Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
The wind that shakes the barley Cannes 2006

Gevoelige ogen

Aki Kaurismäki's Lights in the dusk — die kleine grote film — vormt een mooie spiegel voor al dat andere filmische engagement tijdens het afgelopen Filmfestival van Cannes.

Een jongeman belandt na een vermoeiende dag in het café. Hij drinkt een paar pilsjes en valt in slaap. Hoe lang zijn dommel precies duurt, is ongewis. Misschien zijn het een paar minuten, misschien is het een half uur. Als hij ontwaakt, is zijn tas in ieder geval weg. Telefoon, paspoort, portemonnee, notitieboekje. De dief heeft zijn drankrekening zelfs met zijn creditcard betaald. Toch had de man die na een vermoeiende dag in het café belandde, een geluksdag. Het meisje dat hij al langer leuk vond, is eerder die dag eindelijk ingegaan op een afspraakje. Hij is de hemel te rijk. Misschien wordt het wat...
Deze waargebeurde anekdote vanaf het 59ste Filmfestival van Cannes (het overkwam een collega-journalist) had ook de plot kunnen zijn van een Aki Kaurismäki-film. Beelden uit Drifting clouds en The man without a past doemen op, maar vooral beelden uit Lights in the dusk waarmee Kaurismäki zijn 'Loser'-trilogie heeft voltooid. 'De man' heet dit keer Koistinen, bewakingsbeambte zonder achternaam, en hij wordt gespeeld door Janne Hyytiäinen, een Finse Buster Keaton die eenzaamheid en onrecht moeiteloos op zijn schouders lijkt te nemen. Tranen met tuiten kun je huilen als hij zijn afranselingen krijgt, en in de liefde wordt verraden, zonder daarbij zijn eigen moraal te verliezen. Kaurismäki — Fins chroniqueur van de schaduwzijde van het leven — laat daarbij een beroemd Argentijns tangolied klinken. Carlos Gardel zingt 'El dia que me quieras', de dag dat ze me aanraakte. Het is het moment waarop Helsinki en Buenos Aires versmelten, en door de wolken een straaltje zon breekt, en een sprankje hoop.
Uit Kaurismäki's droefgeestige universum spreekt zonder meer engagement met de verliezers van deze wereld, en wat vormt Lights in the dusk — die kleine grote film — een mooie spiegel voor al dat andere filmische engagement in Cannes.

