Wonder Woman
Broers
La región salvaje
En amont du fleuve
Daughters of the Dust
NOSFERATU Thuiskijken

Een selectie uit de videotheek van nieuwe, interessante en curieuze films die niet in de bioscoop zijn uitgebracht. En films opnieuw uitgebracht op dvd.


NOSFERATU
Haarscherpe meestervampier thuis te zien

Haal de allereerste filmdracula in huis, want de expressionistische horrorklassieker nosferatu is gerestaureerd en voorzien van een disc vol extra's door de nieuwe Nederlandse distributeur Living Colour op dvd uitgebracht.

nosferatu — eine symphonie des grauens is geschrobd, geboend en gepolitoerd. Het vroege gruwelwerk van F.W. Murnau ziet er uit zoals we het niet eerder hebben gezien. De film is door de Friedrich Wilhelm Murnau Foundation gerestaureerd, gedigitaliseerd, geoptimaliseerd. Weg zijn de kleinere en grotere oneffenheden die enkele jaren geleden nog te zien waren bij een voorstelling van nosferatu in Tuschinski — op de vroege zondagochtend, in een reeks zwijgende klassiekers van het Filmmuseum. Het beroemde Wurlitzer-orgel verleende toen muzikale begeleiding en probeerde zo onheilspellend mogelijk te klinken bij de verschijning van Max Schreck als Graaf Orlock, een van de meest angstaanjagende figuren uit de filmgeschiedenis. Met zijn kale kop en holle ogen komt hij nu opnieuw in zombie-achtige trance naar je toe geslopen. De spinnige vingers gespreid en de rattige tanden ontbloot — als de 86-jarige meestervampier die hij is. Het orgel is nu wel vervangen door de originele, nogal drukke score.
Nooit geweten dat deze heerlijke, verschrikkelijke creatuur — de eerste filmische bewerking van Bram Stokers Dracula — eigenlijk een voortbrengsel was van de oorlog. In de begeleidende documentaire the language of shadows: friedrich wilhelm murnau and his films (2007) maakt de Spaanse regisseur Luciano Berriatúa de verbintenis aannemelijk. Berriatúa, die tevens de grootscheepse restauratie van nosferatu leidde (in 2005 en 2006), gaat in zijn 50 minuten durende documentaire terug naar de Eerste Wereldoorlog. Murnau diende als piloot, maar door de dood van een goede vriend kwam hij in 1917 depressief terug van het front. Horrorfilms werden daarna zijn specialiteit.

Schaduw
Een van zijn eerste, helaas verloren gegane films heette satanas en bestond uit drie delen waarin Conrad Veidt drie incarnaties van satan speelde. Met de eveneens verloren gegane januskopf boog Murnau zich over een bewerking van Dr. Jekyll and Mr. Hyde, en daarmee de gespleten persoonlijkheid. In die film was de latere Dracula-vertolker Bela Lugosi al te zien als butler. De horror van de oorlog sluipt dan ongemerkt ook in nosferatu waarin de schaduw van de vampier een voorname rol krijgt — zie hoe de schaduw van zijn hand het hart van zijn slachtoffer omsluit. Dit moet wel een topper van het Duitse expressionisme zijn.
Naast de invloed van de oorlog, speelt de schilderkunst een voorname rol in het werk van Murnau die zich vooral liet inspireren door Kaspar David Friedrich en zijn duistere, mystieke natuurbeelden. Unheimischer wordt Murnau's speciale aandacht voor het occultisme, een soort esoterische wijsbegeerte die gericht is op de werking en beïnvloeding van transcendente krachten. Dus zeg maar alles wat bovennatuurlijk is. De Duitse expert die in de documentaire vrij uitgebreid aan het woord komt over dit occultisme, zittend op een 'occulte' stoel, is nog net geen hedendaagse Graaf Orlock, maar het scheelt niet veel.

