Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Pierre Schöller Pierre Schöller over VERSAILLES

Guillaume Depardieu als nobele wilde

Schrijver Pierre Schöller maakte met versailles zijn tweede speelfilm. De Filmkrant sprak de regisseur daags na de première op het Filmfestival Cannes mei 2008 in de schaduw van de zonovergoten filmpaleizen aan de Croisette. "Het licht heeft in deze film de functie van de taal overgenomen."

"versailles is ontstaan uit een ontmoeting met een jongeman die ik in de bossen van Fontainebleau had", vat de Franse scenarioschrijver en regisseur Pierre Schöller (1961) de ontstaansgeschiedenis van zijn nieuwste film samen. "Hij leefde daar in de wildernis en kwam me tegemoet lopen. Uit zijn tred en aanwezigheid sprak een enorme kracht. Een soort oerenergie en nog voor ik een woord met hem had gewisseld wist ik dat daar het personage van Damien geboren was. Iemand die met grote waardigheid en vitaliteit buiten de beschaving een bestaan had opgebouwd. Er was ook niemand anders dan Guillaume Depardieu die dat kon verbeelden. Hij is Damien. Meer nog dan we ons beseffen."

Dat roept natuurlijk de herinnering op aan de traditie van de nobele wilde zoals beschreven door de achttiende-eeuwse Franse Verlichtingsfilosoof Jean-Jacques Rousseau, tijdgenoot van de Franse vorsten die het kasteel van Versailles bewoonden. De film is zeker Rousseau-esque. Of misschien zou je nog beter kunnen zeggen dat de film een ontmoeting is tussen Rousseau en Nietszsche, de Duitse filosoof die later leefde, en in wie ik nog meer dat vermogen tot vrijheid en de kracht van het leven herken en bewonder. Dat is wie Damien is. Dat is ook wie Guillaume is. Je ziet het in zijn omgang met het fysieke en in zijn kluizenaarschap. Hij is op zoek naar de ultieme vrijheid. Dat is zijn grootste verantwoordelijkheid in het leven.
Damien is iemand die op de verkeerde plek is geboren. Je voelt dat hij problemen heeft met zijn afkomst, die hebben geleid tot een conflict met zijn vader, tot zelfdestructie, drugsgebruik en uiteindelijk tot zijn vrijwillige verbanning uit de maatschappij. Daar heeft hij een soort evenwicht gevonden en de komst van Enzo verstoort die balans. Maar het kind is uiteindelijk ook degene die hem kan redden.

Waarom koos u voor Versailles als locatie? De bossen van Versailles staan bekend om de grote hoeveelheid zwervers die er een huis heeft gevonden. Dus het zou logisch zijn dat Nina daar naartoe zou gaan om een veilige plek voor zichzelf en Enzo te vinden. Ook sprak het contrast met de prots en praal van het kasteel me aan. De daklozen wonen letterlijk op enkele tientallen meters van het grootste symbool van de rijkdom van Frankrijk. Maar er is ook nog iets anders. Het kasteel is de plek waar mensen in tijden van nood altijd toevlucht hebben gezocht. Maar vraag je maar af of mensen zich vandaag de dag nog wel veilig voelen bij hun machthebbers.

Hebben we dus een nieuwe Franse Revolutie nodig? De vorige is nog niet eens afgelopen! Maar Versailles staat nog voor iets anders. Je zou kunnen zeggen dat Damien en Enzo daar hun 'Versailles' hebben gevonden, hun rijkdom. En ook Nina vindt uiteindelijk een bron van inkomsten om te overleven.

