Rester vertical
Raw
Get Out
Quality Time
The Other Side of Hope
Iron Sky Thuiskijken

Iron Sky
Pret met space nazi's

De paniek is groot wanneer nazi's in 2018 in New York landen om met een 'meteor Blitzkrieg' alsnog de wereld te veroveren in Iron Sky, een hilarische sf-komedie die alle trekken heeft van een uit de hand gelopen kwajongens­onderneming.

In 1945 wist een Duitse eenheid naar de achterkant van de maan te ontsnappen, waar ze ongestoord het Vierde Rijk konden voorbereiden. In de nabije toekomst keren ze terug om alsnog de aarde te veroveren in Timo Vuorensola's Iron Sky. Dat die Duitse invasietroepen al een tijdje niet op aarde zijn geweest, blijkt bijvoorbeeld wanneer enkele soldaten hier een pornoblaadje bestuderen. Ze merken op dat het weinige haar dat de meisjes hebben soms precies op het snorretje van de grote voorganger lijkt. "Dat windt me wel op", constateert een van hen.
"Het idee was zo maf, het moest wel uitgevoerd worden", verklaarde de Finse regisseur en videoclipmaker bij de première in Berlijn. Daarvoor had zijn project al de nodige aandacht getrokken door de crowdfunding-campagne, waarmee Vuorensola zijn internetfans over wist te halen alvast 1 miljoen euro van het op 7 miljoen begrote avontuur te doneren.
Het publiek in Berlijn en elders reageerde enthousiast. De Nederlandse bioscoop haalde Iron Sky desondanks niet, op voorstellingen tijdens het Imagine Festival na. Toch snappen we wel waarom het vakblad Screen International er een cultklassieker in ziet. Het is niet alleen maar dwaas, politiek incorrect en over the top, maar Iron Sky getuigt tegelijkertijd van liefde voor het B-filmgenre en sf-klassiekers. Het mag dan waar zijn dat tijdens de Star Wars-achtige ruimtegevechten het verrassingseffect wat begint te slijten en dat een enkele grap aan de flauwe kant is, maar daar staan genoeg bravoure, aanstekelijke vondsten en zwarte humor tegenover om je te blijven verkneukelen.
Ook de special effects zijn, zeker gezien het bescheiden budget, zo gek nog niet. Het slagschip Götterdämmerung oogt alsof het nog door Fritz Lang in de jaren dertig is ontworpen en de ruimtevoertuigen van de nazi's ronken als motorfietsen. Bovendien richt Vuorensola zijn pijlen niet alleen op de nazikarikaturen. De vele verwikkelingen beginnen immers wanneer Amerikaanse astronauten naar de maan worden gezonden als verkiezingsstunt voor de eerste vrouwelijke president (lijkt die niet op Sarah Palin?).
Nu alleen nog maar hopen dat Vuorensola met een gesuggereerd vervolg en het een dezer dagen te lanceren computerspel zijn hand niet gaat overspelen.

Leo Bankersen

Iron Sky | Finland/Duitsland, 2012 | Regie Timo Vuorensola | 93 minuten | Op dvd (Splendid Film) en vod (o.a. Ximon)


Adieu Berthe
Begrafenisperikelen

Deze zachtmoedige komedie over de dood (en de liefde) kruist een Franse praatfilm met een quirky Amerikaanse indiekomedie en frist zo beide uitgebluste genres wat op.



