I Am Not Your Negro
In the Crosswind
Little Men
Austerlitz
Auf einmal
Ken Loach Ken Loach

Terug naar de wortels

Een film over de Ierse onafhankelijkheidstrijd in 1921-1922 moet wel voor opschudding zorgen in Groot-Brittannië. De IRA-leden Teddy en Damien in de Gouden Palm-winnaar The wind that shakes the barley zijn het schoolvoorbeeld van de klassieke verzetsheld. Een gesprek met regisseur Ken Loach en scenarist Paul Laverty.

Waarom heeft u juist nu een film over dit onderwerp willen maken? Ken Loach: Het is een geschiedenis die zich telkens weer herhaalt. Er is altijd wel ergens op deze wereld een bezettingsleger actief. En er zijn altijd mensen die onderdrukt worden, die zich tegen zo'n leger verzetten. Helaas hoef ik niemand te vertellen waar het Britse leger op dit moment, volkomen onrechtmatig, uithangt.

U wijst de Britse politiek in Irak af? In onze ogen is die oorlog illegaal. Het is een schending van de conventie van Genève en het handvest van de VN. De oorlog is gebaseerd op leugens en is volstrekt onverdedigbaar. En het is uitgelopen op de meest walgelijke destructie van Irak.

Heeft u met opzet het verleden gebruikt om commentaar te leveren op het heden? Dat niet alleen. We moeten het verleden redden. De strijd van de mens tegen de macht, is ook de strijd van het herinneren tegen het vergeten. En dit verhaal in het bijzonder is er één waar we in Engeland niet graag over praten. We horen veel over Noord-Ierland. Maar slechts een enkeling kent de context. Er wordt vaak gesuggereerd dat de Ieren nu eenmaal niet kunnen stoppen met vechten, dat het in hun genen zit. Maar de wortels van het conflict liggen eeuwen terug. Ierland was onze eerste kolonie. Het moment waarop het zijn onafhankelijkheid kreeg, ook al was het slechts gedeeltelijk en onvolledig, waren de jaren 1921-1922. De onafhankelijkheidstrijd begon met het democratische besluit van de Ieren in 1918, toen zij zich bij de verkiezingen uitspraken voor volledige zelfstandigheid. Het Britse antwoord op die verkiezingen was het sturen van troepen, met alle gruwelijke gevolgen van dien. Deze geschiedenis legt de hypocrisie bloot van wereldrijken, in dit geval het Britse Rijk, die altijd claimen beschaving en tolerantie uit te dragen, maar uiteindelijk slechts geweld en onderdrukking exporteren.

Denkt u niet dat de twee hoofdpersonen, de twee broers, tegenwoordig als terrorist zouden worden gezien? Paul Laverty: De mensen die het opnemen tegen the Britse Rijk zijn altijd gebrandmerkt als terroristen. We hebben het verhaal bewust na 1918 gesitueerd. Dus na de verkiezingen, waarin Sinn Fein met 72 van de 105 zetels een democratisch mandaat voor volledige onafhankelijkheid kreeg. Het parlement dat zij installeerden werd door de Britten onwettig verklaard. De Ieren die daar over klaagden werden in de gevangenis gegooid. Toen ze daar over schreven werden de kranten verboden. Wat doe je in zo'n situatie, als alle vreedzame middelen je ontnomen zijn?

In het begin nemen beide broers het op tegen de Britten. Later komen ze tegenover elkaar te staan als Teddy een overeenkomst met de Britten wil sluiten, inclusief de opsplitsing van het eiland. Damien wil vasthouden aan hun oorspronkelijk ideaal van een ongedeeld, vrij en rechtvaardig Ierland. Naar welke van de twee broers gaat uw voorkeur uit? Ken Loach: Ik heb geen voorkeur. Ik ben geïnteresseerd in de strijd tussen die twee. Teddy is meer de man van actie. Damien is de denker, de academicus. Het gaat mij om die strijd, niet alleen voor onafhankelijkheid, maar ook de strijd voor het soort samenleving waarin de Ieren wilden leven, hoe die strijd zich ontwikkelde, hoe die strijd werd verstoord en geperverteerd door de koloniale macht die vast wilde houden aan haar belangen. Het is ingewikkeld, en eenvoudig op hetzelfde moment. We zien het telkens weer gebeuren, telkens weer opnieuw.

Is Damien de idealist, de fanaticus, of in modernere termen, de fundamentalist? Ik vind hem geen fanaticus of fundamentalist. Ik denk dat hij een goed begrip van geschiedenis heeft. De tijden waarin een revolutie mogelijk is, zijn zeldzaam. Dat begreep hij. Hij wist dat dit het moment was waarop de dingen konden veranderen, en dat hij dit moment niet voorbij moest laten gaan.

