The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Stephen Sayadian over Café Flesh

'Mijn porno is anti-erotisch'

Ze bestaan beide bij gratie van de filmcamera. Toch blijft de kloof tussen cinema en porno­grafie een grote. Stephen Sayadian combi­neerde juist artistieke cinema en expliciete p­ornografie in experimentele films als Café Flesh. EYE vertoont deze cult-klassieker in het filmprogramma Cinema Erotica. 'Porno is eigenlijk een prachtig genre. Zolang je de seks toont kun je alle regels doorbreken!'

Door Hugo Emmerzael

Het eerste wat Stephen Sayadian deed toen hij in januari 1978 in Hollywood aankwam was een telefoonboek openslaan om zijn favoriete Hollywoodregisseurs van weleer te bellen. "De oude garde was vergeten door een jongere generatie", herinnert Sayadian zich in Brussel, waar in maart drie van zijn pornofilms draaiden op het Off Screen Film Festival. Hij vervolgt: "De meesten konden niet geloven dat een jongeman van begin twintig interesse had in hun verhaal." Zo kwam de pornofotograaf voor Hustler op de lunch bij Hollywoodlegendes als Rouben Mamoulian (Dr. Jekyll and Mr. Hyde, 1931) en de weduwe van Joseph von Sternberg (Der blaue Engel, 1931).
Door Hustlers explosieve groei was Sayadian met fotograaf Joe Dehlia, schrijver Jerry Stahl en Hustler-eigenaar Larry Flynt van Cincinnati naar Los Angeles verhuisd. Daar zou hij als artistiek leider van het omstreden naaktblaadje via vele omwegen zelf in de filmwereld rollen, een wereld die in geen enkel opzicht leek op die van de grote voorbeelden waar hij mee lunchte. Klassieke filmstudio's noch professionele acteurs had Sayadian tot zijn beschikking. Hij schoot zijn experimentele pornografie in zijn eigen kantoor, op zelfgebouwde sets met derderangs acteurs die bereid waren "alles voor hem te doen". Op de set van zijn debuutfilm Night Dreams (1981) betaalde hij hen uit met dollarmunten in sokken, doorgesluisd vanuit het peepshowtheater om de hoek.
Sayadian had nog nooit een film gemaakt en toch lijkt Night Dreams op geen enkele pornofilm uit die tijd. Dat komt door zijn ervaringen als erotisch fotograaf. "De meeste regisseurs begonnen met 8mm, daarna 16mm en uiteindelijk pas 35mm. Night Dreams was geschoten op 35mm omdat mijn cameraman en ik al lang gewend waren aan professionele filmapparatuur. Voor Hustler gebruikten Joe Dehlia en ik altijd lampen zoals op een filmset en gingen we te werk zoals een regisseur en cameraman dat zouden doen."

Klachten
Na zijn werk voor Hustler ontwierp Sayadian honderden VHS-hoesjes en posters van porno- en horrorfilms. Van vergetelijke camp tot klassiekers als Dressed to Kill, Sayadian maakte snel naam als getalenteerd ontwerper. Via die klussen belandde hij ook zelf in de regiestoel. "De pornoproductiehuizen waren heel blij met mijn ontwerpen, maar kwamen voor een probleem te staan: ze kregen klachten van klanten die teleurgesteld waren dat de films er niet uitzagen zoals mijn ontwerpen op de hoesjes. Geldschieters vroegen mij dus om zelf te gaan filmen. Ik moet bekennen: ik werd omgeven door pornografie, maar zag de films nooit. Ik vroeg ze dus eerst om me de beste pornofilms te laten zien. Ze kwamen aan met Alice in Wonderland (1976), The Devil in Miss Jones (1973) en Behind the Green Door (1972). Toen ik die zag zei ik: dat kan ik ook."
Ondanks de beperkte middelen ziet Night Dreams er beter uit dan de meeste van bovengenoemde titels. Toch zijn het niet de beelden die deze film echt uniek maken. Vooral op inhoudelijk niveau was Sayadian bezig met een nieuw soort porno: ingegeven door de ontluikende punkscene maakte hij confronterende anti-establishmentfilms die niet bedoeld waren om de heteroseksuele, witte Amerikaanse middle class man te behagen. In zijn zelfgeschreven necrologie pende hij dan ook over Night Dreams: 'Stephen Sayadian, die de enige porno maakte waardoor een heel filmtheater zijn geld terugvroeg.'