Welja, dat kan er ook nog wel bij: nu is ook Armands grootmoeder nog overleden. En dat terwijl hij toch al middenin een midlifecrisis zit, ergens halverwege de overgang tussen braaf huisvaderschap met een solide baan als apotheker naar een nieuw bestaan met zijn goochelaarsassistente. Niet dat hij nou zo veel contact had met zijn oma, de moeder van zijn vader; ze zat al jaren weggestopt in een bejaardentehuis. Net als zijn vader zelf, trouwens, die dankzij zijn geheugenverlies niet meer meekrijgt wat er om hem heen gebeurd.
En dus is het aan Armand (Denis Podalydès, broer van de regisseur en met hem coscenarist van de film) om de begrafenis van oma Berthe te regelen. Dat levert aardige grappen over het rouwproces op in Bruno Podalydès' zachtmoedige komedie Adieu Berthe — L'enterrement de mémé, opgezet als een kruising tussen een Franse praatfilm en een quirky Amerikaanse indiekomedie à la Little Miss Sunshine. Het resulteert in een paar 'gekke' hobby's voor Armand (dat goochelen, maar ook het vreemde gemotoriseerde stepje waarop hij rondcrosst) en in een reeks net-iets-uitvergrote karakters in de bijrollen. Met name de twee concurrerende begrafenisondernemers waar Armand mee te maken krijgt zijn wat dat betreft effectief — de een is hipper-dan-hip en überchique; de ander, gespeeld door de regisseur zelf, is recht-voor-zijn-raap en gespecialiseerd in huisdieren.
De twee op zichzelf wat uitgekauwde genres weten elkaar zo wonderwel op te frissen. Maar in zijn hart is Adieu Berthe toch vooral die Franse praatfilm, waarin Armands worsteling met de keuze tussen de verliefdheid voor zijn maîtresse Alix (Valérie Lemercier) en de liefde voor zijn echtgenote Hélène (Isabelle Candelier) centraal staat. Gelukkig zit het met het acteren wel goed; Podalydès is afdoende arrogant én onzeker en Candelier en Lemercier weten hun functionele karakters wat leven te geven. Zo wordt deze kleine maar sympathieke film een bescheiden voetnoot bij de recente opleving aan films waarin senioren het leven herontdekken. Want op een gegeven moment is het toch echt gedaan.

Joost Broeren

Adieu Berthe | Frankrijk, 2012 | Regie Bruno Podalydès | Met Denis Podalydès, Valérie Lemercier, Isabelle Candelier | Op dvd | Distributeur Lumière


Releases

Een vijftal hoogtepunten uit het aanbod voor thuiskijkers in november, beschikbaar op dvd, blu-ray of video on demand. 

Holy Motors | Holy moley! Holy Motors van Léos Carax is de beste opgestoken middelvinger die je in 2012 te zien kan krijgen, met elf hoofdrollen voor Denis Lavant, waaronder een bankier, een bedelares en de aanvoerder van een accordeonorkest. dvd/vod | Cinéart

Eraserhead | David Lynch's debuut is volgens vele nog altijd zijn beste film. Filmfreak brengt de volledig gerestaureerde kopie van de groezelige zwart-wit-trip die EYE vorig jaar vertoonde nu op blu-ray uit. Blu-ray/dvd | De Filmfreak

Moonrise Kingdom | Wes Anderson bewijst opnieuw dat hij met dezelfde vaste ingrediënten (getroebleerde families, humor op de rand van het treurige en zorgvuldig gestileerde fantasiewerelden) steeds weer iets verfrissends kan maken. Blu-ray/dvd | Benelux

Django | Vaste prik rond de verschijning van een nieuwe film van Quentin Tarantino: dvd-uitgaves van de films waar hij zijn materiaal uit bij elkaar leende. Zo ook met deze spaghettiwestern variant op Kurosawa's Yojimbo. Blu-ray/dvd | Excesso

Hors Satan | Bruno Dumont bewijst zich ook met Hors Satan als een van de meest compromisloze Europese cineasten van dit moment. En hij blijft verwarren. Nu weer met een seriemoordenaarsfilm die geen seriemoordenaarsfilm is. dvd | De Filmfreak



JB

Jonas Mekas-box
Wilde aardbeien plukken

Jonas Mekas was chroniqueur van de New Yorkse kunst­scene en uitvinder van de dagboekfilm. In een zesdelige dvd-box tekenen ongrijpbare momenten van schoonheid zich af tegen een donkere horizon.



Wat een merkwaardig effect levert het op als willekeurige geluksmomenten van iemand anders op film achter elkaar worden gezet.
Jonas Mekas' dagboekfilm As I was Moving Ahead I Saw Brief Glimpses of Beauty (2000) lijkt op het eerste gezicht op het equivalent van een Facebook-pagina waarop de buitenwereld alleen een positief beeld van de persoon krijgt voorgeschoteld. In Mekas' lange film — hij filmt alles waar zijn oog op valt — zien we een fladderende echtgenote die wilde aardbeien plukt, vervolgens in een roeiboot zit, gevolgd door beelden van een spelende kleuter, wijndrinkende vrienden, en nog veel meer wijndrinkende vrienden. Wat een geluk.
Maar gaandeweg wordt duidelijker waarom het woord 'brief' in de titel staat: Mekas ontkent de misère niet. Misschien heeft die wel de overhand gehad in zijn leven, maar dat laat hij aan de verbeelding over. "We carry deep some vague feeling of paradise", zegt hij in de voice-over. Heel soms lijkt hij zo'n paradise lost te kunnen vangen, gemonteerd in de volgorde waarop hij het filmmateriaal op zijn plank vond. Het effect is omgekeerd evenredig aan de inhoud. Gelukzalige beelden kunnen ook triest maken, juist omdat ze duidelijk zo zeldzaam zijn.

