Western
Ubiquity
More Human Than Human
The Third Murder
Holland Festival: The Artist & the Pervert / Hyena
Bert Scholiers over Charlie en Hannah gaan uit

'Cinema is een fantastisch medium dat alles toelaat'

Waarom laten zo weinig Nederlandstalige filmmakers hun fantasie de vrije loop? Waarom wordt er zo weinig met de vorm gespeeld? De kunstvorm leent zich ervoor en het hoeft helemaal niet zoveel te kosten. Vlaming Bert Scholiers wijst de weg met Charlie en Hannah gaan uit.

Door Kees Driessen

Als je je eerste lange film maakt, waarom dan kiezen? Waarom niet meteen alles doen? Vorig jaar had je het veelvormige Nederlandse speelfilmdebuut Quality Time van Daan Bakker, dat per verhaalonderdeel een andere stijl koos. Inhoudelijk en uiterlijk geheel anders, maar met een vergelijkbare stilistische ruimdenkendheid, is Bert Scholiers' debuut Charlie en Hannah gaan uit, 'de wonderlijkste Vlaamse film in tijden', aldus Humo. Een film waarin twee eindeloos pratende boezemvriendinnen een absurdistische nacht doorhalen. Waarbij niet alleen de vriendinnen, maar ook de boezem praat.
Bakker en Scholiers zijn de uitzonderingen. Maar waarom? Zoals Scholiers zegt: "Cinema is een fantastisch medium dat alles toelaat. In principe zit er geen enkele regel aan vast. We zitten te veel vast aan de drie-aktenstructuur. We hebben echt een probleem in de hedendaagse cinema met de verbeelding, vergeleken met wat er in de jaren zestig gebeurde, met de Italiaanse cinema, de Tsjechische. Ik bedoel, de verbeelding van Fellini of Věra Chytilová of de Godard-films uit die periode, dat is ongelooflijk. Dan gaat je hart open en je denkt: wooow, dit kan, dit bestaat!" Hij besluit: "Vanaf dat je in je hoofd denkt: dit kan, dan doe je het gewoon." En dus springt zijn Charlie en Hannah gaan uit van het ene filmgenre naar de volgende absurdistische scène.

Lef
Het uitgangspunt — en de rode draad — vormt het genre van de oeverloos babbelende indie à la Woody Allen en Noah Baumbach, twee belangrijke bronnen voor Scholiers' "witty praatfilm" (al noemt hij ook Whit Stillman, Dorothy Parker, George Kaufman en de serie Gilmore Girls). Net zoals het zwart-wit in het stedelijke Charlie en Hannah inspiratie ontleende aan hun stadsfilms Manhattan (1979) en Frances Ha (2012).
Bij de première op het filmfestival van Gent wist het publiek ook niet beter dan dat het zo'n film zou worden. "Ik vond het essentieel dat er geen enkel raar element op voorhand lekte. En we hadden een teaser gemaakt dat het gewoon zo'n praatfilm zou zijn. Ook dankzij Minds Meet, het enige productiehuis in Vlaanderen dat echt lef heeft en gaat voor radicale arthouse, of dat nu van die slow cinema is of iets als dit. Die vinden het goed als je zo'n teaser maakt. Wat fantastisch is, voor mij, als debutant."
Inmiddels is die verrassing niet meer mogelijk, constateert Scholiers op het festival van Rotterdam waar ik hem spreek: "Het programmatekstje hier verklapt al de hele film." Wat niet helemaal klopt (de film heeft nog veel meer merkwaardigheden dan daar genoemd worden), maar toch even slikken is (omdat ik die tekst zelf geschreven heb). "Ah nee, ik vind dat tekstje superaanstekelijk hoor", sust Scholiers mijn ongemak. En bovendien: de nieuwe trailer vertelt inmiddels ook een heleboel.