Vernietigd
En dan mogen we geloof ik van geluk spreken dat nosferatu überhaupt bestaat. Bram Stokers weduwe klaagde de filmmakers in de jaren twintig aan wegens schending van het copyright. Ze werd in het gelijk gesteld door de rechter die opdracht gaf nosferatu te vernietigen wegens inbreuk op de rechten van Stokers boek. Gelukkig werd niet alles vernietigd, en werden er enkele kopieën gered. De filmmakers hadden vóór de uitspraak al heel slim enkele kopieën veilig gesteld in het buitenland. Zo was een kopie terecht gekomen in de cinematheek in Parijs, en die nitraatfilm is nu gebruikt als belangrijkste bron voor de restauratie. Die ziet er — zoals gezegd — piekfijn uit, en of dat een voordeel is, is een kwestie van smaak. Voor een beetje verwering valt ook wat te zeggen.

Belinda van de Graaf

NOSFERATU — EINE SYMPHONIE DES GRAUENS (W.F. Murnau, 1922, Duitsland). Te koop op dubbel-dvd (Living Colour Entertainment).


A MAN ESCAPED
Een raadselachtige kwaliteit

Het is makkelijk om halleluja te roepen bij het werk van Robert Bresson (1901-1999), maar waarom maken zijn films zoveel indruk?

Als grote filmmakers meteen herkenbaar zijn aan hun stijl, dan is Robert Bresson een gigant. Nog een bewijs van zijn grootheid: het werk van de Fransman laat zich niet in woorden vangen. Ook dat heeft hij gemeen met andere grootheden in de filmwereld. Bij het werk van briljante filmmakers schieten woorden altijd tekort, omdat ze een raadselachtige kwaliteit bezitten, die zich onttrekt aan taal. Wie artikelen over Bresson en zijn werk naast zijn films legt, ziet en voelt een kloof. Hoe hardnekkiger schrijvers die proberen te overbruggen, hoe tastbaarder de frustatie dat het niet lukt. Dit stukje is geen uitzondering. U bent gewaarschuwd. Verder dan omtrekkende bewegingen komen wij ook niet. Misschien moeten we beginnen met de vaststelling dat Bresson opgeleid was tot schilder. We weten niet of hij een talentvol schilder was, maar zijn films verraden een perfect gevoel voor compositie. Bressons beelden zijn nooit rommelig, maar altijd strak. Ieder beeld kan zo als foto in een kalender. "Schilderen leerde me niet om mooie maar noodzakelijke beelden te maken", merkte Bresson zelf op over zijn schildersachtergrond. "Noodzakelijke beelden" waren voor hem beelden die zijn levensovertuiging schraagden. Bresson was een aanhanger van het Jansenisme, de variant op het katholicisme die gebaseerd is op het geloof in de predestinatie. In deze geloofsleer heeft de mens geen vrije wil, maar bewandelt hij het pad dat God voor hem heeft uitgestippeld. Omdat Gods wegen ondoorgrondelijk zijn, is het leven een mysterie. De een wordt als Bresson 99 jaar, de ander overlijdt bij zijn geboorte. Het is geen kwestie van toeval, maar van Gods wil. Bressons geloof in de predestinatie verklaart zijn hekel aan psychologie. Hij vond dat pretentieuze onzin, omdat het menselijk bestaan een mysterie is dat alleen God kent.

Monnikachtig
Bressons sombere, zwarte kousenkerk-opvattingen werden versterkt door zijn oorlogservaringen. Als krijgsgevangene zat hij in de Tweede Wereldoorlog zestien maanden opgesloten. De periode oefende grote invloed op hem uit en leidde in 1956 tot un condamné à mort s'est échappé ou le vent souffle où il veut (Een ter dood veroordeelde is ontsnapt of de wind waait waar hij wil). De zwart-wit film, internationaal bekend onder de titel a man escaped, is gebaseerd op het boek van de Franse verzetstrijder André Devigny over zijn miraculeuze ontsnapping uit de Gestapo-gevangenis Montluc in de buurt van Lyon. De film begint met het met een auto naar de gevangenis brengen van de verzetsstrijder Fontaine. Onderweg probeert hij te vluchten door snel het portier open te doen en weg te rennen. De manier waarop Bresson dit verfilmt, is illustratief voor zijn werkwijze: als Fontaine vlucht, blijft de camera gericht op de achterbank van de auto, zodat we in onwetendheid blijven over de schoten die we buiten horen — wie schiet naar wie? — maar als Fontaine de auto wordt ingegooid, weten we dat de ontsnapping is mislukt. De scène illustreert perfect Bressons omgang met beeld en geluid. De maker laat niet horen wat we al zien, maar behandelt het geluid als een aparte informatiebron. Het zet de kijker op scherp en dwingt hem om zelf de gebeurtenissen te construeren. Nadat Fontaine in Montluc in een kleine cel is gegooid, begint hij een ontsnappingspoging voor te bereiden. Bresson toont in uitgebeende beelden zijn ongelofelijke inventiviteit en doorzettingsvermogen. We zien een bijna monnikachtige devotie. Waarom Fontaines poging lukt, maar die van een medegevangene eindigt in executie? Alleen God weet het antwoord. Misschien weet Hij ook waarom de film nog steeds zo'n diepe indruk maakt. De als extra bijgevoegde nogal schoolse documentaire de weg naar bresson uit 1984 komt er niet uit. De makers Leo de Boer en Jurrien Rood komen niet verder dan omtrekkende bewegingen. Zoals iedereen die zich op Bresson stort. Vergeet dit stukje en schaf Bressons complete oeuvre Bresson aan. Het meesterwerk a man escaped is een goed begin.