Bolex
Het leven van Jonas Mekas (1922, Litouwen) tekent zich inderdaad af tegen een donkere horizon. Hij zat in de Tweede Wereldoorlog in een concentratiekamp vlakbij Hamburg en nadat Litouwen op de Jalta-conferentie aan de Sovjet-Unie werd 'geschonken', werd het voor Mekas onmogelijk om naar huis terug te keren. In 1949 emigreerde hij naar de Verenigde Staten. Hij zou zijn moeder pas weer in 1971 terugzien, na bemiddeling van een bevriende en machtige Pravda-redacteur.
Mekas was amper twee weken aangekomen in New York toen hij zijn eerste Bolex-filmcamera kocht. Sindsdien heeft hij zich ontpopt tot een sleutelfiguur in de Amerikaanse avant-gardefilm, als oprichter van het filmmuseum Anthology Film Archives en chroniqueur van de New Yorkse kunstenaarsscene.
Verfrissend is het om in een boekje bij de dvd-box ook eens wat persoonlijke kritiek te horen op de door vele als godfather van de avantgardefilm aanbeden Mekas. Toneelregisseur Saul Gottlieb respecteert zijn werk, maar schreef wel in 1964: "I am not one of Jonas Mekas's ardent fans. Like many others I've been annoyed and disgusted and astonished at his wrong-headedness, his coterie-creating, his perverse enthusiasms, his sometimes silly opinions."

Kafka with a Kodak
Mekas kan gezien worden als de uitvinder van de dagboekfilm. In Reminiscenses of a Journey to Lithuania (1972) doet hij fragmentarisch verslag van de reünie met zijn moeder en broers die hij pas na 27 jaar weer kan bezoeken in zijn Litouwse geboortedorp. Al het gezamenlijke eten, drinken en zingen kunnen de kloof tussen moeder en zoon echter niet verbloemen. De film is uiteraard heel persoonlijk, vol ongrijpbare nostalgie, maar Mekas maakte naar eigen zeggen ook een film over alle mensen die hun geboortegrond hebben moeten verlaten, iets waar ook zijn dagboekfilm Lost, Lost, Lost (gefilmd 1949-1963, gemonteerd 1976) over gaat. Hierin neemt hij langzaam meer afstand van zijn jeugd en kan een nieuw leven in een nieuw land beginnen.
Van een totaal andere orde is het nachtmerrieachtige The Brig (1964), een cinema vérité-achtige filmversie van een theaterproductie, door Mekas opgenomen in één nacht met de camera op de schouder ("I can tell you, pains in the neck can be as bad as those of the heart"). De setting is een kamp van de US Marine Corps op Fuji, waar gevangenen als honden worden behandeld. Het monotone geluid aan het begin en einde gaat door merg en been, ontsnappen is niet mogelijk. 'Kafka with a Kodak' is de film wel genoemd. Geen glimpses of beauty hier, zelfs niet heel kort.

Mariska Graveland

Jonas Mekas-box | Verenigde Staten, 1949-2000 | Regie Jonas Mekas | Op dvd | Distributeur Mosk­wood | De box wordt uitgegeven ter gelegenheid van het Jonas Mekas-retrospectief in het Centre Pompidou in Parijs (dec 2012 - jan 2013), het BFI-retrospectief en Mekas' 90ste verjaardag


Import

De beste films die deze maand internationaal op dvd verschijnen, sa­men­gesteld door Boudisque (Vredenburg 31, Ut­recht, boudisque.nl) 

Gate of Hell | De Japanse regisseur Teino­suke Kinugasa begon zijn car­rière als theateracteur, gespecialiseerd in vrouwenrollen, maar groeide uit tot een van de grote Japanse filmmakers. Dit samurai-epos uit 1953 brak ook in het westen door. dvd/Blu-ray (r2/B) | Eureka! Masters of Cinema

Berberian Sound Studio | Na zijn Roemeens/Hongaars gesproken avontuur voor Katalin Varga trok de Britse regisseur Peter Strickland voor deze hommage aan de giallo-horror naar Italië. Volgende maand uitgebreider besproken op deze pagina's. dvd/Blu-ray (r2/B) |
Artificial Eye

