La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
TOUT VA BIEN World Wide Angle

De Australische filmcriticus Adrian Martin schuimt voor de Filmkrant het wereldwijde web af. Als correspondent becommentarieert hij opvallende discussies en tendensen rond films en filmmakers, in webzines, weblogs etc. Aflevering 15: Het Criterion Effect.

"And so this is Christmas" — zoals John Lennon ooit zong — en zijn we weer terug bij het moment van — zoals ik het vorig jaar noemde — "lijstjes, lijstjes en meer lijstjes": beste films van het jaar, beste niet verschenen films, beste films gezien op festivals... Maar daarnaast verschijnt steeds vaker een andere, nieuwe lijst tussen de bekende, klassieke verzamelingen: Beste dvd's van het jaar. (Zie, bijvoorbeeld, de laatste Sight & Sound-enquete op bfi.org.uk/sightandsound/feature/49501). Het belangrijkste doel van elke intelligente dvd-lijst schijnt hetzelfde te zijn: om het bestaan van de Amerikaanse distributeur Criterion te vieren, de specialist par excellence.
Begrijp me niet verkeerd. Er bestaan over de hele wereld belangrijke specialistische, commerciële dvd-bedrijven zoals het Spaanse Intermedio, het Franse Montparnasse, het Australische Madman en het Britse Masters of Cinema — en niet te vergeten het nijvere werk van overheidsgefinancierde archieven zoals het Oostenrijkse Filmmuseum (filmmuseum.at/), het Poolse Wydawnictwo Audiowizualne (pwa.gov.pl/en/index.html), en het Deense Film Instituut (dfi.dk/bibliotekogarkiver/Filmarkivet/filmarchive/dvd/dvds.htm).
En, zoals elke serieuze cinefiel, heb ik een plank vol met Criterion-dvd's, die met liefde worden afgestoft en op alfabetische volgorde worden gehouden.
Maar, in culturele termen, is Criterion een speciaal geval. Ik wist dat er iets was veranderd toen in mijn thuisstad Melbourne de beste boekhandel had besloten een 'Criterion-muur' op te zetten; en mijn jonge neefje — een postdoctoraal-student, uitmuntend natuurkundige en ontluikend cinefiel — me vertelde dat hij en z'n vrienden regelmatig nachten hebben die ze niet 'film-nachten', of 'dvd-nachten' maar specifiek 'Criterion-nachten' noemen. Samengevat zouden we dat 'Het Criterion Effect' kunnen noemen.
In markttermen is het een revolutie — een milde revolutie, dat wel. Maar hebben we hier iets dat ons moet afremmen voordat we in volle vaart onze volgende dvd gaan kopen om Nieuwjaar 2009 te vieren? Als bedrijf heeft Criterion iets voor elkaar gekregen waartoe geen enkele filmdistributeur sinds de jaren zestig in staat bleek: het heeft de filmconsumptie veranderd in wat de socioloog Pierre Bourdieu ooit betitelde als 'distinctie', een middel om je te onderscheiden, dat leidt tot een zeker 'klassenbewustzijn' en waarbij goede cinema wordt gedronken als een goede wijn.
Dit is een zeer opvallende ontwikkeling in de wereldwijde filmcultuur. Ondanks al hun pogingen is dit de verkopers van literatuur en muziek nooit gelukt: de meeste mensen die Flauberts Madame Bovary of Beethovens Symfonieën willen ervaren, schaffen om het even welke editie aan, zelfs tweedehands: goedkope paperbacks, Naxos cd's, wat dan ook. Maar als een toegewijde filmfan een versie wil van tout va bien, the honeymoon killers of fanny och alexander, 'who they gonna call'? Criterion, kortom, heeft iets voor elkaar gekregen dat we twintig jaar terug voor onmogelijk hielden: ze hebben opnieuw Walter Benjamins 'aura' binnengebracht in 'the work of art in the age of its technical reproducibility'. Wat geen kleinigheid is.
Dit alles, ben ik bang, ruikt naar Museum, naar Grote Kunst, naar consumenten-snobbisme. In de losbandige, technologisch gebrekkige dagen van de VHS-videoband — waar ik werkelijk niet naar terug verlang — waren tenminste alle films gelijk op een verwilderde, brute, democratische manier: de zogenaamde artfilms waren een geheel met de vormeloze massa van entertainment-, genre- en exploitatiefilms. Kan YouTube ons terugbrengen naar zo'n zalige democratie, vrij van Distinctie? Alleen de tijd zal het leren.

Adrian Martin | vertaling Ronald Rovers


top
Artikelen
De beste films van 2008
Singapore Biennale Een achterhaald onderscheid

Interviews
Claire Simon over LES BUREAUX DE DIEU Feministische beschermengelen
Coco Schrijber over BLOODY MONDAYS & STRAWBERRY PIES Je gaat naar buiten en je denkt niets
Froukje Tan over LINKS Ook u heeft hersenletsel
Pierre Schöller over VERSAILLES Guillaume Depardieu als nobele wilde
Take 5: Van Praag strikes back

Rubrieken
Boeken Gesneden koek
Duidelijk Lege matras
Filmbladen De slechtste films van 2008
De geruchtenmachine
Mening
Mijn Mening
De Pers Over
Scherpstellen Genadebrood eten
Thuiskijken
Vergeten zilver De schurk van dienst
Uitgelicht
Verwacht
World Wide Angle


Recensies
12 Therapiegroep voor mannen op leeftijd
AUSTRALIA Nicole Kidman: Queen of the desert
BLOODY MONDAYS & STRAWBERRY PIES Slagroom spuiten
THE BOY IN THE STRIPED PYJAMAS Gezichten. Geluiden. Vragen.
BUDDHA COLLAPSED OUT OF SHAME De wolven en het meisje
LES BUREAUX DE DIEU Spreekuur bij de Almachtige
BURMA VJ — REPORTING FROM A CLOSED COUNTRY Media warriors
CALLING E.T. Geduldig luisteren de radiotelescopen
CHACUN SON CINÉMA 36 regisseurs maken nog geen zomer
ELDORADO Puur Waals goud
FROST/NIXON Verbaal boksen
HAMLET 2 Waren alle hoofdpersonen uit het origineel niet al dood?
LINKS Om van alle kanten verliefd op te worden
MILK Politiek, menselijk, 'out there' en speels
PUBLIC ENEMY NO. 1 — PART 1 & 2 Meester en slaaf van zijn lot
SONG OF THE SPARROWS (AVAZE GONJESKJ-HA) Kop-in-het-zand-film?
STANDARD OPERATING PROCEDURE Getuige zijn, 24 keer per seconde
SURVEILLANCE Een echte Lynch, nee niet die Lynch
VALKYRIE De knal die miste
VERSAILLES Bewust zwerven