Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Mathieu Amalric en de cast van TOURNÉE Mathieu Amalric over TOURNÉE

De Amerikaanse nacht

Toen een van Frankrijks favoriete acteurs, voormalig James Bond-schurk Mathieu Amalric (1965), ontdekte hoe het trucje werkte, stopte hij anderhalf jaar met acteren en regisseerde tournée, over een troep Burlesque-danseressen op tournee door Frankrijk.

... Het interview wordt onderbroken. Mathieu Amalric moet de TGV op Brussel Centraal halen anders is hij vanavond te laat in Parijs voor de première van tournée, vertelt zijn begeleider als ze de kamer binnenkomt. We kunnen achter in de auto verder gaan. Doen we. Samen met een collega springen we beneden in een gereedstaande Volvo. Wij bij de deuren, Amalric tussen ons in gevouwen met zijn motorhelm en een plastic tas op schoot, knieën omhoog — 'Ah putain!' — anders past het allemaal niet. Het typeert de atmosfeer van drukte die de Fransman om zich heen creëert. Hij is met duizend dingen tegelijk bezig. Het opnameapparaat steekt zowat in de baard die hij speciaal tussen elke film laat groeien, om na het scheren dan weer een metamorfose te kunnen ondergaan. De chauffeur geeft gas.

Amalric had al eerder geregisseerd maar had daar niet de erkenning voor gekregen die hij tijdens het afgelopen Festival de Cannes voor tournée kreeg met de toekenning van de prijs voor Beste Regisseur en de Fipresci-prijs van de internationale filmpers. Toch maakte een van Frankrijks favoriete zonen met tournée een ontnuchterend portret van het geliefde moederland. Een roadmovie bovendien, dat oer-Amerikaanse genre, een land dat Amalric leerde kennen toen hij door zijn vaders Le Monde-correspondentschap in Washington belandde. Wat betekende die invasie van Amerikaanse new-Burlesque danseressen op tournee langs de Franse kust?
"Aanvankelijk had ik een volledig Frans verhaal in gedachten omdat het nou eenmaal gebaseerd is op de memories van de Franse schrijfster Sidonie-Gabrielle Colette, over haar ervaringen in de vroeg twintigste-eeuwse music-halls. Maar er ontbrak iets. Toen kwam ik new-burlesque tegen en was meteen verkocht. Frankrijk gezien door de ogen van vreemdelingen. Maar ze zien het land niet echt, ze dromen er alleen maar over. En dat gecombineerd met het verhaal van een Franse producent die terugkeert na het land jaren eerder gedwongen te hebben verlaten.
"Tijdens het schrijven hielp die opzet ons elke keer weer. We konden er onze liefde voor Amerikaanse films in kwijt maar ook behouden wat Frans of Europees is aan onze manier van filmmaken. Ook al weten we niet precies wat dat is. De eerste felicitaties die ik kreeg voor de film waren 'Fantastisch, het ziet er niet uit als een Franse film'. Omdat Franse films zogenaamd saai en intellectueel moeten zijn. Maar ik wilde helemaal geen on-Franse film maken. tournée is een verhaal over twee landen die over elkaar fantaseren. Als mijn personage Joachim door die microfoon tegen de meiden op het podium praat, dan denkt hij aan Cassavetes' the killing of a chinese bookie waarin zo'n zelfde scène zit. Het verwijst naar zijn droom over Amerika. Hij imiteert die film en probeert zo iets van zijn droom te beleven. De meiden dromen ook, over Parijs, over Moulin Rouge. Joachim en de meiden ruilen eigenlijk hun fantasieën."

