Jackie
Sieranevada
Moonlight
Personal Shopper
Paterson
Waar staat het IFFR?

'Regisseurs maken te veel festivalfilms'

Wat is de toekomst van het IFFR in het digitale tijdperk? De kracht van het festival is ook haar achilleshiel, beweren filmprofessionals. "Het is tijd dat Rotterdam breekt met troetelregisseurs wier werken hun belang en relevantie al lang kwijt zijn."

Door Karin Wolfs

Vraag een doorgewinterde professionele bezoeker van het International Film Festival Rotterdam naar de reden van diens jaarlijkse bezoek en het woord 'ontdekken' valt vroeg of laat. Nieuwsgierige, leergierige, cinefiele speurneuzen zijn het, op zoek naar nieuw talent, vernieuwende films, verwarring, provocatie, vermaak, bespiegeling, stof tot nadenken. De kracht van Rotterdam is een sterke, eigenzinnige programmering die dat alles in zich heeft, benadrukken ze stuk voor stuk.
Als andere vaste Rotterdamse waarden gelden 'coproductiemarkt Cinemart', 'de korte lijnen', 'de informele sfeer', 'het prettige publiek', 'de vele goede bioscopen binnen een kleine straal' en 'de hipheid van de plek'.

Stabiel
De Filmkrant benaderde 29 internationale filmprofessionals en legde ze een lijstje open vragen voor over het festival in het algemeen en haar positie in het digitale tijdperk in het bijzonder. Dertien van hen reageerden, waaronder programmeurs van andere internationale festivals, filmjournalisten, producenten, een enkele regisseur en een salesagent.
Hoe verschillend zij de plek van Rotterdam in de internationale pikorde ook inschatten — na 'de grote vier' Cannes, Berlijn, Toronto, Venetië en naast San Sebastian, Rome, Locarno, Busan; dan wel meteen na Cannes of als hoogverheven favoriet — waar iedereen het over eens is, is dat de positie van Rotterdam stabiel is.

Afgrijselijk
Weinigen zien de concurrentie met de Berlinale over sommige titels als een probleem. Rotterdams eigen 'smoel' is daarvoor sterk genoeg. Tiger Award-winnaar Pablo Stoll (25 Watts, Whisky, 3): "Voor debuten is het altijd beter om in de Tiger Competitie te zitten dan te verdrinken in het Forum van Berlijn." Filmrecensent en programmeur Gabe Klinger noemt als meest recente voorbeeld Neighboring Sounds van Kleber Mendonça Filho, dé ontdekking van vorig jaar, "die op de Berlinale misschien niet was opgevallen." Variety-recensent Jay Weissberg schrijft: "Ik geloof dat Filho de film aan Rotterdam gunde boven Berlijn, omdat IFFR zijn korte films vertoonde en hij zich loyaal betoonde." Naar zijn mening is het "de enige manier waarop Rotterdam met Berlijn kan concurreren."
Filmrecensent en gastprogrammeur Olaf Möller ziet Rotterdam de Berlinale nog weleens voorbijstreven waar het de kwaliteit van films betreft, vooral omdat Berlijn op dat punt steken laat vallen. Möller: "Berlijn is waarschijnlijk belangrijker op marktniveau, maar de smaak van Kosslickers United (verwijzend naar Berlinale-directeur Kosslick, kw) is domweg afgrijselijk." 

