Dogman
BlacKkKlansman
3 Faces
Plaire, aimer et courir vite
Laurie Anderson over Chalkroom
Sahim Omar Kalifa over Zagros

'Onder druk keuzes maken boeit me'

In Zagros vertelt Sahim Omar Kalifa het tragische verhaal van een Koerdische herder in de greep van obsessieve liefde, wurgende sociale druk en achterdocht.

Door Ivo De Kock

Na 3 kortfilms (Land of the Heroes, Baghdad Messi en Bad Hunter) die hem 97 internationale festivalprijzen opleverden maakt de Vlaams-Koerdische filmmaker Sahim Omar Kalifa zijn langspeeldebuut. "In Zagros kijken we door de ogen van de mannelijke protagonist om zijn dilemma's en denkwijze te begrijpen," vertelde Sahim Omar Kalifa tijdens Film Fest Gent. "Door dicht bij hem te blijven, laten we zijn twijfels, paranoia, liefde en jaloezie echoën in de gedachte van de kijker."

Ook u ontvluchtte uw land. "Omdat mijn vader politiek actief was, moest hij in 1996 Iraaks Koerdistan verlaten. Mijn moeder en twee broers volgden hem naar België en in 2001 besloot ik ook te vertrekken. Illegaal want ik kreeg geen visum. Wat ik tijdens die trip meemaakte was zo extreem dat ik me vaak afvroeg waarom ik mijn leven op het spel zette. Smokkelaars zijn alleen uit op geld, ze beloven je een comfortabele trip maar uiteindelijk blijkt dat je met 40 mensen in een laadbak bent gedropt voor een hele lange en moeilijke reis. Mensen die elkaar niet kennen, kwaad zijn op zichzelf, zich ergeren aan elkaars lawaai en hun behoeften doen in die beperkte ruimte. Kortom: het was een hel."

Maar die ervaring verwerkte u amper in Zagros. "Omdat de film niet gaat over de tocht van migranten. Het zou alleen maar afleiden, het traject van ons hoofdpersonage is al intens en complex genoeg. Ik maak trouwens nooit autobiografisch werk maar het zijn wel films die dicht bij mijn leven staan. Zelf moest ik veel keuzes maken onder druk van maatschappij, familie en traditie. Beslissingen die niet honderd procent van mij waren en waarbij het moeilijk was om te bepalen of ze goed waren. De impact van die druk boeit me. Net als de vrijgevochten vrouwen die ik leerde kennen. In 1991 zakten er regelmatig vrouwelijke Koerdische strijdsters af naar mijn dorp. Een dorp dat heel conservatief was, met vrouwen die thuis bleven en eten maakten, wat zorgde voor een sterk contrast. De vrouwen hadden bij de rebellen veel macht terwijl dat in ons dorp helemaal anders was. Zij moedigden 'onze' vrouwen aan om hun voorbeeld te volgen. Hun rebels gedrag creëerde een romantisch beeld in mijn hoofd en daar wou ik een film over maken. Daarnaast ben ik een natuur-fanaat en ook voor Zagros is de natuur erg belangrijk. Dat versterkt zijn ontworteling wanneer hij in Brussel in een heel andere omgeving terecht komt. Hij is een eenvoudig man die geniet van zijn schapen en bergen. Maar mensen en liefde zijn nog belangrijker voor hem, daarom kiest hij voor zijn vrouw."

Op zijn berg voelt hij de sociale druk van de mensen met hun oordelen en vooroordelen niet. "Ondanks zijn liefde voor de natuur en behoefte aan rust is hij ook gefascineerd door de moderne wereld. Hij onderhoudt contacten met de vrouwelijke strijdsters en is getrouwd met een moderne vrouw. Maar telkens als hij naar zijn dorp afzakt, wordt hij meteen omsingeld. Zijn vader en zijn neven benadrukken hun dominantie over hem. Traditie, familie, vader en moeder oefenen pressie uit en dat bemoeilijkt zelfontplooiing. Zagros zit klem tussen traditie en liefde. Zijn vader en zijn vrouw leven in twee werelden die naast elkaar evolueren. Het lukt hem uiteindelijk om zich los te maken van de traditie en zijn vader wanneer hij de oude man uit België wegstuurt. Maar hij kan zich niet bevrijden van zijn jaloezie en zijn passie voor zijn vrouw. Een simpele herder die geen schaap pijn wil doen, wordt door alle emoties en conflicten een heel ander persoon. Die dingen doet die hij anders nooit zou doen. Zagros is een liefdesverhaal en de protagonist een obsessief en bezitterig individu. Iemand die niet kan verdragen dat zijn hond en zijn vrouw Havin bij iemand anders zouden zijn. Zij integreert zich vrij vlot in België omdat ze de taal al een beetje kent maar voor Zagros ligt het moeilijker. In mijn geboortestreek worden mensen alle dagen omringd door warmte en licht, door mensen met wie je kan gaan drinken en eten. Dingen die cruciaal zijn voor je geestelijke gezondheid."