IJsbeertje
In Davis Guggenheims documentaire An incovenient truth brengt Al Gore ('I used to be the next president of the United States') zijn alarmerende boodschap over 'global warming'. Zonder stropdas of andere opschmuck, en met aanzienlijk meer flair dan tijdens zijn presidentscampagne, buigt hij zich over de vervuiling van onze aarde. Imponerende statistieken en animatiefilmpjes (waarin een ijsbeertje vergeefs op een afbrokkelende ijsschots probeert te kruipen) staven zijn verhaal, maar laten tegelijkertijd ook heel goed zien hoe het medium film wordt gebruikt als politiek instrument. Statistieken die aantonen dat de CO2-concentratie in 50.000 jaar niet zo hoog is geweest, werken met een zielig ijsbeertje nu eenmaal beter, en bereiken ook aanzienlijk meer mensen. Als we aan het slot van het betoog moeten kiezen tussen het gevaar van onze almaar warmer wordende aarde, en het gevaar van terroristische dreiging, hoeven we niet meer te twijfelen.
Van Al Gore's hoorcollege over 'global warming' is het dan geen grote sprong naar de geschiedenislessen van Ken Loach in The wind that shakes the barley en Rachid Bouchareb in Indigènes (internationale titel: Days of glory). Beide bekroonde oorlogsfilms duiken in het verleden, met het doel het heden een beetje beter te begrijpen. De Britse veteraan Ken Loach, die deze maand zijn 70ste verjaardag viert, werd met zijn film over de wortels van de Ierse onafhankelijkheidsstrijd bekroond met de Gouden Palm, de hoofdprijs van het festival. The wind that shakes the barley laat zien hoe twee Ierse broers de vernederingen en moordpartijen van Britse soldaten niet langer over hun kant laten gaan, en zich anno 1920 aansluiten bij een guerrillagroep. De Ierse baret- en bajonetdragers zijn op dat moment niet beter dan hun Britse vijanden, maar het is wel duidelijk waar hun woede vandaan komt. De gebeurtenissen na 11 september worden ermee in perspectief gezet, maar ook vele andere oorlogen waarvan we de grondslagen inmiddels uit het oog zijn verloren.
De Frans-Algerijnse regisseur Rachid Bouchareb, die zijn vijf hoofdrolspelers bekroond zag met een ensembleprijs, duikt om dezelfde reden in de Tweede Wereldoorlog en de vergeten geschiedenis van de vele Algerijnen die in het Franse leger dienden en daarna aan hun lot werden overgelaten. Het is alsof de film twee uur lang toewerkt naar dat ene emotioneel geladen slotbeeld, waarover ik verder niets zal verklappen, maar dat Boucharebs Indigènes op één lijn zet met Haneke's Caché.
Als derde bekroonde oorlogsfilm kwam Flandres van Bruno Dumont uit de bus rollen, en daarmee vierde Rachid Bouchareb die tot nu toe alle Dumont-films produceerde, een extra triomf in Cannes. Flandres verhaalt in oogstrelende, ongepolijste beelden van een Franse boerenkinkel die naar een oorlog in een ver land gaat (Irak? Afghanistan?) en betrokken raakt bij verschillende moordpartijen en een groepsverkrachting. Zijn achtergebleven vriendinnetje pleegt ondertussen abortus.
Behalve een film over een vieze oorlog in een ver land, is Flandres een bijkans sublieme film over liefde en tederheid, subtiel verwijzend naar Truffauts Jules et Jim en de twee Franse jongens die aan het slot van een blije ménage-à-trois met Jeanne Moreau een andere oorlog in kukelden, die van 1914-1918. Het is juryvoorzitter Wong Kar-wai gelukkig ook opgevallen dat Dumont via een wat lompe, onwetende boer het verlies van jeugd en onschuld aan de kaak weet te stellen en het hart weet te raken via amateur-acteur Samuel Boidin, met zijn duistere, diepliggende ogen en een lichaam dat in de modder en de motregen van het Franse achterland tot wasdom lijkt gekomen. De Grand Prix die aan Flandres werd toegekend, is de belangrijkste prijs na de Gouden Palm en wordt doorgaans toebedeeld aan de favoriete film van de juryvoorzitter.
Het mysterie rond Wong Kar-wai en zijn onafscheidelijke zonnebril — zelfs voor de Franse cultuurminister die hem in Cannes benoemde tot ridder in het Franse Legioen van Eer nam hij zijn getinte glaasjes niet af — is nu dan ook eindelijk opgelost. 'Wong Kar-wai heeft gevoelige ogen', zo verklaarde een vriend van de regisseur in Cannes.

Belinda van de Graaf

Lights in the dusk



Aankopen Cannes

20th Century Fox
X-Men 3: The last stand (Brett Ratner, buiten competitie)

A-Film/Paradiso
After the wedding (Susanne Bier)
Alpha male (Dan Wilde)
Be kind, rewind (Michel Gondry)
Before the devil knows you're dead (Sidney Lumet)
Bled number one (Rabah Ameur-Zaïmeche, Un certain regard)
Il caimano (Nanni Moretti, competitie)
Fast food nation (Richard Linklater, competitie)
Grandma's boy (Nicholaus Goossen)
Love in time of cholera (Mike Newell)
Marie Antoinette (Sofia Coppola, competitie)
My blueberry nights (Wong Kar-wai)
Neighbour No 13 (Yasuo Inoue)
One missed call, the finale (Eric Valette)
A prairie home companion (Robert Altman)
La raison du plus faible (Lucas Belvaux, competitie)
Red road (Andrea Arnold, competitie)
Shortbus (James Cameron-Mitchell, buiten competitie)
Southland tales (Richard Kelly, competitie)
Volver (Pedro Almodóvar, competitie)
The wind that shakes the barley (Ken Loach, competitie)
Untitled (Woody Allen)
Untitled (Todd Solonz)

Benelux Film
Congorama (Philippe Falardeau, Quinzaine des réalisateurs)
Princess (Anders Morgenthaler, Quinzaine des réalisateurs)
La tourneuse de pages (Denis Dercourt, Un certain regard)
How I spent the end of the world (Catalin Mitulescu, Un certain regard)

Cinemien
Summer palace (Lou Ye, competitie)
Ten canoes (Rolf de Heer, Un certain regard)

