La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Marion Hänsel over En amont du fleuve

'Er komt een moment dat je achterom moet kijken'

Twee mannen in een boot varen tegen de stroom in een rivier op, terug naar de bron: hun vader. Marion Hänsel brengt in En amont du fleuve het verlangen naar ouderlijke erkenning terug tot de essentie. Hänsel: 'Je wil gewoon van je vader weten: doe ik het goed, houdt hij van me?'

Door Mariska Graveland

In het ingetogen psychologische drama En amont du fleuve varen twee mannen (mooie rollen van Sergi Lopez en Olivier Gourmet) stroomopwaarts een Kroatische rivier op. Hun afwezige vader is het enige wat deze twee zwijgzame halfbroers bindt. Joé heeft vooral herinneringen aan de losse handjes van zijn vader, Homer heeft de man helemaal nooit gekend. In En amont du fleuve is de vader nog steeds dominant, ook al is hij er niet meer — iemand kan in zijn afwezigheid juist heel aanwezig zijn.
De twee mannen zijn geen praters maar wat ze vertellen is veelzeggend. Door de ingedikte vorm zit er vaak veel tragiek samengebald in één zin. De Belgische regisseur Marion Hänsel gaat daags na de voorpremière in Amsterdam dieper in op een aantal zinnen die de halfbroers uitspreken.

Homer: 'Ik had mijn vader willen vertellen hoeveel trucks ik heb.' Homer is eigenaar van een groot vrachtwagenbedrijf, maar zijn vader heeft daar nooit belangstelling voor getoond. Bovenstaande zin had ook uit de mond van een kind kunnen komen: 'Kijk eens papa hoeveel speelgoedtrucks ik heb verzameld!' Hänsel: "Ieder mens zoekt altijd naar erkenning van zijn ouders, misschien nog meer van de vader, gewoon om te weten: doe ik het goed, houdt hij van me. Dat geldt natuurlijk helemaal voor Homer, die de naam van zijn vader geeneens kent totdat hij een brief van een notaris krijgt. Hij had zo graag trots aan zijn vader willen vertellen wat hij heeft bereikt. Ik vind dit een van de meest ontroerende zinnen die romanschrijver Hubert Mingarelli in zijn scenario heeft opgenomen. Joé antwoordt troostend: 'Vertel het dan maar aan mij. Onze vader heeft ook nooit geweten hoeveel boeken ik heb geschreven, dat interesseerde hem ook niet.' Door dat tekort aan aandacht is Homer niet zeker van zichzelf, hij is aarzelend, constant bezig met wat hij doet en hoe hij het doet. Hij zit op slot, want hij heeft maar op één manier geleerd hoe je met problemen omgaat: door erover te zwijgen."

Joé: 'Ik schrijf om niet te hoeven praten.' "Joé heeft als schrijver een uitingsvorm gevonden voor wat zich van binnen afspeelt. In zijn boeken is hij weliswaar openhartig, maar hij vindt het moeilijk om zich uit te spreken tegen echte mensen. Zo'n zin is typisch voor Hubert Mingarelli, ik vermoed dat het autobiografisch is. In de boeken van Hubert, die zich heeft afgezonderd in een klein dorpje dicht bij de Vercors, is de moeder vaak afwezig en heerst er een constante angst voor geweld binnen het gezin. Als Hubert in het echte leven ergens problemen mee heeft dan wuift hij die weg, hij durft niet of heeft geen zin om daarop in te gaan. Ooit vroeg ik hem, naar aanleiding van een scène in de film: 'Was je vader gewelddadig?' Maar hij maakte me duidelijk dat ik beter geen persoonlijke vragen meer kon stellen. 'Ik schrijf om niet te hoeven praten', inderdaad."