U brengt dit in beeld. "In Koerdistan geven we met warme kleuren en veel licht aan dat hij zich thuis voelt. Terwijl Zagros in België meteen wordt geconfronteerd met donkere wolken, regen en wind. Dit is geen warme omgeving voor hem en wanneer hij uiteindelijk alleen op de luchthaven zit, wordt het duidelijk dat zijn geluk weg is. In fel contrast met het begin van de film waar de gelukzaligheid van het scherm spat. Cameraman Ruben Impens en ik wilden het contrast tussen de twee werelden visueel duidelijk maken. Niet door camerabewegingen en montage maar door binnen eenzelfde beeldvoering te spelen met licht, kleur en warmte."

Met welk gevoel wilde u afsluiten? "Niet iedereen zal alles hetzelfde interpreteren maar het is duidelijk dat Zagros beseft dat zijn fout onherstelbaar is. In het begin van de film ontdekken we een personage dat vrolijk, jong en gelukkig is terwijl we aan het slot iemand met grijs haar en een sombere blik zien. Helemaal alleen want niemand kijkt naar hem. Je krijgt de indruk dat hij weet dat hij een heel zware fout heeft gemaakt. We dachten lang na over het slot en overwogen alternatieven maar het mocht zomaar niet op straat eindigen, de straf moest erin verwerkt worden."



top
Artikelen
Holland Festival: The Artist & the Pervert / Hyena Hoe je van seksualiteit kunst maakt
Filmfestival Cannes 2018 (1) Post-conflict-drama
Filmfestival Cannes 2018 (2) The Hype That Lars Built
Filmfestival Cannes 2018 (3) Hoogste tijd voor gendergelijkheid
Filmfestival Cannes 2018 (4) Naar de hel in drie dimensies
One-take cinema De uitdaging van een film in één ademtocht
Mei '68: de 'swinging sixties' De kracht van de mythe
Holland Festival: Paul Robeson Strijdbare zanger gemangeld door de FBI
Privacyverklaring

Interviews
Bert Scholiers over Charlie en Hannah gaan uit 'Cinema is een fantastisch medium dat alles toelaat'
Erik Poppe en Andrea Berntzen over Utøya 22. juli 'Het moet pijn doen'
Gus Van Sant over Don't Worry, He Won't Get Far on Foot 'Callahans alcoholisme stond altijd centraal in zijn leven'
Hirokazu Kore-eda over The Third Murder 'De waarheid zelf wordt vermoord'
Sahim Omar Kalifa over Zagros 'Onder druk keuzes maken boeit me'
David Batty over My Generation De bril van Michael Caine

Rubrieken
Kort
Boeken: Heeft Eric Rohmer een filmtheorie?
Humans of Film Amsterdam
Thuiskijken
Actie!
Redactioneel
Het nieuwe kijken: Marionet
Op ooghoogte: Tekening
Filmsterren
The Thinking Machine 19 Een reeks dromen verweven met rinkelende bellen


Recensies
The Bachelors Vader en zoon in de rouw
Beast Er gist iets op het eiland
The Bookshop Mijnenveld van kleinzielige burgers en mansplainers
Charlie en Hannah gaan uit Ex, seks en schuld in het nachtleven
Don't Worry, He Won't Get Far On Foot Cartoonist met een snik en een grimlach
Jeune femme Ongekamd haar
Klanken van oorsprong Wat best nog even hardop gezegd mag worden
Love, Simon De ultieme acceptatie
More Human Than Human Bekijk slimme machines als de show van een illusionist
My Generation Londen als hippe dorpspomp
On Chesil Beach Ian McEwan verstikt zijn eigen boek
Redbad In het land van vrije mensen
The Third Murder (Sandome no satsujin) Niks strookt met de feiten
Ubiquity (Bregtje van der Haak over) 'Wifi hoeft er niet overal altijd voor iedereen te zijn'
Utøya 22. juli Exploitatie of eerbetoon?
Voyage of Time: Life's Journey Het leven en het universum en de rest
Western (Valeska Grisebach) Voor je het weet heeft er iemand de Duitse vlag gehesen
Zagros Bergafwaarts naar Brussel