The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
I Know Where I'm Going Op ooghoogte

De sekse­loze blik

Mark Cousins (The Story of Film en A Story of Children and Film) schrijft maandelijks over films en beeldassociaties. Deze maand: de 'female gaze'.

Ik weet niet hoe het met jullie zit, maar soms word ik een beetje moe van al die slimme filmmensen die het over de 'male gaze' en de 'female gaze' hebben. Het was geweldig belangrijk toen feministische filmcritici aantoonden dat het merendeel van de Hollywoodfilms leek te draaien om vrouwelijke schoonheid en beschikbaarheid, zoals gezien door mannen. Dit legde het inherente seksisme van de cinema bloot. En ik was ook helemaal gegrepen toen mensen zoals Claire Denis films maakten die dit op hun kop zetten, zoals Beau travail (1999), die zonder twijfel gaat over vrouwen die kijken — naar mannen, naar gevechten, naar Afrika, naar beweging etc. Als je Beau travail nog nooit gezien hebt: doe jezelf een plezier, het is een lust voor het oog.
Mijn probleem echter is dat kijken in werkelijkheid gaat over jezelf verliezen, en niet over je aan je sekse of gender conformeren. Als ik naar een stad of een film kijk, dan wil ik vergeten wie ik ben, wat ik ben, en kijken hoe anderen zien, hoe niemand kijkt. Ik voel me erg mannelijk als ik naar Kim Novak kijk in Alfred Hitchcocks Vertigo (1958) ze is heel begeerlijk en bijna transgressief, aangezien in die film de 'kijker' naar bed wil met de 'bekekene', ondanks het feit dat hij denkt dat ze eigenlijk dood is. Maar het is nog leuker om die grensoverschrijding nog een stapje verder voort te zetten. Dus prefereer ik de vrouwelijke blik boven de mannelijke blik. De laatste slorpt me op en reduceert me tot mijn verlangen. De eerste staat me toe om in iemand anders' schoenen te stappen. Dat bevestigt voor mij dat kijken, op z'n mythische 'best', geen gender heeft (ik weet dat velen het niet met me eens zullen zijn), of op z'n minst bipolair is. Het is aantrekken en afstoten, luisteren en spreken, dominant en onderdanig, daar en hier. Tegelijkertijd.
Ik wilde deze overpeinzingen eigenlijk illustreren met een still uit Beau travail, maar realiseerde me dat dat te voor de hand liggend zou zijn. Dus heb ik in plaats daarvan gekozen voor een foto van Wendy Hiller in de Powell en Pressburger-film I Know Where I'm Going (1945). We kijken naar haar gezicht, lieflijk, goed belicht en met weinig scherptediepte. Het beeld moedigt ons aan, of staat ons op z'n minst toe, om naar haar te verlangen. Maar ze kijkt niet naar ons — natuurlijk niet. Haar ogen zijn gesloten en daardoor is ze zich niet van ons bewust. Ze kijkt naar binnen.
Als ik naar dit beeld kijk, dan stel ik me voor dat ik haar ben, dat ik in haar hoofd zit, zie wat zij ziet (in de film stelt ze zich het leven met haar toekomstige echtgenoot voor). Is dit beeld dan een voorbeeld van de mannelijke of van de vrouwelijke blik? Allebei natuurlijk. En, zo waag ik te beweren, en beter nog, geen van beiden.

Mark Cousins | twitter @markcousinsfilm

 



top
Artikelen
IDFA The Female Gaze Vrouwen zijn wel/niet niche?
Of Media and Men
The Female Gaze Zo ziet het er dus uit
Museumverhalen Het moet waaien in die grote gangen
FilmSlot: Viennale 2014 John Ford in New York

Interviews
Laura Poitras over Citizenfour Uniek, onthullend, onthutsend
Heddy Honigmann over Om de wereld in 50 concerten 'Zonder goede luisteraars zou het Concertgebouworkest sterven'
Kornél Mundruczó over White God A Dog Day Afternoon
Rüdiger Suchsland over Von Caligari zu Hitler Film aan de pols van de tijdgeest
Naomi Kawase over Still the Water Het eiland in de razende zee

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Actie!
World Wide Angle (NL) De strijd om Bresson
Op ooghoogte De sekse­loze blik
Boeken: Jean Desmet De wilde jaren van de vroege cinema
Evenementen


Recensies
Alleman (Workshop Filmkritiek) Ik ben in beeld dus ik besta
Crazy (Workshop Filmkritiek) Militairen en Melancholie in Crazy
I Love Dollars (Workshop Filmkritiek) De rode inkt van Johan van der Keuken
In Order of Disappearance In Noorwegen is wraak koud
Interstellar Liefde in tijden van zwarte gaten
Marie Heurtin (Jean-Pierre Améris en Ariana Rivoire over) Met een zakmes de doofblinde wereld binnen
Mr. Turner (Mike Leigh over) gierig, grillig, geniaal
My Old Lady Testament met oude dame
Om de wereld in 50 concerten Tot in het hart
Party Girl 'Mijn moeder, de nachtclubdanseres voelt alles meteen als fictie'
The Riot Club Let's carpe some fuckin' diem!
The Salt of the Earth Fotograaf met een missie
Silent Ones Hans en Grietje in Rotterdam
Smart Cities Unlimited en Weemoed & wildernis (Workshop Filmkritiek) Kan dit weg of is het functioneel?
Still the Water Druisende kalverliefde
Trash Armoede mag niet stinken
Weemoed & wildernis en Smart Cities Unlimited (Workshop Filmkritiek) Kan dit weg of is het functioneel?
White Bird in a Blizzard Na Kaboom implodeert White Bird in a Blizzard
White God Opstand der honden