Botte man
Oorspronkelijk was het niet de bedoeling dat Amalric de hoofdrol van producent Joachim Zand op zich zou nemen. Die was voor zijn 'cinema papa', producent Paulo Branco. "Anderhalve maand voor de opnamen zaten we in een theater in Parijs dat gehuurd was voor de repetities. We praatten over welke nummers we zouden gebruiken, want het zijn echte Burlesque danseressen en ze hadden verschillende shows waaruit we konden kiezen. We hadden het over acteren, over technische details, filmen op 1:1,85 of CinemaScope, dat soort dingen. Ik heb ze twee dagen lang verteld wat het verhaal van de film moest zijn. Op een ochtend was Branco te laat en ik sprong voor hem in. Toen belde mijn cameraman me 's avonds op en zei dat het met Branco niet ging lukken, zijn acteren verneukte de film. Maar ik wilde niet toegeven want ik heb altijd gedacht dat een regisseur de acteur maakt. En bovendien hield ik van Paolo. Mijn cameraman zei: 'kijk, hier sta jij in het shot. Dat ziet er goed uit.' En toen gaf ik toe. En ik zag dat ik veel plezier kon hebben met het spelen van een man die zich ongemakkelijk voelde tussen al die vrouwen, die zijn mannelijkheid gaat overdrijven omdat hij fragiel is. Die expres als een botte zak tegen die vrouwen gaat praten, omdat mannen zich uit onmacht nou eenmaal zo gedragen." Amalric maakt het geluid van een grommende hond. "Begrijp je?" De auto arriveert bij Brussel Centraal. We wurmen ons eruit, babbelen buiten nog wat en nemen afscheid als Amalric richting perron moet.

Pose
Een uur eerder, terug op de kamer waar we het interview begonnen. tournée is een film over gebroken beloften. Joachim Zand verwaarloosde zijn kinderen en moest Parijs ontvluchten omdat er tussen hem en omgeving iets mis ging, iets dat in de film nauwelijks wordt uitgelegd. Zand verbrak de belofte aan z'n kinderen en verbrak zijn professionele belofte aan zichzelf. En nu krijgen de Burlesque meiden op hun beurt van Zand een belofte voorgetoverd. Dat ze in Parijs zullen optreden.
Verlegen noemt hij zichzelf. Maar het is niet te zeggen wat bij Amalric pose is en wat niet. Hij zal best verlegen zijn, sensitief ook. Amalric houdt ervan drukte om zich heen te creëren maar houdt tegelijk alles in de hand. Schijnbaar schieten tien dingen tegelijk door z'n hoofd terwijl hij antwoordt, getuige de flarden van zinnen die langskomen. Toch komt hij altijd weer terug op de vraag. Het gevoel van samenhang in de chaos is trouwens ook de grote kracht van tournée, een film die vooral over een toon gaat en waarin plot een ondergeschikt rol speelt.
Laat de film ook Amalrics fascinatie zien voor wat je show versus realiteit zou kunnen noemen? "Niet speciaal. Toen ik achttien was en met allerlei acteurs in een flat woonde, wilde ik regisseur worden. Ik wilde doen wat mijn favoriete regisseurs deden. Films maken. Ik was erg verlegen en ik had geen seksuele ervaring. En daar paste regisseren helemaal bij omdat je dan alleen maar naar dingen hoeft te kijken, je hoeft niet het podium op. Ik was gefascineerd door mijn huisgenoten die wel dat podium op durfden en tegelijk was ik bang voor ze. Plaatsvervangend bang. Daarna leefde ik samen met actrices en was ik opnieuw bang wanneer ze het podium op gingen. Na het optreden zag ik ze in de coffeeshop, en het verschil met hun podiumrol, dat was mijn fascinatie. Maar ik geloof niet dat je dat show versus realiteit kunt noemen. Wat me fascineerde was meer dat een persoon zo kon veranderen. Ik heb me altijd aangetrokken gevoeld tot extraverte mensen. Mensen die op feestjes een hele tafel met hun verhalen aan het lachen konden maken. Maar tegelijk heb ik die extraversie altijd verdacht gevonden. Omdat er natuurlijk altijd een wanhoop achter schuilt. Daar voel ik me toe aangetrokken. Dus het is niet gek dat de film ook een fascinatie heeft met mensen die de nacht in gaan en goden worden, of godinnen, en dan 's ochtends... nou ja, zelfmoord willen plegen vanwege de kater."