Sex negative
In plaats van kijkers opwindende beelden voor te schotelen, onderzocht Sayadian in zijn films de implicaties van opwinding, verlangen en voyeurisme. In zijn beste film Café Flesh levert dit onderzoek het meeste resultaat op. Die film is als een pornografische kruising tussen Mad Max en The Rocky Horror Picture Show, waarin 99 procent van de bevolking na een atoomramp 'sex negative' is. Ze kunnen geen seks meer hebben. De 'sex positives', de 1 procent die dat nog wel kan, wordt in post-apocalyptische cafés gedwongen tot seksuele performances op het podium voor een groep mensen die wel wil neuken, maar alleen kan kijken. Het publiek dat naar Café Flesh kijkt is dus als het apathische publiek in Café Flesh. Met een experimentele, industriële en dissonante soundtrack overrompelt Sayadian het publiek, terwijl de host van het titulaire café de vierde muur doorbreekt en kijkers vernedert met hun voyeuristische zucht naar opwinding.
Café Flesh is in dat opzicht de ultieme anti-porno en dat was precies de bedoeling. "Ik begreep eerst nooit waarom mensen porno wilden maken, maar het is eigenlijk een prachtig genre. Zolang je de seks toont kun je alle regels doorbreken! Met Café Flesh maakte ik een soort porno dat anti-erotisch was, een film die letterlijk de kijkers adresseert. Ik hou van het idee dat je porno kijkt die gaat over het kijken naar porno. Dat was trouwens lastig uit te leggen aan acteurs en actrices. Ik wilde anti-erotische seks, dus ik moest ze nadrukkelijk uitleggen dat ze geen genot moesten tonen. Ik zei: als je voor het eerst werkt in Café Flesh is het vast leuk, maar na jaren verplichte seksroutines raak je emotioneel gezien uitgeblust. Ik beschouw deze film daarom niet als porno, maar eerder als performancekunst."

Cinema Erotica vindt plaats van 1 t/m 19 juni in EYE Filmmuseum, Amsterdam. Het programma geeft een overzicht van verleidelijke filmgeschiedenis: van de eerste film met een vrouwelijk orgasme tot de zinnenprikkelende virtual-realitysensatie Viens!, en van de erotische dans van stille-filmdiva Asta Nielsen tot de gestileerde cultfilm Café Flesh, die te zien is op 16 juni. Hugo Emmerzael geeft een inleiding bij de film.


top
Artikelen
Filmfestival Cannes 2017 Is Cannes nog nodig?
Cinema Erotica Uitdagend naakt
Stephen Sayadian over Café Flesh 'Mijn porno is anti-erotisch'
Holland Festival: Julian Rosefeldt over Manifesto De wenkbrauw van Trump
Holland Festival: Inside Hetzelfde, maar dan anders

Interviews
Bram Schouw over Broers In galop door de bocht
Amat Escalante over La región salvaje 'Er zijn al zovéél films waarin je de genitaliën niet ziet'
Marion Hänsel over En amont du fleuve 'Er komt een moment dat je achterom moet kijken'

Rubrieken
Actie!
Op ooghoogte: Scorsese en Van Gogh
Redactioneel
Het Nieuwe Kijken Cinemagraphs
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Andy at the movies
The Thinking Machine 8 Afvoer


Recensies
Broers Tenen over de afgrond
Câini Duel in Roemenië
La Chana Dansen tegen de klippen op
Daughters of the Dust De magie die Beyoncé inspireerde
Donkeyote Koppig stil blijven staan
The Eagle Huntress Het is een meisje!
En amont du fleuve Een vader die geen vader was
Les fantômes d'Ismaël Obsessies van de grote architect
The Fury of a Patient Man Hoe wraak op te dienen
De keuze van mijn vader (Yan Ting Yuen over) 'Ik heb leren loslaten'
Mountain Zondigen op Bijbelse plek
Mysterious Masterpiece 'Ik ben het niet die schildert'
Pop Aye Liften met een olifant
La región salvaje Lucide dromen
Sage femme (Martin Provost over) 'Ik ken de wereld van de vrouwen'
Setan Jawa (Garin Nugroho over) 'We leven in een melodramatische samenleving'
Souvenir Dromen van een oudere prinses
The Wall Zand tussen knarsende tanden
Wonder Woman Verbaasde amazone