I Am Not Your Negro
In the Crosswind
Little Men
Austerlitz
Auf einmal
Für Frauen Sociale media voor het internet

Roddelen bij de dorpspomp

De Kurzfilmtage Oberhausen wijden hun jaar­lijkse themaprogramma aan sociale media voor het internet. Ze stelden een prikkelende selectie films samen over roddelen bij de dorpspomp en de utopieën van tweerichtings­televisie.

Door Dana Linssen

Zoals gebruikelijk begon het met sciencefiction. In 1945 bedacht de Britse sci-fi-schrijver Arthur C. Clarke een wereldwijd communicatiesysteem verbonden via drie satellieten in een baan om de aarde. Toch zou het nog zeker vijftien jaar duren voordat de eerste openbare satellietuitzending een feit was en kwam de echte satelliettelevisie pas halverwege de jaren zeventig echt op gang. Aan de vooravond van die eerste explosie van live en wereldwijde televisie kwamen de latere internetkunstenaar Douglas Davis, de Duitse performancekunstenaar en activist Joseph Beuys en de Koreaans-Amerikaanse godfather van de videokunst Nam June Paik in 1974 in een New Yorkse galerie bijeen om te brainstormen over de artistieke mogelijkheden van dat nieuwe communicatiemedium ter voorbereiding op een "live telecast performance" waarmee ze in 1977 Dokumenta 6 zouden openen.
Paik zou het experiment later nog eens herhalen in een live uitzending op nieuwjaarsdag 1984, waarin een televisie-feedbackloop tussen Parijs en New York tot stand werd gebracht, met optredens van onder andere Laurie Anderson, Allen Ginsberg en Merce Cunningham. Paik maakte een korte samenvatting van dat evenement in Good Morning Mr. Orwell, en droomde van een jaarlijkse herhaling, waarbij hij ook contact kon leggen tussen Noord en Zuid, tussen Europa en de VS aan de ene en Afrika aan de andere kant.

Media-archeologie
Dat eerste gesprek tussen Davis, Beuys en Paik werd — natuurlijk — opgenomen en is nu een van de films die te zien zijn in het themaprogramma over "Sociale media voor het internet" op de komende Kurzfilmtage in Oberhausen. A Conversation is op een onbedoelde manier een prima illustratie van dat thema. Je zou een gesprek (denk: het geroddel bij de dorpspomp) de oervorm van een sociaal medium kunnen noemen. Er is geen apparaat, maar er is wel een setting met zenders en ontvangers (de gesprekspartners). Door dit gesprek in het openbaar te laten plaatsvinden (in Ronald Feldman Fine Arts Gallery) én tegelijkertijd op te nemen, ontstaat er een prikkelende verdubbeling van informatiestromen. Zeker omdat Davis in The Last Nine Minutes ook nog eens terugblikt op deze hele onderneming. Een vergelijkbaar experiment werd op de Dokumenta van 1992 herhaald, na de introductie van het internet dus, zoals te zien in Piazza virtuale (een knipoog naar het dorsplein), de weerslag van de nachtuitzendingen die tijdens de Dokumenta elke nacht plaatsvonden vanuit verschillende mobiele studio's door heel Europa. Reflecteren op de betekenis van deze rudimentaire vormen van sociale media verruimt onze blik op de staat van wat wij op dit moment als sociale media beschouwen — en hoe ze in ons leven zijn geïnfiltreerd.
Interessant in dat licht is natuurlijk ook de meer media-archeologische vraag waarom radio en televisie van het begin af aan de mogelijkheid hadden om interactief tweerichtingsverkeer te faciliteren, en het tot de introductie van het world wide web in de jaren negentig zou duren voordat deze droom realiteit werd.