Contact Film
Iklimler (Nuri Bilge Ceylan, competitie)
Flandres (Bruno Dumont, competitie)
Taxidermia (György Pálfi, Un certain regard)
Transylvania (Tony Gatlif, buiten competitie)

Filmmuseum
12h08 east of Bucharest (Corneliu Porumbiou, Camera d'Or)
Le mystère de la tour Eiffel (Julien Duvivier, Cannes Classics)

Independent
Babel (Alejandro González Iñarritu, competitie)

RCV
Asylum (David R. Ellis, pre-productie)
Bangkok dangerous (pre-productie)
Civic duty (Jeff Renfroe, markt)
Clerks II (Kevin Smith, markt)
Eastern promises (David Cronenberg, pre-productie)
Easy virtue (pre-productie)
The flock (Wai Keung Lau, markt)

Sony Pictures
The Da Vinci code (Ron Howard, openingsfilm)

UIP
An inconvenient truth (Davis Guggenheim, buiten competitie)
Over the hedge (Tim Johnson en Karey Kirkpatrick, buiten competitie)
Platoon (Oliver Stone, 20 minuten preview, buiten competitie)
United 93 (Paul Greengrass, buiten competitie)


Naschok van een aardbeving

Cannes 2006 vertelde verhalen aan de rand van de wereldgeschiedenis, waarin kleine, vaak veronachtzaamde levens open werden gebroken, om uit de kieren en de spleten de grote verhalen naar buiten te laten kruipen.

Bamako


Het was dat artistiek directeur Thierry Fremaux The Da Vinci code had, de uitgefloten openingsfilm die desondanks in z'n eerste weekend wereldwijd 240 miljoen dollar opbracht en daarmee twee keer uit de kosten kwam. Want anders was het na de 59ste editie van het Filmfestival Cannes waarschijnlijk niet meer goed gekomen tussen Hollywood en de rest van de filmwereld. Tussen het klatergoud en de Gouden Palmen. De kloof tussen filmkunst en filmindustrie gaapt als nooit tevoren. In Cannes kwam men in ieder geval tevergeefs om entertainment of vermaak. Nou ja, behalve misschien de enkeling die niet verder keek dan de posters van X-Men 3 en Over the hedge, etalagemateriaal voor de schaduwwereld van de filmmarkt die Cannes economisch overeind houdt. Maar ook voor experimenten met genre of vorm was dit jaar de Franse zuidkust het verkeerde adres. En als er iets te lachen viel, dan was dat vooral om de absurditeit van de 'condition humaine'. In Cannes kwam men dit jaar om kritisch naar zichzelf en de wereld te kijken. Voor reflectie en introspectie. Een ernstige zaak.
Van de 20 films die dit jaar in de officiële competitie van Cannes draaiden kwamen er slechts vier uit (off-)Hollywood en het bleken alle vier manke Trojaanse paarden. Richard Linklaters Fast food nation en Richard Kelly's Southland tales bekritiseerden openlijk de Amerikaanse consumentenindustrie, maar stelden verder teleur door hun slordige vorm en gemakzuchtige pamflettistische stijl. De gigantische roze schuimtaart die Sofia Coppola voor Marie Antoinette had opgebouwd liet slechts beperkt de bittere smaak van suiker na. Mexicaan Alejandro González Iñárritu was al met 21 grams door Hollywood ingelijfd. Met Babel vertoonde hij hetzelfde luie trucje als in zijn eerdere films: snijd drie verhalen door elkaar en het lijkt vanzelf een epos. Vooral als je er een 'edgy' onderwerp als wapenhandel doorheen rijgt en de Anglosaksische hegemonie tart door het merendeel van je film in het Arabisch, Japans en Spaans te laten spreken. En wat zijn we dol op van die epische geschiedenissen die alle mensen in de hele wereld met elkaar verbinden in een lange causale slinger van gebeurtenissen en betekenissen. Het leven lijkt er bijna zin door te krijgen. Het leven lijkt er bijna een gigantische Da Vinci-code door.