Vampier
In Colette's memoires herkende Amalric dat gevoel. Het gevoel te moeten vertrekken, altijd op weg te willen zijn, steden bezoekend die je niet kunt zien omdat er geen tijd voor is, hotels die allemaal op elkaar lijken. Beroemd het ene moment, verstoten het volgende. "En la fatigue. Dat waren mijn obsessies voordat ik ging schrijven aan de film. Vervolgens heb je dan iets nodig dat je tot een verhaal kunt maken. En dat waren de geschiedenissen van Humbert Balsan, de beroemde Franse producent die in 2005 zelfmoord pleegde, en Paulo Branco. Die heb ik bewerkt tot een verhaal over een man die ooit machtig was maar die ten val kwam, voor zichzelf koos en elders op jacht ging naar het succes. Die zich als een vampier voedt met de energie en de humor van die vrouwen, die dacht dat iedereen hem vergeven zou en van hem zou houden en toegeven dat hij altijd al gelijk had gehad, dat hij de levende was doordat hij Frankrijk op tijd had verlaten, en dat zij, de achterblijvers, de doden waren."

Vreemd vak
Is de film ook een hommage aan de figuur van de producent? "Je maakt geen film om een hommage te maken want dat is saai. Maar ik wilde wel iets over de producent zeggen ja. Want het is een vreemd vak. Je geeft je helemaal voor een project dat niet eens van jou is. Dat heb ik nooit begrepen. Voordat ik ging acteren heb ik jarenlang allerlei baantjes in de filmwereld gehad. Assistent-editor, assistent-regisseur, catering. Sinds mijn zeventiende heb ik voor Branco gewerkt. Ik heb me altijd verbaasd over de risico's die hij nam. Naar het casino gaan omdat er niet genoeg geld is om een film af te kunnen maken. Serieus. Daarom heb ik dus een snor in de film. Omdat Paolo een snor heeft. Dus ja, het gaat over dat gevoel van intens betrokken zijn en los kunnen laten als producent.
"Al moet ik zeggen dat voor mij nu, persoonlijk, de rol van producent en regisseur niet meer te scheiden is. Moesten we een tournee suggereren in de film of een echte tournee organiseren? Omdat je de echte, rauwe energie wilt. Moesten we tien procent van het budget in de muziekrechten stoppen? Snap je, productie en regie lopen dwars door elkaar. We hebben trouwens voor echte shows gekozen dus het publiek is echt. Aan bezoekers geen tekort bij gratis burlesque shows. Kostte ons zero euro. We hadden ook echt geen geld om achthonderd figuranten in een zaal te stoppen."

Eigen weg
Nee, het was niet dat het Amalric de acteur aan iets ontbrak dat hij als regisseur wel hoopte te vinden. Het was juist andersom.
"Al sinds mijn zeventiende wilde ik films maken. Nooit had ik er aan gedacht dat ik zou acteren. Maar op mijn dertigste werd ik door Arnaud Desplechin uitgevonden als acteur. Hij zag iets in me waarvan ik me to dan toe niet bewust was. Toen begon de lijdensweg. Ik probeerde van alles om mijn eigen weg te vinden. Kon ook niet anders want ik had nooit geleerd hoe je moest acteren. De enige manier voor mij om te acteren is om er helemaal in op te gaan. Tot het moment dat ik het trucje door kreeg. Toen werd het saai en ben ik ermee opgehouden. Ik heb een pauze van anderhalf jaar genomen."