Jos van der Burg

A MAN ESCAPED (Robert Bresson, 1956, Frankrijk). Te koop op dvd (Artificial Eye, import, regio 2)


THE KING OF KONG
Seth Gordon
Voormalig 'arcade-gamer' Steve Sanders, tegenwoordig advocaat, vergelijkt Walter Day (de 'officiële videogame scheidsrechter') met President Bush: "Videogames hebben een man nodig die zegt: dit zijn de regels, en als je het niet leuk vind, pech." Maar eigenlijk is zijn vriend Billy Mitchell, de koning van het Donkey Kong-apenrotsje, degene die op Bush lijkt. Hij is een verwend nest dat in twintig jaar geen tegenslag heeft gekend en daardoor arrogant is geworden. Hij dweept met misplaatst nationalisme, met zijn stropdassen met de 'stars and stripes' of het vrijheidsbeeld er op. En geholpen door zijn 'cronies' doet hij alles om eenmaal behaalde macht te behouden.
Alleen heeft die macht in dit geval geen internationale tentakels, maar is hij beperkt tot het wereldje van de klassieke 'arcade-games' (videospel). Mitchell's recordscore op de Donkey Kong-machine staat al sinds 1982, een jaar na de release van het spel. "Als alles in het leven mijn kant op rolt", lacht Mitchell, "dan moet er ergens een sukkel zijn die uitgemangeld wordt."
Die sukkel is Steve Wiebe, de Joop Zoetemelk van de Amerikaanse droom. Hij is slim, atletisch, muzikaal, heeft een leuk gezin, en is nergens echt in geslaagd. Zo'n type dat ontslagen wordt op de dag dat hij een nieuw huis koopt. En dan dus maar besluit om zijn universitaire hobby Donkey Kong weer op te pakken, om ergens controle over te hebben. En vervolgens een record dat al 25 jaar staat weet te breken. Maar Billy Mitchell zit diep ingegraven in Twin Galaxies, het door Walter Day opgezette orgaan dat officiële 'high scores' bijhoudt, en Wiebe moet hard vechten om zijn record geautoriseerd te krijgen.
Het meest wonderbaarlijke aan Seth Gordons hilarische film is wel dat het een documentaire is. Aan een fictieversie van het verhaal wordt inmiddels gewerkt, al is het de vraag welke acteurs zich er aan gaan wagen. Niet alleen de twee opponenten, maar ook de nerds en aanhangers daar omheen zijn eigenlijk te absurd en hilarisch om fictie te kunnen zijn.
Joost Broeren
Seth Gordon, 2007, Verenigde Staten. Te koop op dvd (Revolver Entertainment, import, regio 1)