Piazza virtuale


Prosumers
Vandaag de dag zijn we niet anders gewend: als digitale en sociale mediagebruikers zijn we 'prosumers': producenten en consumenten tegelijk. We dienen met dit gedrag vooral een commercieel belang: we betalen met de data die we, al dan niet bewust en vrijwillig, delen voor 'gratis' sociale media. In de begindagen van de mediatheorie in de jaren zestig en zeventig waren kunstenaars en academici meer geïnteresseerd in de utopische en revolutionaire potentie van voor iedereen toegankelijke communicatiemiddelen. De introductie van video mid jaren zestig leidde tot tal van videocollectieven die experimenteerden met alternatieve (onafhankelijke, maar ook politiek gestuurde) informatiestromen. Met de kennis van nu zou je in die eerste gedemocratiseerde toe-eigening van het medium ook de kern kunnen zien van de huidige wereld die we als post-truth omschrijven. Van utopie naar dystopie.
Doordat iedereen in principe zender en ontvanger kon zijn, zag men destijds (niet zo heel anders overigens dan in het elders in dit nummer besproken The Circle, waarin de eigenaars van het sociale-mediabedrijf ook optimistisch geloven in de democratische, inclusieve viriliteit van een allesomvattend communicatiesysteem) grote revolutionaire mogelijkheden voor de nieuwe technieken.
Als Beuys en zijn gesprekspartners opperen dat 'picture phones', 'videophones', 'two way television' en 'satellite telecasts' kunnen worden beschouwd als een primitieve vorm van telepathie, dan klinkt dat prettig naïef en holistisch. Voor hen was het opzetten van een live "uitzending" waarin iedereen met iedereen waar ook ter wereld zou kunnen communiceren een manier om de wereld te veranderen. Paik zag voordelen bij het oplossen van de 'brandstoffencrisis' en bedacht de term 'elektronische snelweg' en Beuys had het over 'elektronische democratie'. Hun gesprekken over de mogelijkheden van televisie en video zou je ook kunnen beschouwen als de eerste, visionaire verkenningen van wat later het world wide web zou worden.

Reverse Big Brother


Kurzfilmtage Oberhausen, 11-16 mei, Oberhausen, Duitsland | kurzfilmtage.de.


top
laatste nummer

Artikelen

mei 2017
Pioneers of African American Cinema Filmgeschiedenis buiten het witte oog
Sociale media voor het internet Roddelen bij de dorpspomp
Martin Scorsese — The Exhibition De vrouwen van Scorsese
A Filmkrant Twin Peaks Fanzine Wonderful and Strange
Cannes 70ste editie (deel 1)
Cannes 70ste editie (slotdeel)

Interviews

mei 2017
Martti Helde over In the Crosswind Alsof je door een beeldentuin loopt
Ira Sachs over Little Men 'Soms stroken je daden niet met je idealen'
Asli Özge over Auf einmal Generatie die niet heeft hoeven vechten
Peter Brosens en Jessica Woodworth over King of the Belgians 'Triestig is gemakkelijk maar grappig is moeilijk'
Étienne Comar over Django 'Django was de eerste gitaarlegende'
Virgil Widrich over Night of a 1000 Hours Het begon met de dag des oordeels
L.A. Rebellion filmicoon Haile Gerima 'Zwarte Amerikanen mochten alleen lantaarnpaal of meubelstuk spelen'
Raoul Peck over I Am Not Your Negro 'Wat heb je eraan om pessimist te zijn'

Rubrieken

mei 2017
Andy at the movies
Actie!
Op ooghoogte: Jonathan Demme
Redactioneel
Het Nieuwe Kijken Holografisch populisme
Kort
Filmsterren
Filmslot: Verliefd op VHS
Boeken: Women in the Silent Cinema 'Deze vrouwen bepaalden zelf hoe ze in beeld kwamen'
The Thinking Machine 7 Het heilige gezin



laatste nummer

Recensies

mei 2017
#uploading_holocaust Kom vanavond met verhalen over hoe we herdenken
Ascent Vuur en ijs
Auf einmal Hamlet in Altena
Austerlitz Kom vanavond met verhalen over hoe we herdenken
The Circle We kiezen er in alle vrijheid voor om onze vrijheid op te geven
El ciudadano ilustre Een gordeldier cadeau
Django Django Reinhardt en de nare nazi's
Dubbelspel Een revolutie op Curaçao
Hier ben ik Wat doe ik ermee
I Am Not Your Negro Baldwins spiegel
In the Crosswind Overleven in een Siberisch strafkamp
King of the Belgians Niet vergeten te lachen
Little Men Vriendschap op het eerste gezicht
Night of 1000 Hours Familiegeheimen in de kelder
Sami Blood Een Zweedse minderheid als kermisattractie
The Sense of an Ending Verstoord verleden
Song to Song De sexcapade van Terrence Malick
The Teacher Charme en machts­vertoon