Archeoloog
Over Desplechin gesproken. Zijn films en uw film komen opvallend overeen in hun speelse, losse vorm en tegelijk ernstige toon. "Het is duidelijk dat het werken met al die regisseurs mij op bewuste en onbewuste manieren geconstrueerd moet hebben. Maar die speelsheid is ook iets van mijzelf. Ik hou daarvan. Maar om die chaos over te brengen op de kijker en toch een eenheid van toon te houden, moet je veel schrijven. Sinds 2002 hebben we zoveel scripts geschreven. Alles scripts die mogelijk waren. Dat de meiden uiteindelijk toch in Parijs zouden belanden. Wat niet gebeurt, want het wordt hen alleen maar beloofd. Dat... ik weet niet, alle mogelijke verhaallijnen hebben we uitgeschreven.
"Tijdens de opnamen ging ik heel vroeg naar bed. Ik ging niet zuipen met de rest. Ik was serieus. Bedenk wel dat we steeds allemaal in dezelfde hotels verbleven hè, weer die productie en regie die door elkaar lopen. En 's ochtends stond ik om vier uur, half vijf op en ging op de computer alle eerdere versies nalopen van de scène die we die dag zouden doen. Als een archeoloog las ik alles opnieuw en vroeg me af wat de essentie was van de scène, waar we zaten in de film, welke informatie we moesten overbrengen, welk gevoel. Al die kleine stomme details, Joachim die spullen steelt in hotels bijvoorbeeld. Dat was nog een restant van een versie waarin hij een goochelaar was en altijd spullen in z'n zakken had zitten. Waarin hij steeds dingen verloor omdat die zakken open waren. Hij kon niets bij zich houden... zoals het zand of het leven dat tussen je vingers wegglijdt."

Houtsnijden
Is die speelse, losse vorm van de film ergens ook een kritiek op de filmwereld met zijn overgereguleerde productieprocessen? Ja, zegt Amalric. "De manier waarop we de film geschoten hebben, verblijvend in de hotels waar we de opnames maakten, de Burlesque-crew die samenleefde met de filmcrew, dat zorgde voor een heel intieme atmosfeer, heel anders dan je meestal bij film hebt. Toen ik new-Burlesque ontdekte resoneerde dat meteen met wat ik bij Colette had gelezen. Meteen toen ik de meiden zag, die spirit, die lichamen die politiek bedreven maar op een veel besmettelijker manier dan door speeches te geven, wist ik wat Colette had bedoeld. Allemaal veel rauwer dan wat bij film gebeurt. Het kan die meiden niets schelen of het kunst is of niet. Geen probleem. Voor hen is het als houtsnijden."
Die spirit voelt alsof de film uit het hart is gegrepen. "Dat klopt. Maar om dat te bereiken, moet je veel en hard werken. Schrijven, schrijven, schrijven. Je moet alles bedenken. De achtergrond van de personages, hun verleden, alles. Ook al laat je slechts vier dagen uit hun leven zien."

Ronald Rovers



top
Artikelen
De toekomst van de Filmkrant
De beste films van 2010 Redactie en medewerkers van de Filmkrant maakten een keuze uit de jaaroogst van 2010. Het betere en het beste.
FilmSlot Zijn is gezien worden

Interviews
Mathieu Amalric over TOURNÉE De Amerikaanse nacht
Gabriele Muccino over BACIAMI ANCORA Over vreemdgaan en bindingsangst
Michelangelo Frammartino over LE QUATTRO VOLTE Stof zijt gij
Janus Metz Pedersen over ARMADILLO Oog in oog
Guillaume Canet over LES PETITS MOUCHOIRS 'Je kabbelt voort tot de schok komt'

Rubrieken
Redactioneel
FilmKort
FilmSterren
FilmThuis
FilmBoeken Taai maar hyperactueel
FilmPers
Evenementen (Focus)
World Wide Angle (NL)
Actie!


Recensies
AMONG HORSES AND MEN Getemde zware jongens
ARMADILLO Berichten uit de greppel
BACIAMI ANCORA Worstelende veertigers
BLACK VENUS Zwarte vrouw als kermisattractie
THE DISAPPEARANCE OF ALICE CREED Exact getimede twists
LA DOPPIA ORA Italiaanse droomwerkelijkheid
HOMELAND De verloren zoon
HOW I ENDED THIS SUMMER Meten is weten
LET ME IN Bruter en explicieter
LOVE RANCH Heupwiegende neonreclame
MEN ON THE BRIDGE De ideale metafoor
NIET ZONDER JOU Gekibbel over de jenever
NORWEGIAN WOOD Murakami's gedoemde liefde
LES PETITS MOUCHOIRS Lekker doorleefde Franse ensemblefilm
PUZZLE Er ontbreekt iets
LE QUATTRO VOLTE De som der delen
TONY MANERO Kloon
THE TOURIST Een Duitser in Los Angeles
TOURNÉE Surrogaatfamilie in showbiz