Wonder Woman
Broers
La región salvaje
En amont du fleuve
Daughters of the Dust
Froukje Tan Froukje Tan over LINKS

Ook u heeft hersenletsel

Froukje Tan (1968) maakte met links een van de meest eigenzinnige Nederlandse films van het afgelopen jaar. Ze voert de kijker mee in de wereld van de zwijgzame Dexter, die zijn omgeving steeds vreemder waarneemt en in alle vrouwen zijn vriendin herkent.

De film wordt overheerst door een sterk geordende compositie van beelden en geluiden — een opvallende soundtrack van de Easy Aloha's. Is dat de Willem de Kooning Academie in Froukje Tan? Haha. Nee, dat niet. Het is niet dat ik daar geleerd heb om zo te filmen. In links wilde ik de wereld door de ogen van Dexter laten zien. Ik stelde me voor dat hij een heel overzichtelijk wereldbeeld zou hebben. Het eerste dat de crew bij het lezen van het script dacht, was dat ik de hele film door de chaos van de hoofdpersoon wilde laten zien. Zijn gekte dus. Maar dat was juist niet het verhaal dat ik in mijn hoofd had. Dexter zou juist zou proberen de wereld te ordenen. Daar heb ik toen extreem overzichtelijke, gestructureerde locaties bij gezocht.
Misschien is het ook wel een beetje een film over film. Of over hoe ik graag films maak. Het gaat hier dan wel om een personage dat geen links ziet maar in film zie je eigenlijk ook geen links. Dat is de grap. Film is rechtdoor, begrijp je, je ziet alleen binnen het kader dat de camera je aanreikt. Mensen met een 'neglect' — uitval van een deel van het gezichtsveld — hebben dat probleem ook. Alleen, in plaats van te laten zien wat Dexter niet ziet, laat ik zien wat hij wél ziet. En dus lijkt de wereld normaal.

In zekere zin hebben wij allemaal een hersenstoornis. Want we weten niet wat we niet zien. Ja. En dat is precies waar ik van hou. Doordat je door de ogen van het personage naar de wereld kijkt, krijg je een ander perspectief op het alledaagse. Die botsing van perspectieven komt in al mijn films terug.
Dat zit ook in mijn beelden van het Nederlandse landschap. Dat is ook iets wat me fascineert: hoe het landschap, de natuur, iets zegt over onze eigen natuur. Net zoals ik eerder heb gedaan in mijn documentaire schuiven en schoffelen. Betekent die 'gekadreerdheid' van het landschap, die nette vierkantjes, die ordening van onze omgeving, dat wij ook zo dénken? Ik wilde laten zien dat Dexter heel Nederlands is. Maar ik weet niet of iedereen dat doorheeft. Hij heeft dan misschien een hersenstoornis waardoor alle vrouwen op zijn vriendin lijken, en alle huizen op elkaar lijken. Maar zo ís Nederland ook. Alles lijkt hier op elkaar.
Tegelijk wilde ik juist een zo onbestemd mogelijke film maken. Dus een soort abstractie van Nederland. Er moesten ook alleen zilveren auto's in beeld omdat dat de meest gebruikte Nederlandse auto is. Maar dat werd een beetje te omslachtig.

Je koos wel een klassieke Rotterdamse flat. Ja, een van de eerste skeletbouwflats. Het is een soort archetype. Als je denkt: hoe ziet een flat eruit? Nou zo dus. Ik heb lang en veel gezocht naar goede beelden. Dat was cruciaal.

Na hunger en the diving bell and the butterfly wordt gezegd dat beeldend kunstenaars andere films maken dan mensen die als regisseur zijn opgeleid. Jij hebt geen Filmacademie gedaan. Hoe zie jij jezelf daarin staan? Zelf heb ik pas leren nadenken op de kunstacademie. Over vormen en over de vraag waarom je dingen wilt maken en wat je wilt zeggen. Uiteindelijk levert dat filosoferen een grotere sensitiviteit op. Voor je eigen ideeën, voor je omgeving en voor manieren om jezelf uit te drukken. Ik heb me heel lang geen kunstenaar gevoeld. Dat vond ik maar gezeik. Maar daar ben ik wel een beetje van teruggekomen.

Waarom? Omdat ik verhalen wil vertellen waarop niemand zit te wachten. Hahaha. Ik heb behoefte om de wereld in een ander daglicht te laten zien. Dat is wat kunstenaars doen. In links zijn alle situaties door mij bedacht, van begin tot eind.

Tussen dat bedachte, dat geconstrueerde en anderzijds het warme, het menselijke moest je een balans zien te houden. Anders was links een kil construct geworden. De film moest wel tot leven komen. Het is mijn keuze voor de acteur geweest die daarvoor heeft gezorgd, waardoor het allemaal niet te intellectueel werd. Wat ik leuk vond aan Jeroen van Koningsbrugge, die toen nog niet in 'De lama's' zat, was dat hij bij de audities gewoon aan de slag ging. En dat hij vertelde dat hij een oma had die alleen nog maar 'jurk' kon zeggen. Hij kende het dus een beetje. Andere acteurs gingen heel erg nadenken over hoe ze het moesten doen.

