I Am Not Your Negro
In the Crosswind
Little Men
Austerlitz
Auf einmal
Coco Schrijber over BLOODY MONDAYS & STRAWBERRY PIES

Je gaat naar buiten en je denkt niets

Coco Schrijber won op het Nederlands Film Festival het Gouden Kalf voor Beste Documentaire voor haar bloody mondays & strawberry pies. De meditatieve film over verveling laat de kijker vooral achter met vragen. Niet over een onduidelijk plot, maar met knagende speldenprikjes: wat is erger, angst voor de dood of angst voor verveling? Waar wordt regelmaat sleur? En is nietsdoen hetzelfde als je vervelen?

Toen we de afspraak voor dit interview maakten, drukte je me op het hart de film vooral in de bioscoop te gaan zien, en niet op dvd. Ja. Het is niet een film om onderuit op de bank naar te kijken, je moet hem ervaren. Het is een zintuiglijke film. Over verveling, een emotie die iedereen heel goed kent, die bekend staat als een non-emotie. Een gevoel dat we willen verdrijven. Maar in de film wordt dat gevoel ook een beetje opgeroepen, bijvoorbeeld bij een treinovergang waar je eindeloos zit te wachten op een trein die niet komt — of wel, dat weet je niet.

Is het wel verveling als je ergens op zit te wachten? In onze maatschappij wordt dat zo neergezet. De NS adverteert bijvoorbeeld al met korte filmpjes voor het wachten tussen treinen in. Ik denk dan: wat is er heerlijker dan op een perron verloren voor je uit te staren, niet een minuut maar een kwartier. Er komen gedachten in je hoofd waarvan je niet wist dat je ze had. Maar we voelen ons schuldig over nietsdoen, dat verdrijven we liever met prikkels van buitenaf. Je kunt vrijwilligerswerk doen, je hebt een sociaal netwerk, je kunt naar intelligente films gaan of goede boeken lezen, er is van alles op tv. Maar vervelen is gewoon een natuurlijk staat van zijn. Die moet je niet onderschatten, maar uitbuiten.
Daarom moet je deze film vooral niet thuis op je tv'tje gaan kijken, waar de verleiding heel groot is om weg te zappen. Omdat dat een automatisme is, dat doe ik ook. Je moet deze film in het donker, telefoons uit, ondergaan.

Voor mij zat het grote verschil tussen huiskamer en bioscoop in het geluid, meer nog dan in het beeld. Ja, het geluid is zó belangrijk. Iedereen zegt altijd: geluid is de helft van je film, maar volgens mij is het tachtig procent. Want met het geluid zuig je het publiek in die wereld. Als ik een film heb gedraaid, ga ik ook eerst op mijn koptelefoon het geluid afluisteren. Zonder te weten wat ik dan ga horen; een interview, of juist een stuk lopen in de woestijn. Zo hoorde ik bijvoorbeeld het tikken van de wind tegen een ijzeren reclamebord langs een verlaten woestijnweg. Dat vond ik zo'n mooi geluid, ik zie daar meteen het beeld bij. Dat geluidje komt ook de hele film terug, het is steeds de aanzet tot een volgende sfeer. Dus ik ben altijd minimaal drie maanden bezig met de geluidsafwerking, waar de meeste films er vijf dagen voor in hun begroting hebben staan. Soms moet ik komen opdraven bij het Filmfonds en dan vragen ze me hoeveel dagen ik nog denk nodig te hebben. Maar het kan echt niet minder. In die drie maanden wordt al overwerk gepleegd.

Het lijkt me dat de stem van John Malkovich bij de geluidsmix bepalend was. Het idee voor die voice-over kwam dus op zo'n verloren niets-moment. Ineens wist ik: oh ja, ik moet de stemmen uit American psycho van Bret Easton Ellis en Dostojevski's Aantekeningen uit het ondergrondse samenvoegen. Dat zijn dezelfde boeken, maar dan honderd jaar later. En meteen wist ik ook dat het Malkovich moest zijn. Zijn stem heeft zo veel laagjes, daar kun je gewoon in kruipen. Hij viel me voor het eerst op in in the line of fire. De eerste vijftien, twintig minuten van die film is hij niet in beeld, je hoort hem alleen door de telefoon. Toch speelt hij iedereen van het doek, inclusief Clint Eastwood die een aanwezigheid heeft van heb-ik-jou-daar. Ik wilde alleen maar weten wie er in die telefoon zat — dat zuigende, onheilspellende, slepende geluid.

