Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Holland Festival: Inside

Hetzelfde, maar dan anders

Het Holland Festival vertoont een filmversie van de performance Inside van de Griekse kunstenaar Dimitris Papaioannou. Gevat in filmbeelden komt de thematiek van herhaling en overeenkomst in het menselijk gedrag zo mogelijk nog beter tot zijn recht.

Door Joost Broeren-Huitenga

Kom binnen.
Leg je tas weg.
Doe je jas uit.
Doe je schoenen uit.
Ga naar het toilet.
Douche jezelf.
Droog je af.
Eet iets.
Drink water.
Ga naar het balkon.
Geniet van het uitzicht.
Kom terug naar binnen.
Ga op bed liggen.
Dek jezelf toe.

Met die simpele reeks instructies bouwde de gerenommeerde Griekse kunstenaar Dimitris Papaioannou in het voorjaar van 2011 de performance Inside op. Op het toneel van het Pallas Theater in Athene was een kamer gebouwd: een deur, een bed, een eethoek, een balkon. In die setting voerden dertig acteurs op twintig avonden steeds zes uur aaneengesloten deze reeks simpele, dagelijkse routines uit. Soms was er maar één acteur op het podium, soms tientallen tegelijk, in reeksen achter elkaar dezelfde handelingen uitvoerend.
Zo ontstond dagelijks een meditatieve performance van zes uur zonder begin, midden of eind. Ook de bezoekers werden uitgenodigd niet aan een begin of eind te denken: kom binnen wanneer je wil, ga zitten waar je wil, vertrek wanneer je wil, en kom weer terug als je dat wil. Wanneer je binnenkwam maakte ook echt niet uit: zelfs als je klaarstond bij het openen van de zaaldeuren, waren de handelingen op het podium al begonnen. Het theater als expositieruimte, of als landschap dat aan je voorbijtrekt.
Op het Holland Festival wordt nu, bijna exact zes jaar na de oorspronkelijke performances, een filmversie vertoond. Hiervoor werd de laatste opvoering in het Pallas Theater integraal gefilmd in één zes uur durend shot, dat in Amsterdam op drie achtereenvolgende dagen doorlopend zal worden vertoond. Daarnaast maakte Papaioannou voor het festival een nieuw theaterwerk: The Great Tamer.

Verschillen
Als performance roept Inside al telkens nieuwe vragen op. Weliswaar heeft Papaioannou het in zijn begeleidend schrijven en in interviews over het project vaak over het idee dat we als mens allemaal hetzelfde zijn, en over de gelijksoortigheid van ons handelen. Dat wordt in de uitvoering nog eens benadrukt door de relatieve eenvormigheid van zijn spelers: aantrekkelijke, slanke, jonge vrouwen en mannen. Al valt daar als kanttekening bij te melden dat Papaioannou iedere avond de ruimte gaf aan een lid van het publiek, iemand die zich daar vooraf voor had aangemeld en een korte training had doorlopen, om ook zelf de routine op het podium te doorlopen.
Maar hoe langer je kijkt, hoe meer juist de verschillen in die opeenvolging van overeenkomsten en herhalingen gaan opvallen. Meer en meer wordt de hamvraag: hoe is dit anders? Hoe is het anders wanneer een man de routine uitvoert dan wanneer het een vrouw is? Of een groep mannen? Vele vrouwen? Een stel? Hoe is het anders wanneer het toneel donker is of licht? Hoe is het anders wanneer het in de kunstmatige buitenruimte regent of juist een fonkelende zonsondergang het beeld bepaalt? Wanneer we buiten een drukke verkeersader zien, een bouwplaats, een afmerend cruiseschip, nachtelijk vuurwerk?

Het kijken herhaald
Met de vertoning als film komt daar nog een laag vragen bij. Hoe voelt het anders nu de acteurs niet meer lijfelijk aanwezig zijn? Wanneer we niet geconfronteerd worden met echte lichamen, echte vrouwen, mannen, mensen, maar met hun beeltenissen? Hoe is het anders wanneer we weten dat alles al gebeurd is, er niets onverwachts kan gebeuren, in ieder geval niet meer voor de spelers die hun routine doorlopen?
En vooral: hoe is het anders nu we weten dat naar deze reeks herhalingen al eerder groepen mensen hebben zitten kijken? Niet alleen tijdens de originele opvoering in Athene die werd gefilmd, maar ook tijdens de eerdere vertoningen van deze filmversie op festivals in Athene, Kalamata, het Franse Montpellier en het Italiaanse Ravello?
Hoe vrij we ook zijn om te komen en gaan wanneer we willen, in zekere zin zullen wij als kijkers ook hun gedrag weer gaan herhalen.

Inside  is op 3, 4 en 5 juni tussen 12.00 en 23.00 uur doorlopend te zien in de Stadsschouwburg Amsterdam in het kader van het Holland Festival | Toegang gratis.


top
Artikelen
Filmfestival Cannes 2017 Is Cannes nog nodig?
Cinema Erotica Uitdagend naakt
Stephen Sayadian over Café Flesh 'Mijn porno is anti-erotisch'
Holland Festival: Julian Rosefeldt over Manifesto De wenkbrauw van Trump
Holland Festival: Inside Hetzelfde, maar dan anders

Interviews
Bram Schouw over Broers In galop door de bocht
Amat Escalante over La región salvaje 'Er zijn al zovéél films waarin je de genitaliën niet ziet'
Marion Hänsel over En amont du fleuve 'Er komt een moment dat je achterom moet kijken'

Rubrieken
Actie!
Op ooghoogte: Scorsese en Van Gogh
Redactioneel
Het Nieuwe Kijken Cinemagraphs
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Andy at the movies
The Thinking Machine 8 Afvoer


Recensies
Broers Tenen over de afgrond
Câini Duel in Roemenië
La Chana Dansen tegen de klippen op
Daughters of the Dust De magie die Beyoncé inspireerde
Donkeyote Koppig stil blijven staan
The Eagle Huntress Het is een meisje!
En amont du fleuve Een vader die geen vader was
Les fantômes d'Ismaël Obsessies van de grote architect
The Fury of a Patient Man Hoe wraak op te dienen
De keuze van mijn vader (Yan Ting Yuen over) 'Ik heb leren loslaten'
Mountain Zondigen op Bijbelse plek
Mysterious Masterpiece 'Ik ben het niet die schildert'
Pop Aye Liften met een olifant
La región salvaje Lucide dromen
Sage femme (Martin Provost over) 'Ik ken de wereld van de vrouwen'
Setan Jawa (Garin Nugroho over) 'We leven in een melodramatische samenleving'
Souvenir Dromen van een oudere prinses
The Wall Zand tussen knarsende tanden
Wonder Woman Verbaasde amazone