Sukurov: Early Masterworks | Deze drie fictiefilms uit de jaren negentig van Aleksander Sokoerov geven alle drie een hoofdrol aan literatuur: Save and Protect bewerkt Flaubert's Madame Bovary, Stone is geheel in de geest van Tsjechov en Whispering Pages put rijkelijk uit Dostojevski. dvd (regiovrij) | Cinema Guild

Floating Weeds | Nog een Japans jaren vijftig-meesterwerk bij Eureka!: Yasujiro Ozu's Floating Weeds, een remake in glorieuze kleuren van zijn eigen stomme zwart-witfilm Story of the Floating Weeds uit 1934. dvd/Blu-ray (R2/b) | Eureka!

Mouchette | Bij het ter perse gaan van deze krant was nog niet bekend of deze nieuwe uitgave van Robert Bresson's klassieker de door Jean-Luc Godard gemaakte trailer ervan zal bevatten, een mini-essay waarin de film feitelijk gekielhaald wordt. dvd (r2) | Artificial Eye



JB


Zeven eindejaars aanraders

Het eind van het jaar komt in zicht en dat betekent: lijstjes maken. Van de beste films én verlanglijstjes voor onder bomen en schoorstenen. Deze persoonlijke terugblik hangt daar ergens tussenin: zeven titels die het afgelopen jaar op deze pagina's uitgelicht hadden kunnen worden, maar door het net glipten.

Tiny Furniture
Piepkleine Amerikaanse indie van de piepjonge Lena Dunham, die afgelopen jaar flink doorbrak met de fijne HBO-dramedy Girls. Net als bij de serie was Dunham verantwoordelijk voor scenario en regie en speelde ze zelf de hoofdrol. Precies dat grenzeloze artistieke narcisme is wat ook inhoudelijk centraal staat in haar universa vol twijfelende eind-twintigers die worstelen met het leven en met hun onwil of onvermogen daarin keuzes te maken. In Tiny Furniture draait alles om Aura, die zich vers van de universiteit afvraagt wat ze eigenlijk wil met haar leven en intussen maar wat aanmoddert. Heel erg van nu, heel erg tijdloos.

Lost Keaton: Sixteen Comedy Shorts
De Amerikaanse dvd-boer Kino bracht de afgelopen jaren het oeuvre van van komediegrootheid Buster Keaton op Blu-ray uit. Het lezen van Thomas Leeflangs Cinema Nostalgia, over de grote komieken van de stomme film, dreef me vorige maand tot een bespreking van de Kino-uitgave van Keatons The Navigator, maar eigenlijk was deze in januari uitgebrachte box met alle zestien kortfilms die Keaton halverwege de jaren dertig maakte voor studio Educational Pictures toepasselijker geweest. Want: een grotere ontdekking, en nooit eerder voor thuiskijkers beschikbaar. Want ook: een moeilijkere, interessantere periode uit Keatons carrière, toen hij na de komst van de geluidsfilm zijn positie moest bevechten en hem dat maar deels lukte.

La haine (Criterion-uitgave)
De film waardoor ik, veertien of vijftien jaar oud, van James Bond richting arthouse begon te schuiven — al had ik dat onderscheid toen nog niet zo door. Destijds gezien in de Franse les, zonder ondertiteling. Begin dit jaar door de onvolprezen Amerikaanse dvd-gigant Criterion uitgegeven in opgepoetste special edition. Ik had hem willen herkijken als context bij mijn bespreking van de nieuwe Franse televisiereeks Engrenages, die zich deels afspeelt in hetzelfde milieu: de banlieus rond de grote steden. Maar de schijf was niet op tijd binnen.

Umberto D.
Nog een privéanekdote, dan: in mijn eerste jaar als student Filmwetenschappen zag ik de Italiaanse neorealistische klassieker Umberto D. — zonder ondertitels. De Nederlandse rechthebbende had de universiteit een verkeerde kopie gestuurd. Begrepen heb ik de film dan ook niet echt, maar ervaren des te meer. De recente Criterion-uitgave van Vittorio De Sica's film, over de bejaarde Umberto die in het Rome van kort na de Tweede Wereldoorlog het hoofd boven water probeert te houden, bood een prachtige gelegenheid de film opnieuw te kijken (misschien zelfs mét ondertitels dit keer), en dankzij de opleving aan films over ouderdom was hij ook nog eens hoogst actueel. Het is er niet van gekomen.

