studenten die elders in Frankrijk en Europa protesteerden tegen de oude structuren en traditionele moraliteit, en vóór een eerlijker verdeling van welvaart en gelijke kansen. Oprichter Robert Favre le Bret weigerde maar was wel bereid een concessie te doen aan de aanstaande wereldrevolutie. Hij bood aan de feestjes en cocktailparty's af te gelasten. Over revoluties gesproken.
De drie musketiers, zoals Deadline Hollywood ze omschreef, Godard, Truffaut en Lelouch, gingen niet akkoord. In een verhit debat tussen voor- en tegenstanders van het stopzetten van het festival verloor Godard z'n beheersing: "We hebben het over solidariteit met studenten en arbeiders en jij hebt het over travelling shots en close-ups. Je bent een zak!" Om een screening van Carlos Saura's Peppermint Frappė tegen te houden — Saura zelf wilde de vertoning ook stopzetten — gingen Saura, hoofdrolspeelster Geraldine Chaplin, Godard en Truffaut in de gordijnen hangen om te voorkomen dat het doek open zou gaan. Er vielen klappen.
Op 19 mei, vijf dagen voor de officiële slotdag, ging het festival overstag. Cannes 1968 werd afgelast. Het jaar daarop kregen ook films uit de zogenoemde tegencultuur een plek aan de Croisette, zoals M.A.S.H. en Easy Rider. Het was ook het jaar dat de Quinzaine des Réalisateurs of Director's Fortnight voor het eerst plaatsvond, een programma waarin ook jonge regisseurs zich konden bewijzen en waar stijl en originaliteit bepalend waren voor selectie, niet hoe beroemd je was. Officieel geen onderdeel van het Festival de Cannes, maar sinds 1969 niet weg te denken van de Croisette. Niet dat de boel daar meteen soepel liep. Er was geen catalogus en de eerste twee screenings liepen vertraging op omdat men niet wist dat je voor het importeren van 35mm prints eerst toestemming van de douane moest hebben. Maar het bleek een succes, dus men ging door. Het was in de Quinzaine dat voor het eerst op een dergelijk groot festival films uit het postrevolutionaire Cuba en Latijns-Amerika te zien waren.
"1968 veranderde het festival", zei Pierre-Henri Deleau in een interview met Deadline.com, de man die de Quinzaine drie decennia leidde. "Onder festivalpresident Gilles Jacob ging het festival zelf beslissen welke films in de competitie kwamen, in plaats van de producerende landen, zoals voorheen gebeurde. Maar wat in 1968 gebeurde is vandaag de dag ondenkbaar. Nu is het allemaal een kwestie van business en publiciteit. Er zijn teveel films. Hoe kan een criticus 70 of 80 films zien? De echte macht over een film is niet meer in handen van de regisseur of de producent. Die ligt bij de mensen die de films verkopen."

Iedereen weet inmiddels dat je een film kunt maken en breken met publiciteit. Dat was de enige reden dat Dolf Lundgren en Jean-Claude van Damme in 1992 op de rode loper (de marche rouge) voor de screening van Universal Soldier elkaar begonnen uit te schelden en deden alsof ze elkaar wilden slaan. Het bleek allemaal georkestreerd en bedoeld om media-aandacht te genereren. En ook de fotografen weten het. Al lang. Toen Paul Newman in 1975 in Cannes arriveerde en vanwege de lange vlucht weigerde om te poseren, namen de fotografen wraak. Toen Newman die avond de trappen met de rode loper opliep, legden alle fotografen hun camera's op de grond en weigerden foto's te maken.

(Einde deel 1)

Ronald Rovers



top
Artikelen
Pioneers of African American Cinema Filmgeschiedenis buiten het witte oog
Sociale media voor het internet Roddelen bij de dorpspomp
Martin Scorsese — The Exhibition De vrouwen van Scorsese
A Filmkrant Twin Peaks Fanzine Wonderful and Strange
Cannes 70ste editie (deel 1)
Cannes 70ste editie (slotdeel)

Interviews
Martti Helde over In the Crosswind Alsof je door een beeldentuin loopt
Ira Sachs over Little Men 'Soms stroken je daden niet met je idealen'
Asli Özge over Auf einmal Generatie die niet heeft hoeven vechten
Peter Brosens en Jessica Woodworth over King of the Belgians 'Triestig is gemakkelijk maar grappig is moeilijk'
Étienne Comar over Django 'Django was de eerste gitaarlegende'
Virgil Widrich over Night of a 1000 Hours Het begon met de dag des oordeels
L.A. Rebellion filmicoon Haile Gerima 'Zwarte Amerikanen mochten alleen lantaarnpaal of meubelstuk spelen'
Raoul Peck over I Am Not Your Negro 'Wat heb je eraan om pessimist te zijn'

Rubrieken
Andy at the movies
Actie!
Op ooghoogte: Jonathan Demme
Redactioneel
Het Nieuwe Kijken Holografisch populisme
Kort
Filmsterren
Filmslot: Verliefd op VHS
Boeken: Women in the Silent Cinema 'Deze vrouwen bepaalden zelf hoe ze in beeld kwamen'
The Thinking Machine 7 Het heilige gezin


Recensies
#uploading_holocaust Kom vanavond met verhalen over hoe we herdenken
Ascent Vuur en ijs
Auf einmal Hamlet in Altena
Austerlitz Kom vanavond met verhalen over hoe we herdenken
The Circle (James Ponsoldt) We kiezen er in alle vrijheid voor om onze vrijheid op te geven
El ciudadano ilustre Een gordeldier cadeau
Django (Étienne Comar) Django Reinhardt en de nare nazi's
Dubbelspel Een revolutie op Curaçao
Hier ben ik Wat doe ik ermee
I Am Not Your Negro Baldwins spiegel
In the Crosswind Overleven in een Siberisch strafkamp
King of the Belgians Niet vergeten te lachen
Little Men Vriendschap op het eerste gezicht
Night of 1000 Hours Familiegeheimen in de kelder
Sami Blood Een Zweedse minderheid als kermisattractie
The Sense of an Ending Verstoord verleden
Song to Song De sexcapade van Terrence Malick
The Teacher Charme en machts­vertoon