Maar is idealisme niet vaak de oorzaak van geweld? Als je bepaalde ideeën hebt, ideeën over onafhankelijkheid, en als die gefrustreerd worden, dan kan dat tot geweld leiden. Maar het is niet het idealisme dat tot geweld leidt, maar de onderdrukking daarvan. Dat is het probleem, de mens zal altijd ideeën blijven onderdrukken.

In de Britse pers is er al voor gewaarschuwd dat de IRA niet moet worden opgehemeld. (cynisch) God verhoede het. Het is belachelijk. Alle Britse gruweldaden zijn terug te vinden in de archieven. Stel je voor; ze snijden een man zijn keel door, ze binden hem vast aan een auto, ze slepen hem een mijl mee en maken hem dan af. Ze hebben de schedels ingeslagen van mensen. Een vrouw met een kind in de armen wordt in de deuropening neergeschoten. We hadden een film van 24 uur kunnen maken. Hoeveel geweld moet je laten zien, voordat iemand eindelijk toegeeft: 'Ja, dat hebben wij, de Engelsen gedaan.'

Wat is uw mening over de latere IRA? De IRA van de jaren '60 en '70 is een product van een verwerpelijk akkoord dat de Britten hebben opgelegd met de loop van het geweer. Als de Britten de opdeling niet hadden doorgedrukt, was er nooit een 'provisional IRA' geweest (de organisatie die wij in Nederland als dé IRA kennen, JS). De verantwoordelijkheid daarvoor, en voor al het geweld, ligt bij de Britse overheid. De vol-le-di-ge verantwoordelijkheid. We mogen geen enkele tolerantie hebben voor vragen die suggereren dat het verzet tegen Brits geweld niet acceptabel zou zijn.

Is het Britse publiek wel klaar voor dit onderwerp? Ken Loach: Het publiek wel. Maar de Britse pers, dat is een ander verhaal. Het wordt een probleem om langs de critici het publiek te bereiken.
Paul Laverty: In één van de belangrijkste Engelse kranten is al de vraag gesteld: Waren the Black and Tans echt zo gewelddadig? Er zijn honderden mensen gedood en gemarteld. Maar men wil de Engelse gruweldaden graag afschilderen als een uitzondering, als het werk van een paar rotte appels. Maar de troepen zijn uitgezonden 'on a mission to terrorize'. In opdracht van de Britse overheid is er systematisch terreur gebruikt. Dat is terug te vinden in de documenten. Het is onbegrijpelijk dat er nog steeds zo gereageerd wordt in de pers. Het kost twee minuten om de feiten te checken.

Jeroen Stout



top
Artikelen
Eindexamenfilms 2006 Tragikomedies
Het ideale Filmmuseum Utopia 2009
Taboe op schoonheid Wegdromen en ontwaken

Interviews
Fien Troch Samen en toch eenzaam
Ken Loach Terug naar de wortels
Take 5: Erwin van den Eshof over horror

Rubrieken
Action!
Het geheim van Hollywood: De straatbarbecue
Spotlicht: Maggie Gyllenhaal
Amsterdam Box Office Periode 25 mei t/m 28 juni 2006
Boeken Schaakfilms
Cinedix
Evenementen
Festivals
De geruchtenmachine
Mening
Mijn Mening
De Pers Over
Thuiskijken
Verwacht


Recensies
EEN ANDER ZIJN GELUK Ontwricht dorp
FRAGILE Kunstgrepen in spookachtig kinderziekenhuis
HARD CANDY Engel der Wrake voor alle pedoseksuelen
HELLBENT Hakken met homo's
JAAP HILLENIUS, POGING OM DICHTERBIJ TE KOMEN Melancholieke romanticus
THE LAKE HOUSE De donkere schaduwen van het verleden
METAL: A HEADBANGER'S JOURNEY Ik schud mijn hoofd, dus ik besta
MONGOLIAN PING PONG Tafeltennisbal stuitert uit de hemel
MORIR EN SAN HILARIO Excentriek dorpje lacht om de dood
ROMANZO CRIMINALE Italië van z'n meest cynische kant
SABAH Bloemstuk met multiculturele Margriet-taferelen
TAPAS Drie gerechten met bekende ingrediënten
TARA ROAD Mijn vrouw, jouw vrouw
VOLVER Verloren in La Mancha
THE WIND THAT SHAKES THE BARLEY De paradox van geweld