Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Jacques Rancière FilmBoeken

De filosofie van Jacques Rancière

Wanneer boeken over film en filosofie gaan, zijn er meestal twee verschillende scenario's. Het eerste gebruikt films slechts ter illustratie van bestaande filosofische ideeën, en legt bijvoorbeeld uit hoe Plato's grot-allegorie terug te vinden is in the matrix, als pedagogische ondersteuning. Het tweede scenario, wat natuurlijk veel interessanter is, probeert filosofisch over cinema en specifieke films na te denken.
Filmtheoretici en -critici hielden zich in de eerste plaats met filmfilosofie bezig om erachter te komen wat cinema is. Zwaargewicht-filosofen als Stanley Cavell, Slavoj Žižek en de invloedrijke Gilles Deleuze maakten het onderwerp cinema tot onderdeel van hun grotere filosofische project. De laatste jaren heeft Jacques Rancière zich bij dit rijtje aangesloten, door middel van bijdrages die, net als de rest van zijn filosofie, even uitdagend als radicaal zijn.
Rancière (Algerije, 1940) is een belangrijke Franse post-Marxist, ooit leerling van Althusser, wiens werk zich op het snijvlak van politiek, pedagogiek en esthetica bevindt. Naarmate zijn werk in het Engels vertaald werd, groeide zijn invloed in de academische wereld, met name binnen de studie van visuele cultuur. Nederlandse lezers kunnen twee van zijn belangrijkste werken over dit onderwerp nu in vertaling lezen, want eind vorig jaar verschenen bij de nieuwe uitgeverij Octavo De fabel van de cinema en De toekomst van het beeld.
In De fabel van de cinema (oorspronkelijk verschenen in 2001) doordenkt Rancière de film als de kunst van de fabel, het verhaal, en de beweging tussen tegenstellingen. Door middel van analyses van films van Eisenstein, Hitchcock en Godard daagt hij bestaande ideeën over filmkunst uit (zoals die van Deleuze) en plaatst ze in een politiek-filosofische discussie.
Door de vele filmvoorbeelden biedt De fabel van de cinema filmkenners genoeg houvast om de scherpe en precieze argumentatie te kunnen bijbenen. Ook zal zijn kritiek op de filmfilosofie van Deleuze voor sommigen bekend terrein zijn. De toekomst van het beeld (oorspronkelijke uitgave in 2003) heeft daarentegen een veel bredere scope met een uitdagendere en zelfs voor filosofiestudenten ontoegankelijke benadering. In vijf essays komen fotografie, cinema, schilderkunst, literatuur en design voorbij. Rancière plaatst ze in de hedendaagse cultuur door middel van een rigide en logische filosofische analyse van de grondslagen van hun bestaansvormen. Dit boek wordt veel gelezen binnen Nieuwe Media-studies, waar Rancières interdisciplinaire, operationele studies en kritiek op theoretische praktijken zeer bruikbaar zullen zijn. In film geïnteresseerden kunnen zich beter wenden tot het boek dat als vervolg hierop verscheen: The emancipated spectator (oorspronkelijke uitgave 2008).
Hierin werkt Rancière vanuit een radicaal uitgangspunt, namelijk de gelijkheid en gelijkwaardigheid van intelligentie en kennisvormen. In heldere uiteenzettingen daagt hij de bestaande ideeën over spectatorship uit. Vormen de historische pogingen de kijker uit zijn 'passiviteit' te halen niet juist de voorwaarden voor zulke passiviteit? Voor Rancière zijn kunst en politiek altijd met elkaar verbonden, dus rijst de vraag hoe de kijker zich kan emanciperen en zinvolle politieke kritiek kan uitoefenen. Een prikkelende vraag, actueler dan ooit, en daarom verdient hij ook de inspanning die deze filosoof van zijn lezers vraagt.

Eva Sancho Rodríguez

De fabel van de cinema
2010, Octavo, 244 p, €16,50
De toekomst van het beeld
Jacques Rancière
2010, Octavo, 148 p, €13,50
The emancipated spectator
Jacques Rancière
2009, Verso, 134 p, €26,99


Nino Rota — Music, film and feeling
Richard Dyer
2010, Palgrave MacMillan, €21,50
Uitgebreide studie over werk en leven van Nino Rota, een van de belangrijkste en bekendste filmcomponisten. Rota maakte muziek voor 158 films, waaronder the godfather, Zeffirelli's Shakespeare-verfilmingen en drie films van Visconti. Een hoofdstuk is gewijd aan Rota's succesvolle samenwerking met Fellini, die begon bij Fellini's eerste film lo sceicco bianco en duurde tot aan Rota's dood in 1979. Er is weinig bekend over het privéleven van Nino Rota, hij leek alléén te leven voor de muziek, en dat maakt dit boek des te interessanter. Bovendien bevat het veel mooie zwart-wit filmfoto's.