Hoe heb je hem weten te strikken? Ik had gelezen dat hij borduurt op de set, dus heb ik een brief aan hem geborduurd. Aangezien ik zelf niet kan borduren, hebben we een oma gevonden in een bejaardenhuis. Die is voor vijftig euro en een bos bloemen aan de slag gegaan, maar na twee maanden had ze alleen nog maar: 'Dear Mr. Malkovich'. Met allemaal koffievlekken er op, en wat klompjes en een molen en een koetje er bij. Daarmee gingen we die Malkovich niet overhalen. Maar ondertussen hadden we via via zijn e-mailadres weten te achterhalen — ik geloof heel erg in de theorie dat je in een klein aantal stappen bij iedereen in de wereld uit kunt komen. Dus heb ik hem een mail gestuurd en erbij gezet dat ik de geborduurde versie voor hem had. Die had ik inmiddels ergens anders machinaal laten maken. Dezelfde dag nog kreeg ik een mail terug: "I found your proposal hilariously intriguing. Tea, Ms. Schrijber?"

Hoe kom je er op om een film over verveling te maken? Dat kwam nadat ik mijn debuut first kill (2001) had gemaakt. Ik had niemand beloofd dat ik de rest van mijn leven films ga maken. Dus toen die af was, en was gelukt zoals ik het wou, was het voor mij klaar. Ik heb een heel aangenaam leven, heb veel vrienden, lees veel. En toch ging ik me vervelen. Toen kwam die vraag: waarom zou je opstaan? Ik had wel een reden om op te staan, maar waarom staan andere mensen op, mensen met een saaie baan of een sleurhuwelijk of die vergeten zijn hun dromen na te jagen, waar het leven gewoon maar elke dag hetzelfde is. De dromen die je op je zestiende hebt, zijn op je veertigste al lang afgeschreven, en op je zestigste komen ze misschien weer naar boven. Dan heb je spijt dat je ze niet hebt nagejaagd. Je wilde toch detective worden, of astronaut.

Of niets. Of niets! Dat hoop ik nou echt, dat mensen de film zien en direct hun baan opzeggen. [Lacht] Ik ga ook strawberry-lezingen geven, bij bedrijven. In plaats van een peptalk ga ik ze een half uur aanpraten dat ze niets hoeven. Geen meditatie, geen survivalweekend, gewoon nietsdoen. Dat gevoel van toen je acht was. Je gaat naar buiten en je denkt niets, je gaat gewoon naar links. Je pakt je fiets, niet om ergens heen te gaan maar gewoon om te fietsen. Dan kom je Pietje tegen en die zegt: zullen we een schat zoeken? Ok! Dus je gaat een schat zoeken. En tegen vijf uur ga je weer naar huis omdat je moet eten.

Precies zoals beurshandelaar Golan zijn jeugd in de film omschrijft. Ja, maar die is er ingestonken. Want hij heeft niet meer het gevoel dat hij de schat wil zoeken, hij moet hem hébben. Terwijl hij hem al heeft, hij heeft miljoenen op de bank. Maar als je hem vraagt wat hij zou doen als hij ontslagen zou worden, dan weet hij het niet.

Joost Broeren



top
Artikelen
De beste films van 2008
Singapore Biennale Een achterhaald onderscheid

Interviews
Claire Simon over LES BUREAUX DE DIEU Feministische beschermengelen
Coco Schrijber over BLOODY MONDAYS & STRAWBERRY PIES Je gaat naar buiten en je denkt niets
Froukje Tan over LINKS Ook u heeft hersenletsel
Pierre Schöller over VERSAILLES Guillaume Depardieu als nobele wilde
Take 5: Van Praag strikes back

Rubrieken
Boeken Gesneden koek
Duidelijk Lege matras
Filmbladen De slechtste films van 2008
De geruchtenmachine
Mening
Mijn Mening
De Pers Over
Scherpstellen Genadebrood eten
Thuiskijken
Vergeten zilver De schurk van dienst
Uitgelicht
Verwacht
World Wide Angle


Recensies
12 Therapiegroep voor mannen op leeftijd
AUSTRALIA Nicole Kidman: Queen of the desert
BLOODY MONDAYS & STRAWBERRY PIES Slagroom spuiten
THE BOY IN THE STRIPED PYJAMAS Gezichten. Geluiden. Vragen.
BUDDHA COLLAPSED OUT OF SHAME De wolven en het meisje
LES BUREAUX DE DIEU Spreekuur bij de Almachtige
BURMA VJ — REPORTING FROM A CLOSED COUNTRY Media warriors
CALLING E.T. Geduldig luisteren de radiotelescopen
CHACUN SON CINÉMA 36 regisseurs maken nog geen zomer
ELDORADO Puur Waals goud
FROST/NIXON Verbaal boksen
HAMLET 2 Waren alle hoofdpersonen uit het origineel niet al dood?
LINKS Om van alle kanten verliefd op te worden
MILK Politiek, menselijk, 'out there' en speels
PUBLIC ENEMY NO. 1 — PART 1 & 2 Meester en slaaf van zijn lot
SONG OF THE SPARROWS (AVAZE GONJESKJ-HA) Kop-in-het-zand-film?
STANDARD OPERATING PROCEDURE Getuige zijn, 24 keer per seconde
SURVEILLANCE Een echte Lynch, nee niet die Lynch
VALKYRIE De knal die miste
VERSAILLES Bewust zwerven