Je hebt ook de verleiding weerstaan om in de psychologie van de relatie tussen Dexter en zijn vriendin te duiken. Dat wordt mij verweten: dat ik niet meer op die relatie ben doorgegaan. Terwijl het toch duidelijk is hoe het zit tussen die twee. Of dat nou kwam door die stoornis of doordat ze al lang op elkaar waren uitgekeken, dat is nou juist wat de kijker zelf mag bedenken. Hun psychologie is helemaal niet het verhaal dat ik wilde vertellen. Ik hou wel van het schetsen van de psychologie maar dan met zo min mogelijk middelen. Een beetje op z'n Japans zeg maar.

links is niet een film die je vaak tegenkomt. Hier niet en nergens niet. Je proeft dat je los wilde komen van de omgeving, van tradities. Was dat moeilijk? Ik had lang geleden iets over dat 'neglect' gelezen. En nu ging de bal eindelijk rollen in mijn hoofd. En dat leverde natuurlijk meteen veel problemen op: wat wordt het verhaal dan eigenlijk? Hoe laat ik dat zien? Ik had zelf zoiets nog niet eerder gezien. Er waren geen voorbeelden. Wat er met Dexter aan de hand is, was voor mij een metafoor. Dit is iemand die ontdekt dat hij zijn leven om moet gooien, die ontdekt dat hij een volstrekt benauwende en beperkte blik op de werkelijkheid heeft. En hij ondervindt via harde confrontaties de beperkingen van zijn perspectief.
Misschien moet het de volgende keer ietsje simpeler. Voor de filmervaring is het onlogisch dat ik het hersenletsel op twee manieren verbeeld; namelijk dat hij geen links kan zien ('neglect') en mensen niet kan onderscheiden (agnosie). In theorie zou iemand dat tegelijk kunnen overkomen. Maar het fysieke hersenletsel is er vooral om het psychologische idee áchter de film te laten zien. Alleen, daar heeft de filmkijker geen boodschap aan. Die wil meegenomen worden in het verhaal en als die denkt: waarom heet deze film eigenlijk links terwijl ik vooral van alles dubbel zie... eh... dan mag dat eigenlijk wel. Laat ik zeggen, het is een film om over na te denken met de linker- en rechterhersenhelft.

Ronald Rovers



top
Artikelen
De beste films van 2008
Singapore Biennale Een achterhaald onderscheid

Interviews
Claire Simon over LES BUREAUX DE DIEU Feministische beschermengelen
Coco Schrijber over BLOODY MONDAYS & STRAWBERRY PIES Je gaat naar buiten en je denkt niets
Froukje Tan over LINKS Ook u heeft hersenletsel
Pierre Schöller over VERSAILLES Guillaume Depardieu als nobele wilde
Take 5: Van Praag strikes back

Rubrieken
Boeken Gesneden koek
Duidelijk Lege matras
Filmbladen De slechtste films van 2008
De geruchtenmachine
Mening
Mijn Mening
De Pers Over
Scherpstellen Genadebrood eten
Thuiskijken
Vergeten zilver De schurk van dienst
Uitgelicht
Verwacht
World Wide Angle


Recensies
12 Therapiegroep voor mannen op leeftijd
AUSTRALIA Nicole Kidman: Queen of the desert
BLOODY MONDAYS & STRAWBERRY PIES Slagroom spuiten
THE BOY IN THE STRIPED PYJAMAS Gezichten. Geluiden. Vragen.
BUDDHA COLLAPSED OUT OF SHAME De wolven en het meisje
LES BUREAUX DE DIEU Spreekuur bij de Almachtige
BURMA VJ — REPORTING FROM A CLOSED COUNTRY Media warriors
CALLING E.T. Geduldig luisteren de radiotelescopen
CHACUN SON CINÉMA 36 regisseurs maken nog geen zomer
ELDORADO Puur Waals goud
FROST/NIXON Verbaal boksen
HAMLET 2 Waren alle hoofdpersonen uit het origineel niet al dood?
LINKS Om van alle kanten verliefd op te worden
MILK Politiek, menselijk, 'out there' en speels
PUBLIC ENEMY NO. 1 — PART 1 & 2 Meester en slaaf van zijn lot
SONG OF THE SPARROWS (AVAZE GONJESKJ-HA) Kop-in-het-zand-film?
STANDARD OPERATING PROCEDURE Getuige zijn, 24 keer per seconde
SURVEILLANCE Een echte Lynch, nee niet die Lynch
VALKYRIE De knal die miste
VERSAILLES Bewust zwerven