Plotse ananas
Overigens is surrealisme is niet altijd even gemakkelijk te pitchen. "We hebben wel enkele commentaren gekregen vanuit de filmcommissies, zowel in Nederland als Vlaanderen, over dat die ananas plots in het scenario stond. Ze konden er niet tegen dat er geen enkele reden voor was."
Terwijl het juist essentieel is dat het nergens op slaat: elke reden die je zou geven om achter een vliegende ananas aan te lopen zou de scène automatisch belachelijk maken. Alsof je bij een schilderij van Dalí gaat uitleggen dat door een kernexplosie de horloges van het tafelblad af zijn gesmolten. En dat door het verhoogde stralingsniveau de olifanten lange, dunne poten hebben gekregen. Wie zo'n verklaring verlangt, begrijpt er niks van.
Maar goed, het geld kwam er, voor een lowbudget film. En dan komen we bij het tweede punt: niet alleen kun je in cinema alles doen wat je wilt (dus waarom doen zo weinig makers het?), het hoeft ook niet veel te kosten (dus waarom doen zo weinig makers het?).

Pratend flatgebouw
Waarbij een belangrijke kanttekening gemaakt moet worden: een laag budget klinkt romantisch, maar het betekent doorgaans gewoon dat medewerkers te weinig verdienen. Zo schreef de Nederlandse blockbuster-componist Chrisnanne Wiegel (Alles is liefde, Nova Zembla) zijn zeer eclectische score voor "een derde van zijn normale budget" en viel Scholiers uit budgettaire redenen terug op enkele computereffecten, terwijl hij het liefst alles fysiek gedaan zou hebben. ("Hoe kicken was dat in The Last Jedi om de oude Yoda-pop terug te zien?")
Maar dat neemt niet weg dat veel van de effecten niets of bijna niets kostten. Zoals de eerder genoemde pratende borsten: een voice-over, niets anders, maar ze worden wel genoemd in elke recensie die ik gelezen heb. De persoon die in een flatgebouw verandert: ook een voice-over. Scholiers speelt met beeldverhoudingen, ronde kaders, en krassen en vlekjes om oud celluloid te suggereren (een goedkoop digitaal filtertje waar volgens Scholiers veel mensen intrappen). En ook de kleurenscènes in giallo-stijl ontlenen hun effectiviteit voor een groot deel gewoon aan blauwe, rode en groene lampen. "Ja, dat is fantastisch aan zulke kleurenpaletten", beaamt Scholiers, "Dat soort dingen zijn heel tof, maar wordt weinig gedaan. Terwijl het eigenlijk heel gemakkelijk is."


top
Artikelen
Berlinale 2018 Op zoek naar een plek om je lichaam neer te leggen
Hoe #MeToo onze blik op film verandert Wie om censuur roept heeft er niets van begrepen
EYE Art & Film Prize Het grijze gebied tussen white cube en black box
Mei '68: De spektakelmaatschappij Spelen, struikelen, verdwalen

Interviews
Fatih Akin over Aus dem Nichts 'De dreiging van neonazi's is groter dan jullie denken'
Warwick Thornton over Sweet Country De mythe van het lege land
Naomi Kawase over Radiance Sensaties van leven
Thierry Frémaux over Lumière! L'aventure commence 'Ik wil de Lumières hun plek in de filmgeschiedenis teruggeven'
Saskia Diesing over Dorst 'Je hebt dagen van melodrama en komedie'
Kristof Hoornaert over Resurrection 'Niemand wordt slecht geboren'
Bert Scholiers over Charlie en Hannah gaan uit 'Cinema is een fantastisch medium dat alles toelaat'

Rubrieken
Actie!
Thuiskijken
Kort
Boeken: The Story of Looking Kijk!
Humans of Film Amsterdam
Redactioneel
Het nieuwe kijken: Europa Cinemas
Op ooghoogte: Angelopoulos
Filmsterren
The Thinking Machine 16 UP!


Recensies
Amori fragili De liefde is niet over, want dat wil ik niet
Aus dem Nichts Wanhoopswraak
Bankier van het verzet Echte helden
Centaur Verhalen kunnen niet op tegen harde valuta
Charlie en Hannah gaan uit Ex, seks en schuld in het nachtleven
Dorst Wezenloze mix van net-niet tragedie en niet-niet komedie
Les gardiennes Vrouwen op de voorgrond — eventjes
God's Own Country Een lichaam ploegen als het land
Katie Says Goodbye Een engel in de woestijn
LBJ Texaans werkpaard
Lucky Stantons zwanenzang
Lumière! L'aventure commence Ome Thierry vertelt
Morisot — Moed, storm en liefde Regisseur op feministische missie
Radiance De ondergaande zon achterna rennen
Resurrection Broedermoord in de bossen van Wallonië
Sweet Country Wetteloos Australië
Tom of Finland Braaf homomonument