Rester vertical
Raw
Get Out
Quality Time
The Other Side of Hope
Benjamin Barber Benjamin Barber vs the World

Een terugkeer naar de gulden is typisch Jihad

Benjamin Barber, voormalig adviseur van Clinton en auteur van Jihad vs Mc World en If Mayors Ruled the World, selecteerde voor IDFA vijftien documentaires die zijn ideeën illustreren. Tijdens het festival komt Barber ze toelichten in De Kleine Komedie.

Door Ronald Rovers

In 1995 schreef de Amerikaanse politicoloog Benjamin Barber Jihad vs McWorld. Dat was halverwege een decennium van grenzeloos optimisme. Francis Fukuyama had drie jaar eerder het einde van de geschiedenis aangekondigd, want de mensheid was ideologisch nu wel uitontwikkeld en de liberale democratie zou naar alle uithoeken van de wereld geëxporteerd worden. Hoewel een stuk minder optimistisch over die export — hij had het over een gouden dwangbuis' — voerde journalist Thomas Friedman in 1999 in zijn boek The Lexus and the Olive Tree de 'Golden Arches Theory of Conflict Prevention' aan, die stelde dat 'geen twee landen die allebei een McDonald's hadden, een oorlog met elkaar hebben gevoerd sinds ze die McDonald's kregen'.
Barber was pessimistischer. Wat hij beschreef in Jihad vs McWorld, de uitwerking van een artikel dat hij in 1992 voor The Atlantic had geschreven, was het groeiende conflict tussen enerzijds globalisering en corporatistische macht over politieke processen en anderzijds Jihad, traditionele waarden in de vorm van extreem nationalisme en religieus fundamentalisme. Jihad verwees bij Barber dus niet zozeer naar moslimfundamentalisme maar naar alle verzet tegen de moderniteit. Een terugkeer naar de gulden en de markt waar die een daalder waard is in een keurig aangeharkt blanco Nederland met hoge muren eromheen, zoals de PVV propageert, dat is volgens Barber typisch Jihad.

Welcome to Leith


Sheriff
"Die muren zijn een groeiend probleem", zegt hij vanuit New York als we hem kort via Skype kunnen spreken. Voor IDFA selecteerde de voormalig adviseur van president Clinton vijftien documentaires die reflecteren op thema's uit zijn werk. Dat loopt van het portret Steve Jobs: the Man in the Machine tot Checks and Balances, over het dagelijks leven op een Algerijnse krantenredactie, en Welcome to Leith, over een vreedzaam gehucht in Noord-Dakota waar een nieuwe inwoner een beruchte white supremacist blijkt die van het dorp een neonazigemeenschap wil maken. Wat opvalt is dat het geen macroanalyses zijn over abstracte internationale ontwikkelingen, maar bijna allemaal films over lokale conflicten, zoals het tragikomische Ukrainian Sheriffs, over een sheriffsduo in een afgelegen Oekraïens dorp. Tijdens het festival zal Barber na vertoningen steeds geïnterviewd worden over zijn selectie in de Amsterdamse Kleine Komedie.
Twee jaar geleden, in november 2013, was Barber ook al in Amsterdam (en een half jaar later weer op de G8 van de Filosofie in de Beurs van Berlage) om te praten met Eberhard van der Laan. Meer nog dan visionair analyticus van een botsing tussen traditie en moderniteit is Barber namelijk al minstens vanaf het verschijnen van zijn boek Strong Democracy in 1984 bezig met nadenken over een democratie waarbij burgers zich meer betrokken voelen.
En dat betekent: lokale democratie. Daarover publiceerde hij in 2013 If Majors Ruled the World (in 2014 vertaald als Als burgemeesters zouden regeren). Sindsdien reist Barber de wereld over om die boodschap uit te dragen.
Nationale staten en internationale organisaties verliezen zich volgens hem in abstracties en machtspolitiek en blijken niet in staat problemen als klimaatverandering, terrorisme, armoede en de handel in drugs, wapens en mensen op te lossen. Burgemeesters doen dat veel beter want die zijn voortdurend bezig met het oplossen van praktische problemen. Steden — waar een steeds groter deel van de wereldbevolking woont — werken ook makkelijker samen dan landen. Natiestaten hebben volgens Barber de neiging om zich tegen elkaar af te zetten omdat ze hun soevereiniteit willen bewaren.