Achilleshiel
Maar Rotterdam moet de hand ook in eigen boezem steken, nu de kracht van het festival — de eigenzinnige programmering — door kenners van het internationale circuit ook als haar achilleshiel wordt aangewezen.
Paolo Bertolin: "In de afgelopen jaren was er de neiging om teveel op bepaalde formules te vertrouwen, in termen van regisseurs, producenten of bepaalde soorten filmstijlen. Er is een onbalans die de publieke ontvangst van het complete programma ongunstig zou kunnen beïnvloeden."
Jay Weissberg: "Misschien is het grootste probleem van IFFR dat ze overtuigd zijn dat hun opvatting van cinema heeft geresulteerd in het verbreden van de horizonten van het medium, terwijl ze die horizonten in wezen hebben gereduceerd tot een zeer specifiek gezichtspunt. Te lang — en door veel anderen dingen uit te sluiten — heeft het festival een vorm van arthousecinema voorgestaan die zich kenmerkt door bleke verhaallijnen, hand-held camerawerk en de misvatting dat jeugdcultuur superieur is. In dezelfde geest weet ik, dat wanneer een Aziatische regisseur een film maakt met scènes van een vrouw, vastgebonden op een stoel, waar overheen wordt gepiest, die op zal duiken in het Rotterdamse programma. Mijn stellige overtuiging is dat sommige regisseurs zulke films maken, juist omdát ze weten dat die op IFFR zullen worden vertoond."
Weissberg concludeert: "Het is tijd dat Rotterdam breekt met bepaalde troetelregisseurs wier werken hun belang en relevantie al lang kwijt zijn. Het is tijd dat IFFR begrijpt dat haar buitengewoon loyale publiek uitdagend werk verdient van filmmakers die op het scherpst van de snede opereren, zoals Dominga Sotomayor, Pedro Gonzalez-Rubio en Paula Siero, maar ook niet-modieuze en on-hippe films, die even plezierig kunnen zijn en tot nadenken stemmen. IFFR zou een breder palet aan hedendaagse cinema moeten bieden dat verder reikt dan onder andere navelstaren, de esthetisering van derdewereldarmoede, prostitutie en wangedrag van tieners. De troetelregisseurs maken films die door bepaalde programmeurs hip of scherp worden gevonden, een opvatting die slechts door een extreem beperkt aantal IFFR-gasten wordt gedeeld. Ze achterhaald noemen impliceert dat ze het ooit schopten tot het Heilige der Heiligen der getalenteerden, maar sommigen kwamen daar zelfs nooit in de buurt."

Doorbraak van de week
Hernán Musaluppi, de Argentijnse (co)producent van onder andere Whisky, Medianeras en Gigante ziet het belang van programmatische keuzes in het digitale tijdperk alleen maar stijgen. "Het aanbod groeit elk jaar terwijl de kwaliteit daalt. Dus verplicht de digitale explosie filmprogrammeurs harder te werken en kritischer te zijn. Ik betwijfel of dat wel gebeurt. Bij sommige festivals bestaat er een verkeerd en modieus idee over de kwaliteit van kleine, amateuristische, home-made films. In Argentinië hebben we daar een grote discussie over. Programmeurs en critici denken dat wanneer een film legaal is gemaakt (door mensen te betalen, met staatssteun), de kwaliteit en het artistieke risico dalen. Maar dat als de film digitaal is gemaakt, buiten het legale systeem om, bij de regisseur thuis onder tien vrienden, dat het dan — zelfs als de film bagger is — een auteursfilm betreft. Ik ben ervan overtuigd dat — in elk geval in Argentinië — programmeurs verantwoordelijk zijn voor dit misverstand. Doordat zij de voortdurende druk voelen mensen te ontdekken die de cinema wekelijks heruitvinden."

Exploding Cinema
Kansen ziet Musaluppi waar het festival haar profiel weet te bewaken als kenner van films uit landen die in filmisch opzicht nog op ontdekking wachten.
"Argentinië was hier tien jaar geleden het perfecte voorbeeld van, toen we kleine films begonnen te produceren. Als het festival nu een nieuwe cinema wil ontdekken, moet het focussen op andere, kleinere landen als Nicaragua, Honduras, El Salvador, Costa Rica, die nog amper een filmtraditie kennen."
Volgens Musaluppi is het zaak dat Rotterdam een strategie ontwikkelt om debuutfilms, films met artistieke risico's en films uit ontwikkelingslanden (in filmische zin) naar zich toe te trekken. "Soms zie ik veel projecten in de Cinemart-selectie zonder distributiemogelijkheden. Dat wordt uiteindelijk een probleem waardoor de industrie minder interesse heeft." Mogelijkheden ziet Musaluppi ook, " door ze iets meer te geven: een geldprijs, hulp bij de distributie en dergelijke. Als Rotterdam dit lijntje uitgooit, is het heel goed mogelijk dat het over een paar jaar sterker is dan de Berlinale."
Ook salesagente Hengameh Panahi van Celluloid Dreams moedigt het festival aan de promotie en distributie op zich te nemen van films die op de traditionele markt niet aan de bak komen. "Bedenk nieuwe manieren om de films die het festival selecteert ook ná het festival te promoten en distribueren."
Doug Jones, scout voor het Los Angeles Film Festival: "Zoals IFFR z'n vleugels al een beetje heeft gespreid met de uitbreng van een dvd-lijn, zou het kunnen proberen een online streaming site te lanceren, voor het publiek of voor film professionals, vergelijkbaar met Festival Scope of Hot Docs-documentaires. Wie weet brengt dat voordelen met zich mee voor het festival zelf."
Paolo Moretti, programmeur van het Rome International Film Festival, vindt dat ook de website zelf verbetering behoeft. "Denkend aan de rijkdom van het festivalprogramma is de inhoud van de site behoorlijk mager en ergonomisch niet al te vriendelijk. Daarnaast ben je dood voor je informatie vindt die níet met de lopende editie van doen heeft. Maak het bruikbaarder, waardeer het verleden. Reflecteer op bewegend beeld op het internet, vernieuw het exploding cinema-gedeelte van het programma."
Reacties van de respondenten op de keuze van het festival om Nederlandse films weer prominent op het menu te zetten, lopen uiteen van totale desinteresse, via begrip voor lokale politieke overwegingen tot waardering en enthousiasme. Sommigen bepleiten de reanimatie van het overzichtsprogramma van Nederlandse films uit het verleden, anderen waarschuwen tegen een reservaat en zien de films liever terug tussen de rest van de wereld in uiteenlopende programma's. Olaf Möller hoopt dat Rotterdam zich hoe dan ook niet beperkt tot het beste van de Nederlandse arthouse-oogst: "Kom maar door met de Flodders!"

