The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Jonathan Demme op de set van The Silence of the Lambs Op ooghoogte: Jonathan Demme

Mark Cousins (The Story of Film, I Am Belfast, Atomic) schrijft voor de Filmkrant over film- en beeldassociaties. Deze maand over de close-up van de onlangs overleden regisseur Jonathan Demme.

Als we aan filmregisseurs denken, dan is het eerste beeld nog steeds dat van de in een megafoon schreeuwende tiran. En we zijn ook bekend met het idee van de regisseur als sadist — denk maar aan Rainer Werner Fassbinder die zijn acteurs het leven zuur maakte, of Alfred Hitchcock die Tippi Hedren vernederde.
Maar hoe zit het eigenlijk met regisseurs die hun doel bereiken met omgekeerde middelen? Een van de aardigste van hen is zojuist gestorven. Jonathan Demme is het bekendst van zijn briljante, brute, sommigen zouden zeggen homofobe horrorthriller The Silence of the Lambs, maar op de set en in zijn privéleven was hij het tegenovergestelde van bruut. Zijn aanpak was die van een begeleider of broer. Net zoals bijvoorbeeld Jane Campion en Steven Spielberg wilde Demme dat het veilig was op de set, en dat zijn acteurs het gevoel hadden dat ze gesteund werden, zodat ze risico's konden nemen zonder veroordeeld te worden. In Swimming to Cambodia voel je het respect dat hij had voor zijn solohoofdrolspeler Spalding Gray, en in Stop Making Sense is de liefde merkbaar voor Talking Heads-voorman David Byrne.
Ik leerde hem kennen ten tijde van de Toni Morrison-verfilming Beloved, met Oprah Winfrey in de hoofdrol. De recensies van de film waren zo-zo, maar ik vond het een van zijn beste. De titel maakt duidelijk dat het allemaal om liefde draait, en de film, net zoals Morrisons uitmuntende roman, is gothic in z'n intensiteit.
Demme was geliefd bij zijn collega's (en mijzelf), maar hier had je liefde in extremis, in overvloed, een liefde die zelfs tegen de achtergrond van slavernij en lynchpartijen niet te stoppen was.
Je zou zelfs kunnen beweren dat zijn karakteristieke manier van filmen het gevolg was van zijn warme persoonlijkheid. In elke film die Demme maakte werkte hij toe naar een van zijn karakteristieke frontale close-ups van zijn acteurs, het meest bekend is natuurlijk de direct-in-de-lens-confrontaties tussen Jodie Foster en Anthony Hopkins in The Silence of the Lambs. Hij zet de toeschouwer in de schoenen van zijn hoofdfiguren, een techniek die veel acteurs gebruiken als ze willen dat we empathie voor een personage voelen. Maar in veel van Demme's films is het meer dan dat. De point-of-view close-up voelt als datgene waar de film naartoe leidt, z'n bestemming, om het maar zo te zeggen.
Deze blikwisseling, tussen toeschouwer en personage, was een vorm van solidariteit die Demme in overvloed had. We kunnen hem niet meer zelf in de ogen kijken, maar we kunnen het nog wel leren van zijn prachtige films en zijn intense morele doorleefdheid en fatsoen.

Mark Cousins | @markcousinsfilm


top
Artikelen
Pioneers of African American Cinema Filmgeschiedenis buiten het witte oog
Sociale media voor het internet Roddelen bij de dorpspomp
Martin Scorsese — The Exhibition De vrouwen van Scorsese
A Filmkrant Twin Peaks Fanzine Wonderful and Strange
Cannes 70ste editie (deel 1)
Cannes 70ste editie (slotdeel)

Interviews
Martti Helde over In the Crosswind Alsof je door een beeldentuin loopt
Ira Sachs over Little Men 'Soms stroken je daden niet met je idealen'
Asli Özge over Auf einmal Generatie die niet heeft hoeven vechten
Peter Brosens en Jessica Woodworth over King of the Belgians 'Triestig is gemakkelijk maar grappig is moeilijk'
Étienne Comar over Django 'Django was de eerste gitaarlegende'
Virgil Widrich over Night of a 1000 Hours Het begon met de dag des oordeels
L.A. Rebellion filmicoon Haile Gerima 'Zwarte Amerikanen mochten alleen lantaarnpaal of meubelstuk spelen'
Raoul Peck over I Am Not Your Negro 'Wat heb je eraan om pessimist te zijn'

Rubrieken
Andy at the movies
Actie!
Op ooghoogte: Jonathan Demme
Redactioneel
Het Nieuwe Kijken Holografisch populisme
Kort
Filmsterren
Filmslot: Verliefd op VHS
Boeken: Women in the Silent Cinema 'Deze vrouwen bepaalden zelf hoe ze in beeld kwamen'
The Thinking Machine 7 Het heilige gezin


Recensies
#uploading_holocaust Kom vanavond met verhalen over hoe we herdenken
Ascent Vuur en ijs
Auf einmal Hamlet in Altena
Austerlitz Kom vanavond met verhalen over hoe we herdenken
The Circle (James Ponsoldt) We kiezen er in alle vrijheid voor om onze vrijheid op te geven
El ciudadano ilustre Een gordeldier cadeau
Django (Étienne Comar) Django Reinhardt en de nare nazi's
Dubbelspel Een revolutie op Curaçao
Hier ben ik Wat doe ik ermee
I Am Not Your Negro Baldwins spiegel
In the Crosswind Overleven in een Siberisch strafkamp
King of the Belgians Niet vergeten te lachen
Little Men Vriendschap op het eerste gezicht
Night of 1000 Hours Familiegeheimen in de kelder
Sami Blood Een Zweedse minderheid als kermisattractie
The Sense of an Ending Verstoord verleden
Song to Song De sexcapade van Terrence Malick
The Teacher Charme en machts­vertoon