Ukrainian Sheriffs


Politiek van de angst
Muren dus. Barber praat snel want tijd is er niet. Interviews moeten tussendoor, op de achterbank van taxi's die van of naar een vliegveld rijden. Of zoals nu, snel via Skype. Stilzitten doet de 76-jarige New Yorker niet. Aan Fifth Avenue loopt het trouwens ook niet tegen middernacht, zoals hier. Terwijl Barber steeds een lok van z'n haar opzij veegt, beweegt hij voor de camera van voor naar achter en van links naar rechts, zijn zinnen onderstrepend met gebaren.
De onvrede die zich nu overal in Europa manifesteert in de vorm van weerstand tegen de komst van vluchtelingen is volgens hem een gevolg van een falende nationale democratie. Mensen voelen zich niet begrepen en niet betrokken. Ik vraag of de politiek van de angst, waar hij vaak naar verwijst, alleen een instrument is van extremistische partijen of dat het een soort gemeenschappelijke munt is die alle politici gebruiken. "Je ziet het overal misbruikt worden. Het is totaal onverantwoord dat Europese regeringen muren willen bouwen om anderen buiten te houden. Niet alleen omdat we technologisch en financieel sterk van elkaar afhankelijk zijn en het dus zinloos is om je af te schermen, maar omdat mensen hun eigen angst door dat gedrag bevestigd en gelegitimeerd zien. Elke ideologie van muren botst onvermijdelijk met de realiteit."
Maar zijn die fysieke muren niet slechts een manifestatie van de muren die mensen al langer in hun hoofd aan het bouwen waren? "Zeker, maar dat maakt ze niet minder gevaarlijk. En natuurlijk, wat politici echt moeten doen is niet de verschillen benadrukken, maar juist wat we als mensen delen, wat we gemeenschappelijk hebben."
Wat volgens u makkelijker te doen is als mensen elkaar op lokaal niveau ontmoeten. Niet alleen fysiek, maar ook via het democratisch proces. "Precies. Op lokaal niveau ben je direct betrokken bij problemen en ben je dus ook meer geïnteresseerd in oplossingen. Vanwege de relatieve kleinschaligheid kun je daar makkelijker milieuvervuiling aanpakken, je met anderen identificeren, oplossingen bedenken voor verkeerscongestie of wat zich dan ook aandient. Je staat ook in directer contact met het bedrijfsleven. Burgemeesters overleggen gelukkig ook al intensief op internationaal niveau om zulke problemen aan te pakken. Het is ook een effectieve manier om te voorkomen dat mensen zich afkeren van de democratie. En kijk naar de geschiedenis. Haatideologieën overleven nooit op de lange termijn. Mensen zien altijd weer in dat de oplossing ligt in samenwerken."

Twitter
In diezelfde geschiedenis zie je dat het steeds weer onnoemelijk veel pijn en levens kost voor mensen dat inzien. "Dat is waar. Als Jood in Europa in de jaren dertig had je niks aan die kennis." Barber noemt zichzelf "diep pessimistisch over de korte termijn". Tegelijk zegt hij dat er altijd wel redenen zijn voor pessimisme. Zijn niet-aflatende pleidooi om de lokale democratie te versterken, zijn "strijd", noemt hij een vorm van optimisme. Het 'Global Parliament of Mayors', waarin burgemeesters elkaar ontmoeten om gemeenschappelijke problemen en oplossingen te bespreken, is daar een concreet resultaat van.
Barbers selectie voor IDFA is ingegeven door de focus op lokale verhalen zegt hij, maar ook "doordat ze illustreren hoe verschillend mensen reageren als de heerlijke nieuwe wereld zich aandient. Zo zie je in A Syrian Love Story hoe de burgeroorlog hele hechte banden binnen een familie onder druk zet doordat de een kiest voor strijd en de ander wil vluchten. Die documentaires zijn voor mij kaders om de moderniteit te bestuderen." Over moderniteit gesproken. Zijn boek Jihad vs McWorld krijgt in 2016 een update, waarbij de ondertitel How Globalism and Tribalism are Reshaping the World wordt vervangen door het meer actuele ISIS on the Internet. Waarom die specifieke ondertitel, gezien de wereldomvattende ontwikkelingen die verder langskomen? "Het is een prachtig voorbeeld van hoe Jihad en McWorld, dus traditie en moderniteit, niet meer los van elkaar kunnen worden gezien. ISIS gebruikt de technologie van vooruitgang en moderniteit om het Westen aan te vallen. En dat doen ze effectief. Ze verspreiden hun ideologie onder meer via Twitter. De ironie is dat ze dat ook weer afhankelijk maakt van datzelfde Westen."

