Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
INCEPTION FilmSlot: Pre-INCEPTION en Crowdfunding

'Uit louter dromenstof gemaakt'

Kun je een film bij elkaar dromen aan de hand van de trailer? Als het aan Hollywood ligt wel.

Het zijn rare tijden als filmjournalisten niet meer goed in staat worden gesteld om hun werk te doen. High budget Hollywood-films worden steeds vaker niet dan wel aan de pers voorvertoond. Dat heeft niets te maken met het feit dat de studiobazen verwachten dat hun film het toch niet van de recensies zal moeten hebben. Het gaat er meer om dat ze graag ook nog dat laatste stukje willen regisseren. Het is niet genoeg dat ze hun filmmakers in staat hebben gesteld om zo goed mogelijke films te maken. Ze willen ook nog precies bepalen wat de toeschouwer ervan vindt. En daarbij kun je maar beter niet afgeleid worden door eigenwijze critici met hun eigen fantasieën, associaties en, eh, dromen.
Dromen. Daar draait het om in inception, de nieuwe film van Christopher Nolan, die na zijn Batman-films weer lijkt teruggekeerd naar het thema van schijn en wezen uit zijn doorbraakfilm memento. Lijkt ja. Want om iets over de film te kunnen zeggen is de pers aangewezen op trailers, featurettes met babbelende acteurs, een Rolling Stone-journalist die wel de film alvast mocht zien, en wiens lovende woorden nu alvast overal breeduit geciteerd worden, kortom het gebruikelijke soort filmpropaganda dat tegenwoordig voor vrije nieuwsgaring wordt aangezien. En neem het ze maar eens kwalijk. De belangen zijn groot. inception moet de box office knaller van deze zomer worden.

Zwevende mensen
Met het belangrijker worden van trailers in het hele marketing- en publiciteitsproces is er ook iets vreemds aan de hand. Het zijn, ook in het geval van inception, steeds meer mini-speelfilms geworden die eigenlijk alles al vertellen wat er te vertellen valt. Thema's, motieven en plotelementen worden in een suggestieve volgorde geplakt, zo dat je je op een gegeven momnet zelfs kunt afvragen of je nog wel meer nodig hebt, om de film te kunnen begrijpen. Het enige wat nog ontbreekt zijn verhaal en plot, toch al meestal niet de belangrijkste elementen van een film.
Uit de trailer van inception kun je al afleiden dat de film over dromen gaat, hallucinaties en intrusies; over de (angst voor de) techniek om die dromen zichtbaar en beïnvloedbaar te maken; over de morele consequenties van het ingrijpen in de levens en dromen van anderen; over de vraag of alle menselijke ontdekkingen uiteindelijk tot misdadige en moorddadige toepassingen leiden en in hoeverre bewustzijn en onderbewustzijn autonome activiteiten zijn. En dat alles in het stramien van een psychothriller gevat, die al meteen aan memento doet denken.
Het thema van dromen die in de werkelijkheid infiltreren is een klassiek thema in de kunsten. Daarvoor hoeven we niet eens te weten wat voor plot Christopher Nolan (die ook weer het scenario schreef) heeft bedacht. Leonardo DiCaprio is Cobb, die volgens de trailer is gespecialiseerde in 'subconscious security'. Door iemands droomwereld te reconstrueren, kan hij zijn meest diepe geheimen te weten komen. En aan de beelden van zwevende mensen, rondgolvende wegen, instortende steden en DiCaprio's permanent bezorgd staande gezicht is alvast af te leiden dat het vreemd, spannend en gevaarlijk zal worden. Er is zelfs nog even aan 3D gedacht, maar Nolans voorlopige compromis is IMAX.
Die paar beelden roepen voldoende associaties op. Bijvoorbeeld aan het ook deze zomer te bekijken welt am draht van Rainer Werner Fassbinder, een dystopisch visioen over een wereld waarin echte en virtuele werkelijkheden door elkaar heen lopen. Of aan die meer recent klassiek geworden matrix-trilogie waarin een technologisch hoogontwikkelde samenleving wordt geschetst waarin de eindstrijd tussen mens en machines (of radicaler nog: tussen enen en nullen) moet worden uitgevochten. Maar ik moest ook denken aan Wim Wenders' sentimentele, maar desondanks intrigerende bis ans ende der welt waarin mad scientist Max von Sydow in de Australische outback een apparaat heeft ontwikkeld om de dromen van mensen op te nemen. Aan videodrome, abre los ojos, minority report, massa's fijne jaren vijftig sci-fi. En aan mijn favoriete intermediair tussen de dimensies: Chris Marker in la jetee, waarin een tijdreis wordt gemaakt die tegelijkertijd een duik in het onderbewuste van de hoofdpersoon neemt. Dit alles trouwens alleen maar om aan te geven hoe potentieel rijk alleen al die trailer is.