Joé: 'Op een rivier kun je niet verdwalen.' De halfbroers gaan niet voor niets stroomopwaarts naar de watervallen: "Ze gaan terug naar hun wortels, waar het allemaal is ontstaan, de bron. Daar bij die watervallen krijgt de film bijna een detectiveachtige vorm, omdat ze willen weten hoe hun vader gestorven is."
Hänsel maakt daarbij zoals in veel van haar films gebruik van een gesloten ruimte, met huis clos, waarin haar personages juist alle ruimte krijgen. Zoals de auto in La tendresse, waarmee het gescheiden echtpaar na twaalf jaar weer samen een reis naar Zwitserland maakt, of het marineschip in Noir océan, waarop de mariniers vastzitten op weg naar een atoomproefatol. "Vanuit die huis clos-situatie confronteer ik mijn personages met de omgeving, en dat decor is bij mij altijd de natuur, de zee, de woestijn, de rivier. Misschien komt dat omdat ik zoveel van onze planeet hou. Ik zou het heel moeilijk vinden om in een stad te filmen, ik heb dat één keer gedaan en die film vind ik dan ook niet goed: Sur la terre comme au ciel, een hele rare film. Ik hou van stilte, van wind, van golven. Ik wil graag weten hoe die omgeving inwerkt op de personages."

Joé: 'Als je wilt weten wie je vader was, kijk dan naar jezelf.' Homer hoort Joé uit over hun vader, wil dolgraag weten wat voor man hij was. Elk brokstukje is voor hem belangrijk, maar Joé kaatst hier de bal terug. Hänsel: "Homer drinkt net zoveel bier als zijn vader. Ook hij kan agressief worden en onverstandige dingen doen. Homer zet het gedrag van zijn vader voort. Maar langzaam raakt hij bevrijd van de wens om indruk te willen maken met zijn daden. Die erkenning van buitenaf heeft hij niet meer zo nodig. Je kunt best een tijdlang alleen maar rechtdoor gaan in het leven, maar er komt een moment dat je met jezelf in botsing komt en achterom moet kijken, en het verleden niet meer kan ontlopen."
Haar subtiele schets van dit pijnlijke maar noodzakelijke proces wordt nergens dramatisch aangezet. "Misschien zijn mijn films daarom zo weinig commercieel. Ik ben altijd bang voor te veel emotie, misschien een beetje té bang. Neem de scène in de kajuit waar de halfbroers in het donker met elkaar praten. Je ziet bijna niks, alleen even de ogen van Joé. Ik wilde kijken hoe ver je kan gaan met het niet-tonen om toch ontroering op te wekken. Ook ben ik voorzichtig met het gebruik van muziek, ik wil de kijker niet te veel sturen. Ik zie liever dat je je net als de twee mannen op de rivier laat meevoeren en met ze meezoekt."


top
Artikelen
Filmfestival Cannes 2017 Is Cannes nog nodig?
Cinema Erotica Uitdagend naakt
Stephen Sayadian over Café Flesh 'Mijn porno is anti-erotisch'
Holland Festival: Julian Rosefeldt over Manifesto De wenkbrauw van Trump
Holland Festival: Inside Hetzelfde, maar dan anders

Interviews
Bram Schouw over Broers In galop door de bocht
Amat Escalante over La región salvaje 'Er zijn al zovéél films waarin je de genitaliën niet ziet'
Marion Hänsel over En amont du fleuve 'Er komt een moment dat je achterom moet kijken'

Rubrieken
Actie!
Op ooghoogte: Scorsese en Van Gogh
Redactioneel
Het Nieuwe Kijken Cinemagraphs
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Andy at the movies
The Thinking Machine 8 Afvoer


Recensies
Broers Tenen over de afgrond
Câini Duel in Roemenië
La Chana Dansen tegen de klippen op
Daughters of the Dust De magie die Beyoncé inspireerde
Donkeyote Koppig stil blijven staan
The Eagle Huntress Het is een meisje!
En amont du fleuve Een vader die geen vader was
Les fantômes d'Ismaël Obsessies van de grote architect
The Fury of a Patient Man Hoe wraak op te dienen
De keuze van mijn vader (Yan Ting Yuen over) 'Ik heb leren loslaten'
Mountain Zondigen op Bijbelse plek
Mysterious Masterpiece 'Ik ben het niet die schildert'
Pop Aye Liften met een olifant
La región salvaje Lucide dromen
Sage femme (Martin Provost over) 'Ik ken de wereld van de vrouwen'
Setan Jawa (Garin Nugroho over) 'We leven in een melodramatische samenleving'
Souvenir Dromen van een oudere prinses
The Wall Zand tussen knarsende tanden
Wonder Woman Verbaasde amazone