Zie voor meer informatie over de selectie van Barber idfa.nl


Barber en DocLab

IDFA's storytelling laboratorium DocLab selecteerde projecten die op een of andere manier aansluiten bij de thema's die Barber aansnijdt.
The Enemy van oorlogsfotograaf Karim Ben Khelifa is volgens de maker een project dat opereert op de grens van neurowetenschap, kunstmatige intelligentie en non-fictievertelling. Twee strijders staan tegenover elkaar, de toeschouwer in het midden. Het publiek wordt uitgenodigd om uit de rol van passieve buitenstaander te stappen en binnen te treden in het hart van conflicten in Afghanistan, Israël, Congo en El Salvador.
RecoVR Mosul: A Collective Reconstruction van Laura Chen en Ziv Schneider is een digitale wederopbouw van kunst en archeologische locaties die sinds de bezetting van de Iraakse stad Mosul op 10 juni 2014 door IS vernietigd werden. Dankzij 'crowdsourced' foto's konden ze digitaal gerestaureerd worden en kun je als bezoeker virtueel door het historische museum van de stad lopen.
Cue China van Ant Hampton laat de toeschouwer door de ogen van de onbekende Chinese arbeider kijken die zoveel van de producten maakt die we hier in het dagelijks leven gebruiken.
Witness 360 7/7 van Darren Emerson is virtual reality journalistiek die probeert de psychologische naweeën van de aanslagen van Al Qaida in Londen op 7 juli 2005 invoelbaar te maken.

The Enemy


Zie voor meer informatie over DocLab idfa.nl



top
Artikelen
David Bowie at the Movies Wat nou Cracked Actor?!
Benjamin Barber vs the World Een terugkeer naar de gulden is typisch Jihad
Errol Morris Veertig jaar fascinatie voor het abnormale
Muziekdocumentaires op IDFA Muziek voor miljoenen

Interviews
Thomas Rosenboom over Publieke werken 'Ik kan het boek heel makkelijk loslaten'
Tom Fassaert over A Family Affair Geheimen en familievetes
Ester Gould over A Strange Love Affair with Ego 'We verwachten te veel van onszelf'
Dagur Kári over Virgin Mountain Stille mannen
George Ovashvili en Roelof Jan Minneboo over Corn Island De grond proeven
Grímur Hákonarson over Rams 'In Reykjavik vinden ze dit ook al een vrij exotisch verhaal'
Thomas Bidegain over Les cowboys 'Schrijver zijn is een beroep, regisseur een hoedanigheid'

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Actie!
World Wide Angle (NL) Lopende vrouw
Op ooghoogte IMAX
Thuiskijken
Het nieuwe kijken Oh James...
Boeken: Film Programming Curatoren van de cinema


Recensies
600 Miles 'No pasa nada'
Chorus Waar niemand aan wil denken
El Club (Pablo Larraín over) 'Een gevangenis zonder deuren'
Corn Island Niemandsland
Les cowboys Terug naar de vallei
The End of the Tour Op stap met David Foster Wallace
Er ist wieder da Adolf Hitler als knuffelbeer
A Family Affair De camera en de open wond
Glassland Wie zorgt er voor John?
The Hunger Games: Mockingjay — Part 2 Verplichte kijkmomenten nemen dramatisch toe
Ice and The Sky De Fransman die terug in de tijd ging
Is the Man Who is Tall Happy? Gedachtengraven met Noam Chomsky
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde) Volwassen worden in witte wildernis
Maryland In het hoofd van de lijfwacht
Mon roi Leugens, grote leugens en de liefde
Pawn Sacrifice Speel altijd voor de winst
A Perfect Day Cowboys en dooie koeien in Bosnië
Publieke werken Hoogmoed is van alle tijden
Rams Koppige schapen en IJslanders
Regression Spiegel voor sensatiezucht
Steve Jobs Onder hoogspanning
Steve Jobs: The Man in the Machine Onder hoogspanning
Suffragette Grimmige strijd voor vrouwenkiesrecht
Virgin Mountain Knellende liefde