Echo
Hoe schrijnend Hollywood faalde blijkt wel uit de rest van de officiële selectie in competitie en Un certain regard en de parallelle secties van de Quinzaine des réalisateurs en de Semaine de la critique. Ook de films die daarin werden vertoond verhielden zich op kritische wijze ten opzichte van de mens en de wereldgeschiedenis. Maar zij zochten expliciet naar de verhalen aan de rand van het wereldpolitieke toneel, verhalen die lang in de schaduw zijn blijven staan van de officiële geschiedschrijving, zoals The wind that shakes the barley van Ken Loach en Indigènes van Rachid Bouchareb (zie hiervoor het artikel van Belinda van de Graaf). En er waren filmmakers die nog verder gingen, voor wie de wereldgeschiedenis een echo of een schaduw was op de achtergrond van het alledaagse leven. Een grondtoon die dreunt en zeurt en uiteindelijk het alledaagse op z'n grondvesten doet schudden. Niet met de 'bang' die Richard Kelly wilde veroorzaken, maar met de 'whimper' uit T.S. Elliots 'this is the way the world ends, not with an bang, but with a whimper'. De naschok van een aardbeving.
Zowel Summer palace van Lou Ye (competitie) als How I spent the end of the world (Un certain régard) van Roemeen Catalin Mitulescu, verbeelden gedetailleerd de levens van jonge mensen terwijl zich buiten hun gezichtsveld revoluties voltrekken: de studentendemonstraties op het Plein van de Hemelse Vrede en de val van Ceausescu. Zelfs het frivool-triviale Franse hofleven in Marie Antoinette van Sofia Coppola (met Andrea Arnolds Red road de enige vrouw in competitie) wist nog achter het ruisen van zijde en fluweel de suggestie van de Franse Revolutie te wekken.
Natuurlijk, terwijl de wereld brandt, of langzaam onder water loopt, wordt er altijd geleefd, gewerkt, liefgehad en gestorven. Dat is gewoon en groots tegelijkertijd. Want zonder dat, zonder dat menselijke geploeter, kan de aarde niet eens in oorlogen, opstanden en rampen uit z'n baan vliegen.
Dat is de paradox waar elke filmmaker die zich met zijn wereld engageert vroeg of laat tegenaan loopt.
De meeste indruk maakten daarom dit jaar in Cannes de films die zochten naar manieren om die kleine, ogenschijnlijk futiele en vaak veronachtzaamde levens open te breken, om uit de kieren en de spleten de grote verhalen naar buiten te laten kruipen. Dat waren ook de films die het meest exact waren in de vorm die zij hadden gekozen.

Spoken
Een van de personages in Pedro Costa's Juventude em marcha (competitie) zei het zo. Samen met de protagonist Ventura, een gids door de sloppenwijk Fontainhas, ligt zij naar een belabberde afgebladderde muur te kijken en zij vertellen elkaar wat zij in het flakkerende licht op de muur menen te zien: dromen, fantomen, spoken van het verleden. Ze zien meestal niet eens hetzelfde en wij zien al helemaal niet wat zij zien, want Costa houdt zijn dv-camera gericht op hun gezichten. Dat zijn dan weer de spiegels voor onze gedachten en reacties. Fontainhas is het toneel van al Costa's films. Films die keer op keer de laatste lijken te zijn die hij er heeft kunnen draaien, want de wijk staat al heel lang op de nominatie om gesloopt te worden. Alle vertrouwde personages uit zijn eerdere films zijn inmiddels verhuisd naar nieuwe, spierwitte flats. Op die witte muren is niets te zien, vertrouwt Bete Venturas toe. En zo is het. En dus fixeert Costa nog eens onze blik op muren, deuren en gezichten die al bijna zijn weggevaagd. Want wie daar heel lang en precies naar kijkt begint weer iets waar te nemen.
Wat Pedro Costa in extremo doet zie je terug bij meer filmmakers, niet voor het eerst, maar wel steeds dwingender. Alsof de camera door alleen maar eindeloos te observeren op die gezichten beukt, om nog een keer de waarheid eruit te peuren.
Het is wat Malinees Abderrahmane Sissako doet in Bamako (waarom draaide die niet in competitie?), als hij op de binnenplaats van het huis van zijn vader een fictieve hoorzitting inricht over de 'Afrikaanse kwestie'. Belangrijker nog dan alle getuigenverhoren over schuldensanering en globalisering, zijn de flarden van levens die hij toont. Kinderen die spelen, een man die sterft, een relatie die ten einde loopt, vrouwen die werken, mannen die filosoferen.
Het is wat Paz Encina doet, een jonge regiseusse uit Paraguay, die in Hamaca Paraguaya (Un certain regard) een man en een vrouw laat scharrelen in het stille uur voor de laatste zomerstorm. Hun dialogen en interne monologen op de geluidsband zijn echo's van gesprekken die zij misschien eens gevoerd hebben. Herhalingen en stamelingen. Hoe laat is het? Het doet er niet toe. Is de oorlog al afgelopen? Het doet er niet toe. Het doet er niet toe welke oorlog. Want bij elke oorlog die gevoerd wordt zijn er mannen en vrouwen zoals deze twee die wachten op hun zoon. Die wachten totdat een hond ophoudt met blaffen en die dan wachten totdat hij weer begint. Die wachten totdat het rollen van de donder in de verte dichterbij komt en een onweersbui alles wegspoelt.
Dat is wat Julia Loktev doet in Day night day night (Quinzaine des réalisateurs), over een meisje met een bom op Times Square. Het is een film die geen vragen stelt en geen antwoorden geeft. En opeens is alles duidelijk.
En dat is wat schrijnt. Dat onze hele werkelijkheid ondermijnd is. En dat is wat explosief is. Dat het niet om de 'bang' maar om de 'whimper' gaat. Het kleine menselijke gebaar dat de gefilmde wereld nog even in toom houdt.
En daarmee misschien de onze.