ANGST
Georg Kargl
En zullen we nu even angst recht in zijn smoel aankijken? We schakelen over naar Oostenrijk, land van de Donau en de blauwe meren, van de groene velden en hoge bergen. En het land van de kelders, waarin dingen gebeuren die het daglicht niet kunnen verdragen. Maar lang voor viespeuk Josef Fritzl was er Werner Kniezek, berucht lustmoordenaar, die in 1980 drie mensen om zeep hielp terwijl hij op een driedaags verlof was. In 1983 maakte Georg Kargl samen met de Oscarwinnende cameraman Zbigniew Rybczynski de film angst, gebaseerd op Knieseks geval. Een film ver verdreven in het collectieve bewustzijn, maar nog steeds op internet te bestellen.
En wat een film! Oprotten, meneer Haneke met uw pedagogische aanpak, Fritzl keek geen televisie: er zijn nu eenmaal mensen in de wereld die gek zijn. En het angstaanjagende is dat het iedereen kan zijn. De naamloze moordenaar (een ongelofelijke Erwin Leder, vooral bekend van das boot) wordt net zoals in clean, shaven in het begin vrijgelaten uit de gevangenis. Maar daarna houdt elke vergelijking met die film van Lodge Kerrigan op. Geen twijfel. Geen ontsnappen mogelijk, kijker, hij gaat meteen aan de slag, eet een worstje bij een tankstation, fantaseert wat, probeert in een taxi iemand te wurgen en vind uiteindelijk een afgelegen huis waar hij de hele familie uitmoord. Cameraman Rybczynski bond de camera op het lichaam van Ledder en met behulp van spiegels zien we, afgewisseld met hoge perspectieven, de verwarde kop van Kniesek.
En dan is er nog de voice-over. Normaal een stijlmiddel van zwakte, "don't tell it, show it!", maar hier werkt het zeer sterk: samen met de cameravoering zie en hoor je wat er zich in de kop van Kniesek afspeelt en vooral ook de discrepantie daartussen. Op de geluidsband klinkt het alsof hij op de sofa ligt en rationele verklaringen geeft, wat zijn achtergrond is, zijn plan, maar die moorden, och, die zijn zo'n chaotische bende, zo'n zooitje. Ik wilde alleen maar de angst in de ogen van mijn slachtoffers zijn, daar deed ik het allemaal voor, uit angst voor de wereld, uit angst voor mijzelf. Kargl film slaagt als geen ander om die angst in de ogen van de toeschouwer te projecteren. Kopen! Als u durft.
Mike Naafs
Georg Kargl, 1983, Oostenrijk. Te koop op dvd (epiX Media, import, regio 2)


KAIDAN
Hideo Nakata
J-horror, oftewel moderne Japanse horrorverhalen, heeft zijn wortels in antieke tijden, in de Edo- en Meiji-perioden toen spookverhalen, 'kaidan', populair werden. De invloed van deze stijl van verhalen vertellen is ook in de moderne Japanse cinema voelbaar, met klassiekers als kwaidan (Masaki Kobayashi, 1964) van en het bevreemdende, angstwekkende jigoku (Nobuo Nakagawa, 1960). Regisseur Hideo Nakata, bekend van de ringu-horrorfilms en dark water, wekt ook de kaidan tot leven, maar dan overgoten met een verrukkelijke pulpsaus. Dat is ook te zien in zijn kaidan (2007), waarin de belangrijkste ingrediënten zijn: moorddadige sprookvrouwen à la Edgar Allan Poe en gelikte slasherconventies die niet zouden misstaan in het werk van Carpenter, Romero of Argento. Dat is winst. Keerzijde: het verhaal is zo voorspelbaar dat er behalve het geswish van de zeis (klassieke tijden, dus geen slagersmes) weinig echt verrassends te beleven valt.
Het draait allemaal om een eeuwenoude vloek die het leven van de viriele Shinkichi verziekt, zeker als hij verliefd wordt op een oudere vrouw, de beeldschone Oshiga. Jaloezie, eenzaamheid en lichamelijke en geestelijke verlangen worden de relatie funest. Als Oshiga ziek wordt, blijkt dat de oude vloek haar vanbinnen uit opvreet. Shinkichi is aanvankelijk een onschuldige omstander, maar juist zijn morele beslissingen blijken cruciaal. Er volgt een reis die Shinkichi naar het platteland leidt waar hij de confrontatie met de oude vloek aangaat. Hideo Nakata brengt het allemaal spannend in beeld, met zijn kenmerkende voorliefde voor scènes waarin normale kijkperspectieven als boven en onder worden omgedraaid om de kijker op het verkeerde been te zetten. Dat is effectief. In het bovennatuurlijke, in het abjecte beeld, zit 'm de horror. Nergens is dat mooier te zien dan in een scène waarin een vrouw het hoofd van een man kust — een hoofd dat niet aan een lichaam vastzit. kaidan komt uit in een enkel-dvd van A-Film: een teleurstelling. Saaie vorm, geen extra's. En een schandalig, eindeloos intro over een of andere anti-piraterijcampagne, die je niet kunt wegzappen. Om van gek te worden. Dat moet afgelopen zijn. Gewoon: menu, play!
Gawie Keyser
Hideo Nakata, 2007, Japan. Te koop op dvd (Asiamania/A-Film)