The complete history of American film criticism
Jerry Roberts
2010, Santa Monica Press, €27,50
Een overzicht van Amerikaanse filmkritiek van de afgelopen honderd jaar, van de 'Silent era' tot en met de 21ste eeuw: 'The great wake'. Met biografieën die een indruk geven van de achtergrond en levensloop van invloedrijke filmcritici, informatie die de lezer doorgaans niet krijgt en die wel degelijk interessant is. Want wie zijn toch de mensen die dit ietwat vreemde en exotische beroep uitoefenen? Het gaat om een relatief kleine groep, in Amerika — met zijn enorme filmindustrie — verdienden in 2009 ongeveer honderd mensen hun brood als filmcriticus. Een interessant boek, zeker in een tijd waarin steeds minder geld en ruimte is voor filmkritiek, en kunstkritiek in het algemeen. Het wachten is op een 'Complete geschiedenis van de Nederlandse filmkritiek'.

The new biographical dictionary of film
David Thomson
2010, Knopf, €37,50
'Updated and expanded' staat op het omslag van de vijfde editie van deze titel, die in 1975 voor het eerst werd gepubliceerd. Deze dikke pil mag niet ontbreken in de kast van een filmliefhebber, ten eerste omdat het een geweldig naslagwerk is, met biografieën — in alfabetische volgorde — van belangrijke acteurs en regisseurs, en ten tweede omdat het geen gortdroog naslagwerk is. Het is grappig en goed geschreven, zodat je het graag weer uit de kast pakt.

Het filmboek — De allerbeste films van de laatste 50 jaar!
2010, Veronica Uitgeverij B.V., €39,95
Dit naslagwerk is vooral visueel aantrekkelijk, het is royaal bezaaid met kleurenfoto's en biedt een overzicht van films van de afgelopen vijftig jaar. Bij elke film staan credits en een korte omschrijving, en de korte stukjes worden afgewisseld met langere artikelen over acteurs en regisseurs. Een leuk cadeauboek, met op de achterkant een citaat van George Clooney: 'De echte filmkenners zitten bij Veronica Magazine'. En Clooney kan het weten!

L'Image confisquée: le cinéma du Sud, ce cinéma (de) subalterne
Hassouna Mansouri
2010, Vanuit het Zuiden, Amsterdam (vanuithetzuiden.blogspot.com)
De Tunesisch-Amsterdamse filmcriticus Hassouna Mansouri zette zich aan de ondankbare maar noodzakelijke taak een boek te schrijven over de Afrikaanse cinema: "In een context waar beeld vrijwel non-existent is, de productie behoeftig, het aantal bioscopen al snel gereduceerd tot nul en een jonge generatie filmmakers zonder structurele steun." En formuleert vervolgens een antwoord op de vraag: "Is dan het bestaansrecht van de Afrikaanse cinema echt verspild?"

Samenstelling Claudia Jong | International Theatre & Film Books | Leidseplein 26 | 1017 PT Amsterdam | t 0206226489 | i theatreandfilmbooks.com



top
Artikelen
IFFR: 30 jaar Filmkrant/40 jaar IFFR Filmtijgers zijn we. En blijven we.
IFFR: Distributiefilms
IFFR: 5 Tips Must see!
IFFR: Ouwe rotten De Russen komen!
IFFR: Nieuwe cinefielen 'Ga keihard op je bek'
IFFR: Nathaniel Dorsky Beeldenstromen
IFFR: XL Snurkende Mickey Mouse
Out of the Comfort Zone
IFFR: Nieuwe makers Hongerig naar jong en hip
FilmSlot: De vergeten films van Joseph Strick De doofpot moet open

Interviews
IFFR: Denis Côté over CURLING Tijgers van het noorden
Xavier Dolan over LES AMOURS IMAGINAIRES 'Ons hart is roerloos en onbegrepen'

Rubrieken
Redactioneel
FilmKort
FilmSterren
FilmThuis
Spotlight: James Franco Dromerige rebel
FilmBoeken De filosofie van Jacques Rancière
FilmPers
Evenementen (Focus)
World Wide Angle (NL)
Actie!


Recensies
127 HOURS Precies als een Zwitsers zakmes
ABEL Vadertje spelen
LES AMOURS IMAGINAIRES Laconieke adonis
BIUTIFUL De wonderlijke loutering van een slecht mens
BLACK SWAN Horror op spitzen
INCENDIES Woestijnfamilie
THE KING'S SPEECH Toen het woord nog macht was
NO ET MOI De dakloze en het slimme meisje
LA NOSTRA VITA Dood, en dan?
LES PETITS RUISSEAUX Rebellerende pensionado
LA PIVELLINA Een kleine kermis aan de rand van Rome
POETRY Banale, magische dagen
SILENT SOULS Roadmovie naar het graf
SONNY BOY Geen meeslepend epos
TRUE GRIT Het hardvochtig sentiment van de Coens