Surrealisten
De relatie tussen droom en film is al zo oud als het medium zelf. Sinds de ontdekking van de film hebben filmmakers het ingezet om hun dromen te verbeelden en te verwezenlijken. De surrealisten (en hun voorliefde voor de droom versus de ontgoochelende realiteit van de Eerste Wereldoorlog) beschreven de filmervaring, met z'n door flikkerend licht, muziek en schaduwspel geprikkelde zintuigen als een staat tussen droom en werkelijkheid in. De duistere zaal, het comfort van de stoel, de hypnotiserende ervaring van de onzichtbare licht- en donker-flitsen uit de projector brachten de toeschouwer in een zowel ontspannen als verhoogde staat van bewustzijn. Iets waar later in de zogenaamde flicker film en de Dreammachine van Brion Gysin, die je met je ogen dicht moest 'bekijken', volop mee geëxperimenteerd is.
Nog een laatste buiging naar dokter Freud, die al zei dat onze dromen ideeën visualiseren, net als filmmakers dus. En ook Shakespeare's beroemde uitspraak uit droomspel The Tempest zal Christopher Nolan niet onbekend zijn: 'Uit louter dromenstof zijn wij gemaakt — wat ons is toegemeten ligt in een zee van slaap.'
De studio's kunnen ons voorlopig wel verbieden om te kijken, over onze ideeën hebben ze nog geen macht. Tot we inception hebben gezien natuurlijk.

Dana Linssen

inception Verenigde Staten, 2010 Regie: Christopher Nolan. Distributie: Warner. Te zien: vanaf 22 juli


Crowdfunding niet altijd succesvol

Reload voor Cinema Reloaded

Cinema Reloaded, het paradepaardje van het Rotterdams Filmfestival, komt nog niet aan de hoge verwachtingen tegemoet. Het co-produceren van een korte film blijkt nauwelijks aan te slaan bij het internetpubliek.

Bezoekers van de website kunnen met digitale muntjes van vijf euro per stuk drie verschillende films financieren. Voor elke film leek 30.000 euro aanvankelijk een realistisch streefbudget, maar ruim een half jaar later is daarvan nog geen tiende deel gerealiseerd. Alexis Dos Santos (glue) leidt de dans met dik 3.000 euro, daarop volgt Pipilotti Rist (pepperminta) met bijna 2.300 euro en helemaal onderaan bungelt Ho Yuhang (at the end of daybreak) met nog geen 2.000 euro.
De deadline voor Cinema Reloaded was eigenlijk vorige maand. Om het project meer kans van slagen te geven, is de termijn nu verlengd tot 31 december. "Voor ons is dit een leertraject", verklaart festivaldirecteur Rutger Wolfson. "We zijn er achter gekomen dat we een langere adem nodig hebben en dat het streefbedrag aan de ambitieuze kant is. Daarom hebben we de filmmakers gevraagd of ze hun film ook voor 10.000 euro kunnen maken. Dat is haalbaarder, wat investeren voor co-producers aantrekkelijker maakt. Zeker in de aanloop naar IFFR 2011, als het festival weer meer onder de aandacht komt."
Zijn geloof in participerende filmproductie is Wolfson in elk geval niet verloren. "Dit financieringsmodel kan werken, daar ben ik zeker van. Het is alleen nog even zoeken naar de juiste invulling."