THE MAGIC FLUTE
Kenneth Branagh
De filmversie die Ingmar Bergman in 1975 maakte van Mozarts opera 'Die Zauberflöte' moest zo dicht mogelijk bij de eerste uitvoering blijven die in 1791 in Wenen werd opgevoerd. Dertig jaar later was het kennelijk tijd voor een nieuwe versie en besloot Kenneth Branagh (henry v, much ado about nothing) dat het allemaal anders moest. En minder Egyptisch. En dus verplaatste hij Mozarts vrijmetselaarssprookje vanuit de woestijn naar de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog waar de soldaat Tamino door de Koningin van de Nacht wordt opgedragen haar ontvoerde dochter Pamina te redden uit de klauwen van de boze Sarastro. Zijn beloning: Pamina's eeuwige liefde. Het grote verschil tussen de twee filmversies — naast het libretto dat voor Branaghs versie werd geschreven door Stephen Fry — is dat Bergman de kunst en de kunstmatigheid van het theater vierde door het publiek en de mechaniek van dat theater te laten zien. Branagh stapt juist met veel aplomb over de grenzen van het theater heen, en gebruikt waar hij maar kan computergraphics als decors. En, hoewel niet helemaal 'my cup of tea', waarom ook niet. Mozarts verhaal is overduidelijk een sprookje dus er is iets voor te zeggen dat met passende bravoure te brengen. Bergman maakte de protestantse versie, Branagh de katholieke. Ondanks de overdaad komt het verhaal visueel langzaam op gang: de eerste scènes in de loopgraven duren te lang. Maar zodra Tamino in Sarastro's kasteel is aangekomen en de verhoudingen allemaal anders blijken dan oorspronkelijk gedacht, wordt de film ook visueel interessanter. De bonte bloemenvelden en fladderende vlindertjes zijn bij Branagh geen postmoderne camp maar een romantische ode aan Mozarts opera waarin leven en liefde gevierd worden. Opera op een klein scherm mist het grootse pathos van een live uitvoering maar voor wie zelden een opera bezoekt is dit een fijne kennismaking. Geen extra's, behalve dan de audio van de complete opera op 2 extra cd's.
Ronald Rovers
Kenneth Branagh, 2006, Engeland/Frankrijk. Te koop op dvd (Dutch FilmWorks)


Top 10 import-dvd's

TROPICAL MALADY/SYNDROMES AND A CENTURY
Van de moeilijkste naam uit de wereldcinema, de Thaise kunstlieveling Apichatpong Weerasethakul, publiceert Second Run tropical malady en BFI syndromes and a century (beide regio 2), inclusief kortfilm worldly desires.

JUDEX/NUITS ROUGES
George Franju is eigenlijk alleen bekend van zijn horrorklassieker les yeux sans visage (Frankrijk, 1960) waarin plastische chirurgie gotisch en, uh, plastisch in beeld wordt gebracht. Masters of Cinema brengen met deze dubbelaar (regio 2) twee lichtvoetiger films uit over gemaskerde helden. judex is een ode aan de gelijknamige zwijgende serial van Louis Feuillade en in nuits rouges draagt dief Schaduwman een rood masker.

ECLIPSE 11: LARISA SHEPTIKO
De veels te jong overleden Sovjet-filmmaakster Larisa Sheptiko aan de vergetelijkheid ontrukt. Haar debuut wings (1966) volgt het ontluisterend gewone leven van een voormalige oorlogsheldin; Gouden Beer-winnaar the ascent (1976) volgt twee verdwaalde soldaten door het besneeuwde oorlogslandschap (Criterion, regio 1).