Dana Linssen

Juventude em marcha



Prijzen Filmfestival Cannes

Gouden Palm: The wind that shakes the barley (Ken Loach)
Grote juryprijs: Flandres (Bruno Dumont)
Beste regie: Alejandro González Iñárritu (Babel)
Beste actrice: de vrouwelijke cast van Volver (Pedro Almodóvar)
Beste acteur: de mannelijke cast van Indigènes (Rachid Bouchareb)
Beste scenario: Pedro Almodóvar (Volver)
Speciale juryprijs: Red road (Andrea Arnold)
Gouden Camera: 12h08 east of Bucharest (Corneliu Porumbiou)
Gouden Palm korte film: Sniffer (Bobbie Peers)
Prijs Un certain regard: Luxury car (Wang Chao)
Un certain regard - Prix interprétation: ex aequo Dorotheea Petre (How I spent the end of the world) en Don Angel Tavira (El violín)
Un certain regard - Prix du president du jury: Meurtrières (Patrick Grandperret)
Prijs Semaine de la critique: Les amitiés maléfiques (Emmanuel Bourdieu)
FIPRESCI-prijs (van de internationale filmkritiek): Iklimler (Nuri Bilge Ceylan)
FIPRESCI-prijs Un certain regard: Hamaca Paraguaya (Paz Encina)
FIPRESCI-prijs Quinzaine des réalisateurs: Bug (William Friedkin)



top
Artikelen
All about me? Ontsloten kluizen
Cannes 2006 Gevoelige ogen
Carte postale de Cannes
Filmmythes Venster op de wereld
Gebroeders Quay Look of life
Robert De Niro De kameleon
Theater vs film Een tweede leven

Interviews
Tsai Ming-liang Mysterieuze machine
Vijf vragen aan Thom Hoffman

Rubrieken
Action!
Het geheim van Hollywood: Rampscenario's aan de autopsietafel
Spotlicht: Isabelle Huppert
Amsterdam Box Office Periode 29 april t/m 25 mei 2006
Boeken Filmkritiek
Cinedix
Evenementen
Festivals
De geruchtenmachine
Mening
Mijn Mening
De Pers Over
Thuiskijken
Verwacht


Recensies
AMERICAN DREAMZ Bloedeloze satire op Idols-industrie
L' AMI HOLLANDAIS Ontwaken aan het front
IL CAIMANO Kaaimannen en angsthazen
HOW MANY ROADS Aanbidders in de Bob Dylan-kerk
IK WIL NOOIT BEROEMD WORDEN De vinger op de zere plek
L' IVRESSE DU POUVOIR De dronkenschap van de macht
JUNGLE RUDY Narcissus tussen de lianen
MARIE ANTOINETTE Nutteloosheid op het eiland Versailles
ORDINARY MAN Wie valt eerder flauw — de moordenaar of de toeschouwer?
LA PUTA Y LA BALLENA Het Argentinië dat nooit weg was
RABBIT ON THE MOON Kinky tegenover puur
THE ROAD TO GUANTANAMO Heel voorzichtig bijten
VERS LE SUD De zachte huid van Haïtiaanse jongens
THE WAYWARD CLOUD Seks met watermeloenen
X-MEN: THE LAST STAND Visuele bravoure en innerlijke conflicten