Aan het begin van de film leest Nina een krantenartikel dat zegt: 'Chômage [werkeloosheid] n'est pas un fatalité' en daarna heeft zij een ontmoeting met de geïnterviewde Madame Herchel die het op zich heeft genomen om op kordate manier jonge kansloze mensen weer aan de slag te helpen. Is zij een bestaand iemand? Nina had twee ontmoetingen nodig om te veranderen. Via Madame Herchel, die niet op een bestaand figuur is geïnspireerd, krijgt zij een schop onder haar kont om aan de slag te gaan, te gaan werken. Damien is degene die haar ook de innerlijke motivatie meegeeft, ook omdat ze weet dat haar kind bij hem veilig zal zijn. Want het is natuurlijk een wanhoopsdaad om je kind bij een wildvreemde achter te laten. Voor verandering zijn altijd die twee motieven nodig: praktisch en inhoudelijk. Natuurlijk zijn er in Frankrijk talloze programma's en projecten om werklozen en daklozen weer in de maatschappij te integreren, maar ze zijn altijd alleen maar gericht op korte termijn hulp zoals voedsel of werk, of juist alleen op sociale integratie, terwijl je beide nodig hebt.

Film als middel om de maatschappij te veranderen dus? In ieder geval niet om roem en eer te verwerven, zoals het clichébeeld van de filmindustrie wil. Film is een veel te indrukwekkend en krachtig medium om er achteloos mee om te gaan. Hoewel ik als scenarioschrijver veel meer heb gewerkt, wist ik wel dat ik uiteindelijk eens een keer een film zou gaan maken. En dat zijn er nu twee.

Voor een schrijver gebruikt u desondanks tamelijk weinig woorden in uw film. Het licht heeft in deze film de functie van de taal overgenomen. Ik heb met mijn cameraman Julien Hirsch heel veel tijd besteed aan het zorgvuldig nadenken over hoe we in deze film met licht moesten omgaan. Aan het begin van de film is het nacht. Nina en Enzo slapen buiten. Hoe film je de duisternis? Je wil dat het realistisch is, maar ook zichtbaar. Dus we hebben wel licht gebruikt uiteindelijk, maar zeer discreet. De personages gaan voortdurend van het licht in de duisternis over. Ze bevinden zich doorlopend in de schemering, ook als het dag is, want zij leven in een tussenwereld, een wereld naast de onze.

Dana Linssen



top
Artikelen
De beste films van 2008
Singapore Biennale Een achterhaald onderscheid

Interviews
Claire Simon over LES BUREAUX DE DIEU Feministische beschermengelen
Coco Schrijber over BLOODY MONDAYS & STRAWBERRY PIES Je gaat naar buiten en je denkt niets
Froukje Tan over LINKS Ook u heeft hersenletsel
Pierre Schöller over VERSAILLES Guillaume Depardieu als nobele wilde
Take 5: Van Praag strikes back

Rubrieken
Boeken Gesneden koek
Duidelijk Lege matras
Filmbladen De slechtste films van 2008
De geruchtenmachine
Mening
Mijn Mening
De Pers Over
Scherpstellen Genadebrood eten
Thuiskijken
Vergeten zilver De schurk van dienst
Uitgelicht
Verwacht
World Wide Angle


Recensies
12 Therapiegroep voor mannen op leeftijd
AUSTRALIA Nicole Kidman: Queen of the desert
BLOODY MONDAYS & STRAWBERRY PIES Slagroom spuiten
THE BOY IN THE STRIPED PYJAMAS Gezichten. Geluiden. Vragen.
BUDDHA COLLAPSED OUT OF SHAME De wolven en het meisje
LES BUREAUX DE DIEU Spreekuur bij de Almachtige
BURMA VJ — REPORTING FROM A CLOSED COUNTRY Media warriors
CALLING E.T. Geduldig luisteren de radiotelescopen
CHACUN SON CINÉMA 36 regisseurs maken nog geen zomer
ELDORADO Puur Waals goud
FROST/NIXON Verbaal boksen
HAMLET 2 Waren alle hoofdpersonen uit het origineel niet al dood?
LINKS Om van alle kanten verliefd op te worden
MILK Politiek, menselijk, 'out there' en speels
PUBLIC ENEMY NO. 1 — PART 1 & 2 Meester en slaaf van zijn lot
SONG OF THE SPARROWS (AVAZE GONJESKJ-HA) Kop-in-het-zand-film?
STANDARD OPERATING PROCEDURE Getuige zijn, 24 keer per seconde
SURVEILLANCE Een echte Lynch, nee niet die Lynch
VALKYRIE De knal die miste
VERSAILLES Bewust zwerven