Met dank aan Paolo Bertolin, programma-­adviseur Venice International Film Festival | Heino Deckert, producent/directeur MA.JA.DE. Filmproduction | Tudor Giurgiu, producent/programmeur Transilvania International Film Festival | Doug Jones, scout voor Los Angeles Film Festival | Stefan Kitanov, directeur Sofia International Film Festival | Gabe Klinger, filmjournalist, recensent, programmeur en docent | Ryszard Mietkiewicz, programmeur Warsaw International Film Festival | Olaf Möller, filmjournalist/recensent en programmeur | Paolo Moretti, programmeur Rome International Film Festival | Hernán Musaluppi, producent/directeur Rizoma Films | Hengameh Panahi, salesagent Celluloid Dreams | Pablo Stoll, regisseur Control Z Films | Jay Weissberg, recensent filmvakblad Variety

top
Artikelen
Waar staat het IFFR? 'Regisseurs maken te veel festivalfilms'
IFFR: Regained Verweesde beelden
IFFR: Changing Channels 'Series zijn de nieuwe Groundhog Day'
Slow Criticism 2013 The other side(s) of the world II
Skyfall Bond uit de steigers

Interviews
Alex Pitstra over Die Welt Tunesiër in Europa
Guido van Driel over De wederopstanding van een klootzak 'De mooie beelden liggen voor het oprapen'
Ari Deelder over Toegetakeld door de liefde Never nooit niet ga ik me aan de regels houden
Diederik Ebbinge over Matterhorn
Michiel ten Horn over De ontmaagding van Eva van End De frikadel is het enige echte Nederlandse eten
David Verbeek over How to Describe a Cloud 'Ik ben meer van mijn personages gaan houden'
Kees Brienen over Dead Body Welcome 'Ik ben het monument'
Jessica Woodworth over La cinquième saison De opstand van de wereld
Carlos Reygadas over Post tenebras lux De duivel, dat ben jij
Donald Rice over Cheerful Weather for the Wedding Eén desastreuze dag
Bart Layton over The Imposter Ik ben uw verloren zoon
Ricky Rijneke over Silent Ones
Eduardo Villanueva over Penumbra Het donkerste deel van een schaduw
Sebastián Hofmann over Halley Aangetrokken tot het vlees

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Actie!
Sanne Vogel
Teddy Cherim
Op ooghoogte Tatoeage
Ebele Wybenga PSY versus Putin
Boeken: Shooting Time Waar is de korrel gebleven?
FilmSlot: waar blijft die tax shelter En andere reddingsplannen
World Wide Angle (NL) Project 6
Evenementen


Recensies
Cheerful Weather for the Wedding Bruid aan de rum
La cinquième saison De dood van de dansende ster
The Imposter Wie belazert wie?
Inventaris van het moederland Door het hart van Rusland
Io e te Rillend op de badkamervloer
Karsu Dromen van een platencontract
Lincoln Zo word je een Amerikaanse legende
The Master Verslavende mix van onrust, woede en drift
Matterhorn Barmhartige Samaritaan
NO De dictatuur te lijf met reclamespots
De ontmaagding van Eva van End Parade van lulligheid
The Patience Stone Vrijuit spreken
Post tenebras lux Kosmische home-movie
Reality Pinocchio in het Big Brother-huis
De wederopstanding van een klootzak Om mekaar in Dokkum
Zero Dark Thirty De jacht op Osama bin Laden