Veel geduld
De geringe animo voor Cinema Reloaded tot nu toe staat niet op zichzelf. Andere crowdfunding-initiatieven zijn ook geen onverdeeld succes. Zo pitchen filmmakers op de website Indiemaverick een film langer dan zestig minuten, met een budget van maximaal 1.500.000 dollar. 'Believers' kunnen al vanaf vijfentwintig dollar een aandeel kopen. Het is op zich indrukwekkend dat koploper run with me, dat vanaf eind 2007 op de site staat, op deze manier meer dan 200.000 dollar binnenhaalde. Echter: het gaat hier slechts om vijftien procent van het totale budget. In dit tempo duurt het dus tot 2022 voordat Anthony Hayes zijn film kan maken. Anders regisseurs moeten nog meer geduld hebben.
Via Indiemaverick kwam, weinig verrassend, nog geen film tot stand. Anders is bij IndieGoGo, dat spreekt van 'Do It With Others' filmmaking. Hier kan trouwens iedere gek met een creatief idee terecht, of dat nu in de filmische, muzikale of zelfs politieke hoek zit. Opvallend is dat veel films het budget voor één bepaald onderdeel bij elkaar proberen te sprokkelen; voor een enkele episode, de postproductie, de inzending naar filmfestivals of een marketingcampagne. Daardoor zijn de bedragen relatief laag en de looptijden kort. Dit lijkt een voorwaarde voor succes: ook het Franse Touscoprod werkt op deze manier, door voor films die het grootste deel van hun budget al rond hebben, publiekssteun te vragen voor de laatste loodjes.
De enige succesfactor is het niet. Zo lijkt maatschappelijk engagement ook een pré. Crowdfunding-documentaires over wereldproblemen doen het goed, zoals the age of stupid, over de opwarming van de aarde, en tapestries of hope (via IndieGoGo), over de verkrachting van jonge meisjes door HIV-besmette mannen in Zimbabwe. Daarnaast is het belangrijk te blijven werven. Het geld stroomt niet zomaar binnen, je moet je project via zoveel mogelijk kanalen — Facebook, Twitter, e-mail — blijven promoten. En updates blijven geven over de status van je film. Het helpt ook om financiers in ruil voor steun iets terug te geven; aanwezigheid bij de première, een T-shirt met het titellogo of een deel van de winst.
Deze zaken kunnen ook het gebrek aan succes van Cinema Reloaded verklaren: niet alleen zijn Dos Santos, Rist en Yuhang nauwelijks actief en worden coproducenten bij een donatie van vijf coins of meer alleen beloond met hun naam op de aftiteling, ook experimenteert het IFFR met participerende filmproductie voor haar eigen 'soort' filmmakers. Die maken kunstzinnige, avant-gardistische films en het is de vraag of daar wel zoveel 'co-producers' voor te porren zijn. Over een half jaar weten we meer.

Niels Bakker



top
Artikelen
Dubbelgangers
Sophie Letourneur over LA VIE AU RANCH (Previously Unreleased) Het vrouweneiland
FilmSlot: Pre-INCEPTION en Crowdfunding
Zwembadfilms Troebel water

Interviews
Noah Baumbach over GREENBERG 'Een hondenhok timmeren is heel zinnig'
Pedro Gonzalez-Rubio over ALAMAR 'Ik moest gewoon met de golven meegaan'
Take 5: Mels Kroon over fantasyfilm
François Ozon over LE REFUGE 'Ik laat het gewone ontploffen'
Julia Solomonoff over EL ÚLTIMO VERANO DE LA BOYITA De onbevangen blik

Rubrieken
Redactioneel
FilmKort
FilmSterren
FilmThuis
FilmNieuws
FilmBoeken Control freak Beatty
WebFilm Welke webfilms komen er deze maand bovendrijven?
FilmWeb Wat is er deze maand online te lezen?
FilmPers
Evenementen (Focus)
Actie!
World Wide Angle (NL)


Recensies
ALAMAR Natuurlijke chemie
ALZA LA TESTA Onmogelijk te bespreken
CAIRO TIME Flirt in de Oriënt
LA CANTANTE DE TANGO Moederziel alleen
COLD SOULS Acteur met zielennijd
COPIE CONFORME Iraanse filmmakers: in de ban in eigen land
CRIME D'AMOUR Bitchy zakenvrouwen
EXAM Wat is de vraag?
DIE FRISEUSE Moddervet aangezet
THE GOOD HEART Smartlappengezever
GREENBERG De man die op zwavelzuur draaide
THE ILLUSIONIST en Jacques Tati Nostalgisch modern
IO SONO L'AMORE Aristocrate stapt uit diepvriezer
ME AND ORSON WELLES Wachten op de zonnekoning
PEPPERMINTA Psychedelische kinderesthetiek
PERSÉCUTION De ander op afstand houden
LE REFUGE Toch maar geen idylle
SHOCKING BLUE Tulpentragiek
SILENT VOICES Achter gesloten deuren
LA TÊTE EN FRICHE Simpele ziel ontdekt literatuur
THE TWO HORSES OF GENGHIS KHAN Nuchtere betovering
EL ÚLTIMO VERANO DE LA BOYITA Afscheid van de kindertijd
WELT AM DRAHT Vergeet AVATAR en THE MATRIX
WHITE MATERIAL Het land is van degenen die het bevechten