This is Cinerama
Zouden er ooit net zulke nostalgische uitgaven komen voor de hedendaagse 3D-titels — wordt Avatar in 2036 pixel voor pixel gerestaureerd en geschikt gemaakt voor vertoning op een holovisie? Nu het aantal bioscopen die drie-paneels Cinerama kunnen vertonen terug is gelopen tot twee in de hele wereld, lijkt de tijd in ieder geval rijp voor een viering ervan op het kleinere scherm. Bijvoorbeeld met de film die Cinerama op de kaart moest zetten, een verzameling spektakelstukjes en beelden van exotische locaties over de hele wereld. Overigens is aan te raden om deze uitgave (op dvd en Blu-ray) van de film in ieder geval op een beamer te kijken. Zeker als je het Smilebox-systeem verkiest, waarmee de gebogen vorm van het originele scherm wordt nagebootst.

Lonesome
Het moet één van de meesterwerken van de zwijgende film zijn, dit exemplaar uit 1928 van Paul Fejos (in Hongarije geboren als Pál Fejös), over twee New Yorkse buren die een romance beginnen. Een titel dus die ik als liefhebber van de vroege film gezien zou moeten hebben. Hij stond al een tijdje gratis op YouTube, maar dat was in een erbarmelijke, van tv opgenomen kwaliteit die de film — juist bekend om zijn handgetinte scènes en volle beelden — geen recht doet. Toch heb ik die prachtige Criterion-uitgave nog altijd niet in huis.

Singin' in the Rain
Eentje voor de rubriek Zwarte Gaten: filmcriticus Joost Broeren zag nooit de onbetwiste klassieker Singin' in the Rain. 2012 gaf toch genoeg aanleiding dat gapende gat eindelijk eens te vullen: Mark Cousins roemde de film in maar liefst twee afleveringen van zijn magistrale The Story of Film (een zeldzame eer in de hyperenergieke hak-op-tak-serie), Stanley Donens film eindigde op de 20ste plaats van Sight & Sound's nieuwste verzamellijst van beste films aller tijden en in Londen werd een nieuwe theaterversie op de planken gebracht. Bovendien verscheen de film ter ere van zijn zestigste verjaardag op Blu-ray, onder meer in een uitbundige box mét echte paraplu. Helaas won mijn irrationele afkeer van de musical het tot nu van het gezond verstand. Wie weet in 2013?



JB



top
Artikelen
Tijdreizigers
100 jaar Hollywood De kolonisten van Beverly Hills
100 jaar Hollywood
FilmSlot Viennale: 50 jaar filmliefde

Interviews
Felix van Groeningen over The Broken Circle Breakdown 'Ik omhels de misère'
Johan Heldenbergh 'Plak geen sticker op de ruit'
Paolo & Vittorio Taviani over Caesar Must Die 'De gevangenis is absurd'
Gilles Bourdos over Renoir Ellende als schoonheid en kleur en vlees

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Actie!
Sanne Vogel
Teddy Cherim
Zwarte gaten: Sander Burger zag eindelijk Aguirre, der Zorn Gottes 'Dit gaat heel slecht aflopen'
Op ooghoogte Gedaanteverwisselingen
Spotlight: Aaron Taylor-Johnson
Ebele Wybenga (Upload Cinema) Uitpakparty
Boeken: Film und Kunst nach dem Kino Cine-nostalgie of noodkreet?
World Wide Angle (NL) Leeg en Vol, Dik en Dun
Evenementen (Focus)


Recensies
Anna Karenina Magistraal!
De baby Vergeten kindertijd
The Broken Circle Breakdown Verdriet is ondeelbaar
Caesar Must Die Mooi gespeeld: nu terug in je cel
Cloud Atlas Ambitieuze mindfuck cinema
Comme un homme Ontvoeringsdrama van de schrijvers van Vertigo
Deadfall Off the road thriller
Ernest & Célestine Geen muis in huis!
The Hobbit: An unexpected Journey Diaspora der dwergen
Le magasin des suicides Op naar de zelfmoordshop
Notre paradis Tienergod als erotisch aas
Populaire Bontgekleurde retro romkom
Regilaul Aardse ballades
Renoir De witte hoed staat hem goed
Seven Psychopaths Psychopaten-theekransje
Sol LeWitt De ideeënman blijft onzichtbaar