J'ACCUSE
De grote Franse filmpionier Abel Gance filmde dit melodramatische oorlogsepos deels live in de loopgraven van WOI, waar hij zelf eerder gewond was geraakt. Gerestaureerd door het Parijse Lobster Films en gedistribueerd door filmhistorische fijnproevers Flicker Alley (regio 1).

RECOUNT
Alhoewel Gore de meeste stemmen kreeg werd Bush in 2000 president. Een recount van al die dubieuze stembiljetten kwam er namelijk nooit. Deze HBO tv-film (Warner, regio 1), waarin Kevin Spacey een prestigieuze cast aanvoert, werd door de Amerikaanse pers zowel als slim als slapstick en te zwart-wit beoordeeld — passend gepolariseerd dus.

FUKASAKU TRILOGY
Tartan Video (regio 2) bundelt drie films uit de late jaren zestig van de Japanse meester die de onderkant van de naoorlogs Japan met vaart, flair en vette soundtracks op het doek kwakte. Bevat blackmail is my life, black rose mansion en if you were young.

LA VIE DE JÉSUS
Bruno Dumont's overrompelende debuut is een naturalistische noodlotfilm over dood en liefde en racisme op het platteland. En natuurlijk de beste brommerfilm ooit gemaakt. Masters of Cinema, regio 2.

PHASE IV
Als maker van hallucinante titelsequenties werd Saul Bass wereldberoemd, als regisseur bleef het bij één film. Helaas, want phase iv, nu voor de allereerste keer op dvd (door Legend Film, regio 1), is een hypnotiserend spannende, psychedelische en volstrekt unieke sciencefictionfilm. Twee wetenschappers ontdekken een verhoogde staat van activiteit in een mierenkolonie, en gaan met de ijverige diertjes — vaak extreem close en dus doodeng gefilmd — een strijd aan van epische proporties.

MADAME O
Beruchte schandaalfilm van Japanner Seiichi Fukuda uit 1967 over de even geile als bloedige wraaktocht van een nymfomane, inderdaad, vrouwelijke vrouwenarts. Superstrakke transfer, door distributeur Synapse Films getrokken van enige originele print (regio 1).

HELL'S GROUND
Vijf vrienden in een hippiebusje verdwalen hopeloos en belanden in texas chainsaw-hel. Maar dan wel op zijn Pakistaans! Dat betekent dat de killer een burka draagt en er een subplot met zombies is (Mondo Macabro, regio 1).

Rik Herder

Deze lijst is samengesteld door Boudisque. Voor meer informatie ga naar boudisque.nl.



top
Artikelen
Het behouden huys Alles moet weg
Cary Grant en de verkiezing van de beste acteur Het leven hoort te bruisen als champagne

Interviews
Olivier Assayas De camera als penseel
Sergei Bodrov over MONGOL De vervalsing van een geschiedenis
György Pálfi Hoeveel van ons dier is
Kimberly Peirce Bloed, zweet en testosteron
Eran Riklis over LEMON TREE Het verhaal achter de krantenkoppen

Rubrieken
Action!
Boeken Pirandello
Duidelijk Weggezapt
Filmbladen Film Comment
De geruchtenmachine
Mening
Mijn Mening
De Pers Over
Scherpstellen: Eindexamenfilms De kunst van het kijken
Thuiskijken
Uitgelicht
Verwacht
World Wide Angle


Recensies
BREATH Opleven tussen strandbehang
COMANDANTE Fidel Castro van dichtbij
DIALOGUE AVEC MON JARDINIER Sofa's in het gras
FIREFLIES IN THE GARDEN Julia Roberts met grijstinten
JULIA Poëzie ondanks zichzelf
LEMON TREE Gevangen in een oase
MATAHARIS Detectives op kruispunt
MONGOL — THE UNTOLD STORY OF GENGHIS KHAN
LA NOCHE DE LOS GIRASOLES Het spinnenweb uit elkaar
SAVAGE GRACE Lust, waanzin en kilheid
STOP-LOSS Viet-Irak